Następstwo czasów (, ) – w wielu językach zależność między czasami użytymi w zdaniu podrzędnym i nadrzędnym. Użycie określonego czasu w zdaniu nadrzędnym wymusza użycie określonego czasu w zdaniu podrzędnym, w zależności od stosunku czasu zaistnienia czynności w zdaniu podrzędnym do czasu zaistnienia innej czynności w zdaniu nadrzędnym. Często pojawia się w mowie zależnej.
Język polski Następstwo czasów nie występuje w języku polskim, jednak użycie czasu zaprzeszłego jest możliwe, np. Zanim wyszedł z domu, zjadł (był) śniadanieJan Miodek, Rozmyślajcie nad mową, s. 123-124..
Język angielski Gdy zdanie nadrzędne występuje w jednym z czasów teraźniejszych (present simple, present continuous, present perfect), czynności zdania podrzędnego zachowują swoje naturalne czasy: He claims that his party will overcome in this election – On twierdzi, że jego partia wygra te wybory. Joe has asked if we shall eat out tonight – Joe zapytała, czy będziemy dziś wieczorem jeść na mieście.
Gdy zdanie nadrzędne występuje w czasie przeszłym, czynności w zdaniu podrzędnym zmieniają czas gramatyczny zgodnie z podanym w tabeli: Czynność uprzednia Czynność równoczesna Czynność przyszłaZdanie nadrzędne w czasie teraźniejszym Past simple, Past continuous Present simple, Present perfect FutureZdanie nadrzędne w czasie przeszłym Past perfect, Past perfect continuous Past simple, Past continuous Future in the past
Język szwedzki Gdy zdanie nadrzędne występuje w czasie teraźniejszym (presens), czynności zdania podrzędnego zachowują swoje naturalne czasy, czyli perfect, imperfect bądź którąś z form czasu przyszłego: Kalle är pigg eftersom han har sovit hela dagen – Kalle jest rześki, gdyż spał całą noc. Anita hängt kappan i rummet och hon ska ringa till sin sambo – Anita wiesza płaszcz w pokoju i zaraz będzie dzwonić do swego konkubenta.
Gdy czynność zdania nadrzędnego występuje w czasie przeszłym, w zdaniu podrzędnym pojawiają się następujące czasy: dla czynności uprzedniej pluskvamperfekt, dla czynności równoległej czas przeszły, dla czynności przyszłej czas futurum preteritum.
Zależność przedstawia poniższa tabela:
Czynność uprzednia Czynność równoczesna Czynność przyszłaZdanie nadrzędne w czasie teraźniejszym Preteritum Presens FuturZdanie nadrzędne w czasie przeszłym Plusqvamperfekt Preteritum Futur preteritum
Igår morse var kalle på dåligt humör eftersom han skulle städa – Wczoraj Kalle był w złym humorze, gdyż miał sprzątać.
Łacina
W zdaniach złożonych i mowie zależnej ważne jest zrozumienie następstwa czasów. Czasy można podzielić na dwie grupy: czasy główne i czasy historyczne.
Zasada następstwa czasów działa w większości zdań złożonych: zdaniach dopełnieniowych, okolicznikowych czasu i celu, a także zdania pytające zależne.
Zdanie główne Zdanie podrzędne (czynność) Czasy główne teraźniejszy przyszły I przyszły II równoczesna: tryb przypuszczający czasu teraźniejszego wcześniejsza: tryb przypuszczający czasu przeszłego dokonanego późniejsza: PFA + sim, sis, ... Czasy historyczne przeszły niedokonany przeszły dokonany zaprzeszły równoczesna: tryb przypuszczający czasu przeszłego niedokonanego wcześniejsza: tryb przypuszczający czasu zaprzeszłego późniejsza: PFA + essem, esses, ...
W zdaniu złożonym, które stosuje się do zasady następstwa czasów, grupa czasów musi się zgadzać, tzn. albo oba czasowniki (w zdaniu nadrzędnym i podrzędnym) są w czasie głównym, albo oba są w czasie historycznym. Możliwe są następujące kombinacje:
Następstwo czasów głównych
teraźniejszy – teraźniejszy: zdanie podrzędne opisuje czynność równoczesną lub uprzednią:
Rogant cur nobiscum possis non ire. Pytają, czemu nie możesz pójść z nami Nunc scio quid sit amor. (Virgilius) Teraz wiem, czym jest miłość. Videamus uter plus scribere possit. (Horatius) Zobaczmy, który potrafi napisać więcej.
przyszły – teraźniejszy: zdanie podrzędne opisuje czynność późniejszą:
Incipiam exponere unde natura omnes res creet. (Lucretius) Zacznę tłumaczyć skąd natura tworzy wszystkie rzeczy.
teraźniejszy – przeszły dokonany: zdanie podrzędne opisuje czynność późniejszą:
Ceteri expellantur ne viderint ipsum. Inni są odsuwani, aby nie widzieli tego samego.
przyszły – przeszły dokonany: zdanie podrzędne opisuje czynność późniejszą:
Videbit quanta vis verborum eorum fuerit. Zobaczy, jak wielką moc miały ich słowa.
Następstwo czasów historycznych
przeszły niedokonany – przeszły niedokonany:
Multi dubitabant quid optimum esset. (Cicero) Wielu wątpiło, co było najlepsze.
przeszły niedokonany – zaprzeszły:
Rogabat denique cur umquam fugissent. (Horatius) Zapytał wreszcie, czemu w ogóle (byli) uciekli.
przeszły dokonany – przeszły niedokonany: zdanie podrzędne opisuje czynność równoczesną:
Nescivimus cur acriter diceret. Nie wiedzieliśmy, czemu przemówił ostro.
przeszły dokonany – zaprzeszły: zdanie podrzędne opisuje czynność uprzednią:
Rogavit ubi discipulus hoc didicisset. Zapytał, gdzie studenci się tego (byli) nauczyli.
Przypisy
Kategoria:Składnia Kategoria:Język szwedzki Kategoria:Angielski czasownik