mały|Grób Aleksandra Brücknera na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (aleja zasłużonych) thumb|Poprzedni grób A.Brücknera na cmentarzu Tempelhofer Parkfriedhof thumb|Krypta Zasłużonych na Skałce Aleksander Brückner (ur. 29 stycznia 1856 w Tarnopolu, zm. 24 maja 1939 w Berlinie) – polski slawista, historyk literatury i kultury polskiej.
Życiorys Urodził się w spolszczonej i od trzech pokoleń osiadłej w Brzeżanach, a wcześniej w Stryju, rodzinie urzędnika skarbowego – Aleksandra Mariana Brücknera. Studiował we Lwowie, a staże naukowe odbył w Lipsku, Berlinie i Wiedniu u znakomitych slawistów: Leskiena, Jagicia, Miklošiča. Doktoryzował się w 1876, a habilitację uzyskał na uniwersytecie w Wiedniu w 1878 na podstawie pracy Die slavischen Aussiedlungen in der Altmark und im Magdeburgischen. Był docentem Uniwersytetu Lwowskiego. W 1881 powołano Brücknera na katedrę slawistyki w Berlinie jako następcę profesora Jagicia, gdzie wykładał aż do przejścia na emeryturę w 1924 roku.
W 1933 otrzymał od społeczeństwa polskiego złoty medal zasługi. Był członkiem Akademii Umiejętności, Rosyjskiej Akademii Nauk w Petersburgu i Towarzystwa Naukowego we Lwowie. W 1929 Uniwersytet Warszawski przyznał mu tytuł doktora honoris causa.
Zmarł 24 maja 1939 w Berlinie. Został pochowany 30 maja 1939 na berlińskim cmentarzu Tempelhofer Parkfriedhof, który znajduje się w stanie likwidacji (zostanie całkowicie zamknięty w roku 2027).
Z inicjatywy prof. Tadeusza Ulewicza umieszczono w Krypcie Zasłużonych Na Skałce tablicę upamiętniającą tego historyka literatury i językoznawcę.
Już w 2013 r. o uratowanie grobu Brücknera na berlińskim cmentarzu Tempelhofer apelowali Ewa Maria Slaska i Dawid Jung. 29 września 2023 r. odbył się ponowny pogrzeb Brücknera. Z inicjatywy premiera Mateusza Morawieckiego oraz dzięki Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie prochy profesora i jego małżonki Emmy zostały sprowadzone do Polski, a następnie złożone w nowym grobie na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie przy Alei Głównej (kwatera PAS 9, rząd: płn, miejsce: po prawej Sipplów)ALEXANDER BRÜCKNER, https://www.zck-krakow.pl/locator.
Działalność naukowa Naukowy dorobek Aleksandra Brücknera imponuje swoją objętością i różnorodnością. Oprócz ważnych prac z zakresu literaturoznawstwa słowiańskiego i językoznawstwa obejmuje wiele podstawowych dzieł poświęconych historii kultury polskiej, historii reformacji, etnografii i archeologii.
Opublikował i opracował ogromny materiał rękopiśmienny. W 1889/1890 Brückner odnalazł w Bibliotece Petersburskiej Kazania świętokrzyskie, które opracował i opublikował. Oprócz tego Brückner pod koniec XIX wieku opracował spuściznę literacką po barokowym poecie Wacławie Potockim. Jest autorem używanego do dziś słownika etymologicznego języka polskiego.
Był purystą językowym. Wskazując na to, że język jest symbolem narodu i gwarantem tożsamości narodowej, Brückner zwalczał występujące w języku polskim zapożyczenia, szczególnie germanizmy. Przestrzegał przed kalkowaniem niemieckich wyrazów, jak: listonosz od Briefträger, gdyż są to „Niemcy w polskiej szacie”.
Publikacje Kazania średniowieczne (1892) Średniowieczna poezja łacińska w Polsce (1892–1894) Początku teatru i dramat średniowieczny (1894) Geschichte der polnischen Literatur (1901) Apokryfy średniowieczne (1902) Ezopy polskie (1902) Psałterze polskie do połowy XVI wieku (1902) Literatura religijna w Polsce średniowiecznej (1902–1904) Dzieje literatury polskiej w zarysie (t. 1 i 2, 1903)Kujawsko-pomorska Biblioteka Cyfrowa: Dzieje literatury polskiej w zarysie tom 1, tom 2. Starożytna Litwa. Ludy i bogi. Szkice historyczne i mitologiczne (1904; wznowienie: 1985) Historia literatury rosyjskiej (1905) Różnowiercy polscy (1905) Mikołaj Rej. Studium krytyczne (1905) Dzieje języka polskiego (1906) Zasady etymologii słowiańskiej (1917) Mitologia słowiańska (1918; wznowienie: 1980; wznowienie 2022, wydawnictwo Replika) Mitologia polska (1924; wznowienie: 1980; wznowienie: 2022, wydawnictwo Replika; wzowienie: 2025, wydawnictwo Vis-a-Vis Etiuda) Słownik etymologiczny języka polskiego (1926–1927) Dzieje kultury polskiej (t. 1–4, 1930–1932; 1991) Encyklopedia staropolska (t.1–2, 1937–1939; reprint: 1990); wybór ilustracji Karol Estreicher jr.
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (27 listopada 1929)M.P. z 11929 r. nr 274, poz. 630 „za zasługi na polu literackiem i naukowem”. Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935)M.P. z 1935 r. nr 257, poz. 305 „za wybitną twórczość krytyczno-literacką, naukową i publicystyczną w dziedzinie literatury pięknej”.
Nagrody Nagroda Miasta Łodzi – nagroda literacka za działalność na polu krytyki literackiej (1929) Nagroda im. Erazma i Anny Jerzmanowskich – ówczesna polska nagroda Nobla (1938)
Przypisy
Bibliografia przedmiotowa Władysław Berbelicki: Aleksander Brückner. 1856–1939. Warszawa 1989. Encyklopedia sławnych Polaków. Poznań: Podsiedlik – Raniowski i Spółka, 2002–2003, s. 44-45. ISBN 83-7341-483-5. Witold Kosny (red.): Aleksander Brückner, ein polnischer Slavist in Berlin. Wiesbaden 1991. .
Kai Witzlack-Makarevich: Sprachpurismus im Polnischen. Ausrichtung, Diskurs, Metaphorik, Motive und Verlauf. Von den Teilungen Polens bis zur Gegenwart. Göttingen: Wallstein Verlag, 2021. ISBN 978-3-8353-3918-7. Alicja Nagórko (red.): Aleksander Brückner zum 60. Todestag. Beiträge der Berliner Tagung 1999. Frankfurt a. Main 2001. .
Linki zewnętrzne Kolekcja dzieł A. Brücknera w zbiorach Biblioteki Narodowej – wersja cyfrowa na Polona.pl
Aleksander Brückner – tytan pracy, pieniacz czy fantasta?
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Honorowi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Kategoria:Członkowie Rosyjskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Laureaci Nagrody im. Jerzmanowskich Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Łodzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnopolu Kategoria:Ludzie związani z Berlinem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy historycy kultury Kategoria:Polscy leksykografowie Kategoria:Polscy puryści językowi Kategoria:Polscy slawiści Kategoria:Polscy teoretycy kultury Kategoria:Urodzeni w 1856 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Zmarli w 1939