Pułk cześnika koronnego – oddział jazdy koronnej autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wielkiej wojny północnej).

Formowania i zmiany organizacyjne W końcu XVI wieku w Rzeczypospolitej zaczęto organizować pułki jazdy. Grupowały one w sobie kilka (kilkanaście) chorągwi husarskich i pancernych. Początkowo były tworzone jedynie na czas wojny i sprawowały funkcję większej jednostki taktycznej. W drugiej połowie XVII wieku pułki istniały też w okresie pokoju.

W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę husarii na 2810 koni, pancernych na 8500 koni a lekkich na 2500 koni. Zgodnie z tym etatem pułk cześnika koronnego posiadał 3 chorągwie pancerne i jedną lekką. Łącznie 380 koni.

W 1699 sejm uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Zgodnie z nowym komputem pułk liczył wtedy 9 chorągwi pancernych – 530 koni.

W związku z rozpoczynającą sie wielką wojną północną, w organizacji jazdy narodowego zaciągu zaszły pewne zmiany. W 1702 w strukturze pułku znajdowało się 6 chorągwi pancernych – razem 340 koni.

W 1710 Walna Rada Warszawska ustaliła liczbę husarii w Koronie na 2080 ludzi, pancernych na 6000 ludzi, a lekkich na 1600 ludzi. Zgodnie z tym etatem pułk cześnika koronnego J. Sobieskiego powinien posiadać 330 pancernych. Stan faktyczny wynosił 275 pancernych.

Uchwalony na sejmie 1717 roku komput wojska koronnego przewidywał zmniejszenie jazdy koronnej w husarii do 1000 koni, w pancernej do 4000 koni i w lekkiej do 1000 koni. Komput likwidował jej podział na wiele stosunkowo słabych liczebnie pułków i pozostawiał jedynie cztery (królewski, królewicza, buławy wielkiej koronnej i buławy polnej koronnej). Pułk cześnika koronnego został rozwiązany.

Struktura organizacyjna Skład w 1698:

Pancerni jedna chorągiew − 120 koni dwie chorągwie po 100 koni jedna chorągiew − 70 koni Jazda lekka jedna chorągiew − 60 koni Razem w pułku: 4 chorągwie − 380 koni

Skład w 1709:

Pancerni jedna chorągiew − 80 koni pięć chorągwi po 50 koni Razem w pułku: 6 chorągwi − 330 koni

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Pułki jazdy koronnej Kategoria:Pułki koronne w dobie wojny północnej Kategoria:Pułki autoramentu narodowego Kategoria:Oddziały jazdy ciężkiej I Rzeczypospolitej Kategoria:Polskie jednostki kawalerii rozwiązane w 1717