Pułk Podskarbiego Wielkiego Koronnego – oddział koronny autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wielkiej wojny północnej).
Formowania i zmiany organizacyjne W końcu XVI wieku w Rzeczypospolitej zaczęto organizować pułki jazdy. Grupowały one w sobie kilka (kilkanaście) chorągwi husarskich i pancernych. Początkowo były tworzone jedynie na czas wojny i sprawowały funkcję większej jednostki taktycznej. W drugiej połowie XVII wieku pułki istniały też w okresie pokoju.
W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę husarii na 2810 koni, pancernych na 8500 koni a lekkich na 2500 koni. Zgodnie z tym etatem pułk podskarbiego wielkiego Hieronima Augustyna Lubomirskiego posiadał 4 chorągwie pancerne i jedną lekką. Łącznie 540 koni. W 1699 sejm zwyczajny pacyfikacyjny uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Jazda polska liczyła: 1360 husarzy, 4828 pancernych, 650 wołochów i 900 arkebuzerów. Zgodnie z nowym komputem pułk posiadał wtedy 4 chorągwie pancerne; razem 270 koni.
W związku z rozpoczynającą się wielką wojną północną, w organizacji jazdy narodowego zaciągu zaszły pewne zmiany. W 1702 w strukturze pułku podskarbiego wielkiego koronnego Rafała Leszczyńskiego znajdowały się 3 chorągwie husarskie, 6 chorągwi pancernych – razem 530 koni.
Uchwalony na sejmie 1717 roku komput wojska koronnego przewidywał zmniejszenie jazdy koronnej w husarii do 1000 koni, w pancernej do 4000 koni i w lekkiej do 1000 koni. Komput likwidował jej podział na wiele stosunkowo słabych liczebnie pułków i pozostawiał jedynie cztery (królewski, królewicza, buławy wielkiej koronnej i buławy polnej koronnej). Pułk podskarbiego wielkiego koronnego został rozwiązany.
Struktura organizacyjna Stan w 1698
Pancerni jedna chorągiew – 150 koni dwie chorągwie po 120 koni jedna chorągiew – 90 koni Jazda lekka jedna chorągiew – 60 koni Razem w pułku: 5 chorągwi; 540 koni
W 1699 sejm uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Zgodnie z nowym komputem pułk liczył wtedy 4 chorągwie pancerne – razem 270 koni.
Przypisy
Bibliografia
Andrzej Grabski, Jan Wimmer i inni, Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. Warszawa 1966.
Kategoria:Polskie jednostki kawalerii rozwiązane w 1717 Kategoria:Pułki koronne w dobie wojny północnej Kategoria:Oddziały jazdy ciężkiej I Rzeczypospolitej Kategoria:Pułki autoramentu narodowego Kategoria:Oddziały wojskowe Leszczyńskich herbu Wieniawa Kategoria:Oddziały wojskowe Lubomirskich herbu Szreniawa bez Krzyża