Osoby, które odmówiły przyjęcia lub zwróciły ordery i odznaczenia w III Rzeczypospolitej

Osoby, które odmówiły przyjęcia lub zwróciły ordery i odznaczenia w III Rzeczypospolitej – lista osób, które odmówiły przyjęcia lub zwróciły ordery, odznaczenia i odznaki nadane w III Rzeczypospolitej. W dalszej części uwzględniono również odmowy przyjęcia odznaczeń zagranicznych.

Statystyka Poniższa statystyka dotyczy jedynie orderów nadawanych przez Prezydenta RP. W czasie kadencji poszczególnych prezydentów poniższe osoby odmówiły przyjęcia lub odesłały przyznane im ordery. Szczegóły i uzasadnienie podane są pod tabelą.

Statystyka zawiera wszystkie osoby, które ogłosiły, że odmówiły przyjęcia lub zwróciły ordery lub odznaczenia, z wyjątkiem Krzyża Wolności i Solidarności, z powodów wyjaśnionych w sekcji dotyczącej tego Krzyża.

Statystyka dotyczy osób, które: odmówiły instytucji, która wyszła z inicjatywą wystąpienia do Prezydenta o odznaczenie; odmówiły Kancelarii Prezydenta RP w czasie nieformalnego sondowania stanowiska osoby, która ma być odznaczona; oficjalnie odmówiły odebrania orderu po podpisaniu przez Prezydenta postanowienia o nadaniu orderu; zwróciły order po jakimś czasie.

+ Kadencja(nazwisko i daty) Rok lub jego część Liczba odmów/zwrotów Odmawiający/zwracający i odznaczenie Lech Wałęsa(22 grudnia 1990 –22 grudnia 1995) 1990 0 1991 0 1992 1 Janusz Kamocki 1993 0 1994 1 Jerzy Giedroyc 1995 0 Suma 2 Aleksander Kwaśniewski(23 grudnia 1995 –23 grudnia 2005) 1995 0 1996 1 Kazimierz Pużak (pośmiertnie, przyjęcia odmówiła córka) 1997 3 Mieczysław Dukalski , Marian Kołodziej , Halina Słojewska-Kołodziej 1998 2 Zbigniew Herbert (pośmiertnie, przyjęcia odmówiła żona), Bogusław Nizieński 1999 1 Tadeusz Isakowicz-Zaleski 2000 1 Tadeusz Styczeń 2001 2 Wiesław Ukleja , Jan Beszta-Borowski 2002 0 2003 1 Ryszard Siwiec (pośmiertnie, przyjęcia odmówiła rodzina) 2004 0 2005 0 Suma 11 Lech Kaczyński(23 grudnia 2005 –10 kwietnia 2010) 2005 0 2006 3 Władysław Barański , Edmund Bałuka , Wojciech Jaruzelski 2007 4 Marek Burak , Andrzej Celiński , Jerzy Filak , Kornel Morawiecki 2008 11 Seweryn Blumsztajn , Adam Borowski , Marek Chimiak , Bogdan Czajkowski , Anna Grupińska , Tadeusz Janiszewski , Marcin Kęszycki , Czesław Kłosek , Agata Mróz-Olszewska Została odznaczona pośmiertnie, przyjęcia orderu odmówił jej mąż Jacek Olszewski., Jacek Rakowiecki , Ewa Wójciak 2009 5 Jan Hałas , Krzysztof Król , Bogdan Migas , Ewa Milewicz , Dariusz Wójcik 2010 2 Krzysztof Czuma , Piotr Piętak Suma 25 Bronisław Komorowski(10 kwietnia 2010 –6 sierpnia 2015) 2010 0 2011 21 Bogusław Andruchowicz , Jan Beszta-Borowski , Stanisław Czuszel , Joanna Duda-Gwiazda , Stanisław Fudakowski , Andrzej Gwiazda , Zbigniew Hołdys, Zygmunt Kozicki , Wiesława Kwiatkowska , Joanna Łukasiewicz-Wyrwich , Jacek Merkel , Elżbieta Morawiec , Czesław Nowak , Paweł Perchel , Joanna Radecka , Józef Raszewski , Jerzy Sychut ; Alojzy Szablewski , Ryszard Wyczachowski , Mateusz Wyrwich , Krzysztof Wyszkowski 2012 2 Jan Kochanek , Andrzej Rozpłochowski 2013 4 Tytus Czartoryski , Wojciech Gędek , Wiesław Rachwał , Olgierd Wojciechowicz 2014 3 Stanisław Kukiełka , Bogusław Owoc , Krystyna Ruchniewicz-Misiak 2015 0 Suma 30 Andrzej Duda(6 sierpnia 2015 –6 sierpnia 2025) 2015 4 Jan Beszta-Borowski , Maciej Jankowski , Leopold Stawecki , Ludwik Turko 2016 3 Lech Kosiak , Andrzej Łoziński , Ryszard Pusz 2017 11 Władysław Barański (pośmiertnie, przyjęcia odmówiła rodzina), Wojciech Bielecki , Stanisław Dembowski , Kinga Kamińska , Barbara Kojer , Piotr Kuropatwiński , Annette Laborey , Krzysztof Leski , Zygmunt Łenyk , Stefan Niesiołowski , Alberto Stebelski-Orlowski 2018 10 Bogdan Czajkowski , Daniel Śleboda , Jadwiga Śleboda , Grzegorz Gorzelak , Andrzej Kompa , Paweł Piekarczyk , Krzysztof Siemieński , Andrzej Jan Sokołowski , Ludmiła Żylińska 2019 0 2020 1 Irena Telesz-Burczyk 2021 1 Andrzej Owczarek 2022 2 Tomasz Dariusz Wojciechowski 2023 1 Teresa Kalina 2024 0 2025 0 Suma 33 Karol Nawrocki(6 sierpnia 2025 –) 2025 0 20269Andrij Sybiha , Kyryło Budanow , Wasyl Bodnar , Igor Żwowka , Wołodymyr Zełenski , Łeonid Kuczma , Wiktor Juszczenko , Petro Poroszenko , Wołodymyr Hrojsman , Suma 9

W kadencji Lecha Kaczyńskiego w Biurze Kadr i Odznaczeń Kancelarii Prezydenta RP stworzono ewidencję osób, które odmówiły przyjęcia orderów i medali. Od kwietnia 2008 do listopada 2010 wpisano do niej 25 nazwisk.

Szczegóły Daty w nawiasie po nazwisku dotyczą daty odmowy lub zwrotu.

Odznaczenia polskie Odznaczenia nadane przez prezydentów RP Order Orła Białego Jerzy Giedroyc (1994) – protestując przeciw kierunkowi, jaki w Polsce obrali rządzący; Kazimierz Pużak (1996) – prezydent RP Aleksander Kwaśniewski odznaczył go 11 listopada 1996 r. pośmiertnie.. Córka, Maria Pużak odmówiła jednak odebrania orderu. Order został przekazany wnukowi Pużaka 7 lipca 2009 r. przez Jana Olszewskiego, doradcę prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego [dostęp 2011-09-25].; Zbigniew Herbert (1998) – 30 lipca 1998 r. prezydent Aleksander Kwaśniewski odznaczył go pośmiertnie., jednak wdowa po poecie, Katarzyna Herbertowa, odmówiła przyjęcia odznaczenia. Po 9 latach, 3 maja 2007 r., Katarzyna Herbertowa oraz siostra poety, Halina Herbert-Żebrowska, odebrały to odznaczenie z rąk prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Wołodymyr Zełenski (2026) – 19 czerwca 2026 prezydent Karol Nawrocki ogłosił decyzję o pozbawieniu go orderu. Decyzja dla ważności wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Przed jej udzieleniem, 20 czerwca 2026, Zełenski odesłał order Kancelarii Prezydenta. Łeonid Kuczma (2026) – odznaczony 16 maja 1997 przez prezydenta Aleksandra KwaśniewskiegoPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 maja 1997 r. o nadaniu orderu ().. 20 czerwca 2026 zwrócił order jako sprzeciw wobec decyzji o pozbawieniu orderu Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego. Wiktor Juszczenko (2026) – odznaczony 11 kwietnia 2005 przez prezydenta Aleksandra KwaśniewskiegoPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 kwietnia 2005 r. o nadaniu orderu ().. 20 czerwca 2026 zwrócił order jako sprzeciw wobec decyzji o pozbawieniu orderu Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego. Petro Poroszenko (2026) – odznaczony 16 grudnia 2014 przez prezydenta Bronisława KomorowskiegoPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 grudnia 2014 r. o nadaniu orderu ).. 20 czerwca 2026 zwrócił order jako sprzeciw wobec decyzji o pozbawieniu orderu Prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego.

Order Odrodzenia Polski Krzyż Wielki Kornel Morawiecki (czerwiec 2007) – odmówił przyjęcia z rąk prezydenta RP proponowanego mu w 25-lecie powstania Solidarności Walczącej, uznając, że reprezentowanej przez niego organizacji należy się najwyższe polskie odznaczenie – Order Orła BiałegoNorbert Wójtowicz: Kornel Morawiecki, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej” 2009, nr 5–6, s. 136..

Krzyż Komandorski z Gwiazdą Seweryn Blumsztajn (lipiec 2008) – odesłał odznaczenie, którym został odznaczony w 2006 r. W liście otwartym do prezydenta pisał: „Używa Pan majestatu swego urzędu, by zniesławiać wysiłek całego pokolenia, które walczyło wpierw o wolną Polskę, a potem w latach 90. budowało zręby naszego państwa. Rozdaje Pan mnóstwo odznaczeń, a jednocześnie znieważa dorobek, historię i symbole opozycji demokratycznej i „Solidarności” – ruchu, który Polskę wyzwolił”.

Krzyż Komandorski Marian Kołodziej (27 marca 1997) – „Przy naszej przeszłości z rąk tego człowieka nie mogliśmy niczego brać” – wspominała Halina Słojewska-Kołodziej, która w 1980 r. występowała dla robotników strajkujących w Stoczni Gdańskiej; Bogusław Nizieński (marzec 1998)Tadeusz M. Płużański: Kto odmówił Kwaśniewskiemu, Najwyższy Czas!, nr 14/2003, s. XI.; Ryszard Siwiec (2003) – odznaczony pośmiertnie, rodzina zmarłego odmówiła przyjęcia odznaczenia od prezydenta Kwaśniewskiego 4 września 2003 r.; Andrzej Celiński (2007) – zapowiedział, że zwróci otrzymany w 2006 r. order zbulwersowany sposobem wręczenia przez policję wezwania na przesłuchanie w charakterze świadka; Czesław Kłosek (kwiecień 2008) – Otrzymał order w 2007 r., w 27. rocznicę podpisania porozumienia jastrzębskiegoPrezydent RP nadał ordery w 27. rocznicę podpisania Porozumienia Jastrzębskiego.. Bezpośrednim powodem zwrotu orderu było „nadanie przez prezydenta Kaczyńskiego polskiego obywatelstwa brazylijskiemu piłkarzowi Rogerowi Guerreirze”, ale media podały, że „sprawa z brazylijskim piłkarzem nie była jedynym powodem decyzji. Choć cieszył się z orderu, nigdy go nawet nie założył. Razi go prowadzona przez prezydenta polityka i ciągłe obrażanie się na wszystkich. Z obiecywanych zaś przez PiS zmian w wymierzaniu sprawiedliwości została figa z makiem: stalinowscy sędziowie, prokuratorzy, esbecy i donosiciele zbierają grubą śmietankę, a ich ofiary chlipią łzami rozcieńczoną serwatkę. – Nie o taką Rzeczpospolitą walczyliśmy”Kłosek: piłkarz Roger nie wart mojego krzyża.; Ewa Milewicz (kwiecień 2009) – zwróciła order, w liście do prezydenta Lecha Kaczyńskiego napisała: „Skoro Lech Wałęsa i ci, którzy się z nim solidaryzują są nikczemni, a IPN odważny, proszę przyjąć moje odznaczenie”; Krzysztof Król (10 września 2009) – odmowę przyjęcia uzasadnił tym, że odznaczenia wręczał Jan Olszewski, który – według słów działaczy KPN – w latach 70. odmawiał ich obrony.; Jacek Merkel (2011). Jan Beszta-Borowski (2015) – nie przyjął odznaczenia, podtrzymując swój protest z 21 maja 2011 roku.

Krzyż Oficerski Janusz Kamocki (1992) – odmówił przyjęcia na 50-lecie AK, gdyż wręczano jeszcze odznaczenia i legitymacje z symbolami PRL, które dopiero w przyszłości miano wymienić. Przyjął order w 2009 r.; Halina Słojewska-Kołodziej (27 marca 1997) – (vide Marian Kołodziej powyżej); Władysław Barański (2006) zwrócił przyznane odznaczenie w proteście przeciw działaniom Urzędu Prezydenta RP w dziedzinie polityki historycznej. Edmund Bałuka (2006) – odmówił przyjęcia orderu z rąk Lecha Kaczyńskiego; Bogdan Czajkowski (marzec 2008) – „Nie chciałbym, by moja odmowa przyjęcia odznaczenia była odczytywana jako nietakt wobec prezydenta Kaczyńskiego. Chciałem zaprotestować przeciwko temu, że nasze państwo, Rzeczpospolita – skazało mnie na margines życia” – wyjaśnił potem w Radiu Zet. W wywiadzie dla portalu dziennik.pl twierdził natomiast, że odmowa była protestem przeciw nieprzeprowadzeniu w Polsce referendum w sprawie przyjęcia traktatu lizbońskiego; Marek Chimiak (13 czerwca 2008); został odznaczony za „wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce” oraz za „osiągnięcia w podejmowanej z pożytkiem dla kraju pracy zawodowej i społecznej.” Odmówił przyjęcia orderu z powodu pominięcia przy odznaczaniu – według niego – znacznie bardziej zasłużonych działaczy Wydawnictwa „NOWA” oraz formy powiadomienia o odznaczeniu (dowiedział się z internetu); Order ten odebrał 11 listopada 2012 z rąk prezydenta Bronisława Komorowskiego; Dariusz Wójcik (10 września 2009) – odmowę przyjęcia uzasadnił tym, że odznaczenia wręczał Jan Olszewski, który w latach 70. odmawiał obrony działaczy KPN; Bogdan Migas (12 października 2009) – odesłał order, pisząc w liście do prezydenta: „Gdy dowiedziałem się, że podpisze pan 10 października 2009 roku traktat odbierający Polsce suwerenność, bez odpowiednich zabezpieczeń przed rozbiorem Polski i decydowaniem o własnym losie (...) na znak utraty zaufania do Pana jako głowy państwa polskiego 12 października 2009 r. odsyłam Panu przyznane mi odznaczenie” (przyznane 8 maja 2009 r.); Stanisław Czuszel (30 sierpnia 2011) – powody odmowy wyjaśnił w liście zaadresowanym do prezydenta Komorowskiego, który wręczył Henrykowi WujcowiDzięki nim możemy żyć w wolnej Polsce (30 sierpnia 2011) [dostęp 2011-09-25].; Zygmunt Kozicki (15 września 2011) – wymienił wiele powodów w liście do wojewody rzeszowskiej. Jerzy Sychut (28 czerwca 2011.) – działacz opozycji demokratycznej w latach 70. i 80., odznaczony Krzyżem Oficerskim OOP, odmówił jego przyjęcia. W 2012 nie przyjął także Krzyża Wolności i Solidarności.