thumb|Józef Kustroń thumb|Obelisk upamiętniający śmierć generała w Ułazowie thumb|Odznaka Towarzystwa im. gen. J. Kustronia Józef Rudolf Kustroń (ur. 16 października 1892 w Stryju, zm. 16 września 1939 w Ułazowie) – generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy i społeczny, członek Legionów Polskich, Polskiej Organizacji Wojskowej i Polskiego Związku Zachodniego, pierwszy polski generał poległy w czasie kampanii wrześniowej, trzykrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Syn Andrzeja i Magdaleny z Fedoryków, urodzony 16 października 1892 w Stryju. Młodość spędził w Nowym Sączu, gdzie osiadła jego rodzina. Został absolwentem C.K. gimnazjum w Nowym Sączu, w którym należał do polskich nielegalnych organizacji niepodległościowych, w tym związku młodzieży Zet, sam także je organizował, a następnie Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie”. Po zdaniu matury z odznaczeniem w 1910, podjął studia prawnicze i filozoficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Od jesieni 1910 należał do Drużyn Strzeleckich i organizacji Armia Polska w Krakowie, a następnie w 1912 wstąpił do paramilitarnego polskiego Związku Strzeleckiego. Równolegle ze studiami na uniwersytecie, studiował również w Akademii Handlowej.
I wojna światowa Po wybuchu I wojny światowej, w sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich i następnie został komendantem plutonu w IV baonie 2 pułku piechoty w składzie II Brygady, skierowanego na front przeciw Rosji. Podczas kampanii karpackiej, 29 października 1914 został ciężko ranny w bitwie pod Mołotkowem, a m.in. za postawę podczas walk został odznaczony orderem wojskowym „Virtuti Militari" V klasy, na podstawie wniosku sporządzonego 12 sierpnia 1921. Po leczeniu w szpitalu w Budapeszcie, powrócił na front. 7 czerwcu 1915 przydzielono go do 8. kompanii II baonu w 4 pułku piechoty, a 25 czerwca tego roku został komendantem kompanii. Walczył z pułkiem m.in. pod Jastkowem na Lubelszczyźnie i na Wołyniu. Pod koniec 1916 został mianowany adiutantem 2 ppGenerałowie II Rzeczypospolitej s. 145. W czasie służby w Legionach awansował kolejno na stopień: chorążego (29 września 1914), podporucznika (5 listopada 1914), porucznika (25 czerwca 1915) i kapitana (1 listopada 1916). Latem 1917, po kryzysie przysięgowym, został wcielony do armii austriackiej. Od 1917 działał w konspiracyjnej Polskiej Organizacji Wojskowej. Od 31 października 1918 uczestniczył w rozbrajaniu żołnierzy austriackich w Krakowie.
Dwudziestolecie międzywojenne Od 1 listopada 1918 służył w odrodzonym Wojsku Polskim. Od stycznia 1919 pracował w Ministerstwie Spraw Wojskowych i na stanowiskach sztabowych. Podczas wojny polsko-bolszewickiej, od lipca 1920 kierował z ramienia Naczelnego Dowództwa w stopniu podpułkownika przewozami wojskowego transportu kolejowego i ewakuacją kolejową na zachód. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 130. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a jego oddziałem macierzystym był wówczas 33 pułk piechoty. 10 lipca 1922 został zatwierdzony na stanowisku dowódcy pułku batalionu sztabowego 43 pułku piechoty w Dubnie. 18 listopada 1922 roku został przeniesiony do 42 pułku piechoty w Białymstoku na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. 18 stycznia 1925 został przeniesiony do 55 pułku piechoty w Lesznie na stanowisko dowódcy pułku. 3 maja 1926 został awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1925 i 7. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Podczas przewrotu majowego, Kustroń jako piłsudczyk nie dopuścił do wyruszenia swojego pułku na odsiecz siłom rządowym. 21 stycznia 1930 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty w Grudziądzu. Od 10 listopada 1931 do 15 lipca 1932 był słuchaczem VI Kursu Centrum Wyższych Studiów Wojskowych w Warszawie. W październiku 1935 został mianowany dowódcą 21 Dywizji Piechoty Górskiej w Bielsku. Z dywizją wziął udział w zajęciu Zaolzia. Prezes Oddziału Biała Związku Legionistów Polskich w 1936Związek Legionistów Polskich: 1936-1938 r.: sprawozdanie Zarządu Głównego Związku Legionistów Polskich, Warszawa 1938, s. 72..
Na stopień generała brygady został awansowany ze starszeństwem z dniem 19 marca 1939 i 2. lokatą w korpusie generałów. W Bielsku, mieście o dużym procencie ludności niemieckiej, Kustroń zaangażował się aktywnie w działalność o polskim charakterze społeczno-politycznym, gospodarczym i narodowym. Był także prezesem oddziału Polskiego Związku Zachodniego. Jeszcze przed wybuchem wojny, oddziały polskie na tym terenie zmagały się z niemiecką dywersją.
II wojna światowa Podczas kampanii wrześniowej gen. bryg. Józef Kustroń dowodził nadal 21 Dywizją Piechoty Górskiej, wchodzącą w skład Grupy Operacyjnej „Bielsko” i Armii „Kraków”. Od 1 września 1939 21 DPG uczestniczyła w ciężkich walkach odwrotowych, po których osłabiona przedarła się na południową Lubelszczyznę. 16 września Dywizja, usiłując przebić się, stoczyła zaciekłą walkę pod Oleszycami z przeważającymi siłami niemieckiej 45 Dywizji Piechoty. Około godz. 14 w lesie między Koziejówką a Ułazowem generał Kustroń został zabity, uczestnicząc w ataku podczas próby przebicia się. Został pochowany na polu bitwy. Zwłoki ekshumowano trzykrotnie. W 1953 jego grób przeniesiono do Nowego Sącza.
Życie prywatne Żonaty od 1916 z Aleksandrą z Dagnanów, z którą miał troje dzieci: Stanisława (ur. 18 kwietnia 1918), Krystynę (ur. 14 czerwca 1922) i Adama (ur. 7 czerwca 1927).
W kwietniu 2016 w archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie został odnaleziony list wdowy po generale – Aleksandry, skierowany jesienią 1939 do gen. Stanisława Maczka, z prośbą o potwierdzenie faktu śmierci męża pod UłazowemDramatyczny list Aleksandry Kustroń, żony generała, odnalazł się po latach w Londynie.
Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari (pośmiertnie) (MON 1967) Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 122 (pośmiertnie, w czasach gen. Sikorskiego), za udział w kampanii wrześniowej (Londyn 1947) Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6024 (17 maja 1922) Krzyż Niepodległości (6 czerwca 1931) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928) Krzyż Walecznych trzykrotnie (1922) Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 2 sierpnia 1928M.P. z 1928 r. nr 178, poz. 386 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 12 z 06.08.1928, 10 listopada 1938 „za zasługi w służbie wojskowej”.) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 (1928) Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1928) Brązowy Medal za Długoletnią Służbę (1938) Odznaka za Rany i Kontuzje Odznaka „Za wierną służbę” Państwowa Odznaka SportowaNa podstawie fotografii. Krzyż Komandorski Orderu Korony Rumunii (Rumunia) Krzyż Komandorski Orderu Orła Białego (Jugosławia, zezwolenie z 1931)
25 września 1965 w Zakopanem gen. bryg. Mieczysław Boruta-Spiechowicz sporządził wniosek na odznaczenie śp. gen. bryg. Józefa Kustronia Orderem Virtuti Militari III klasy, w konkluzji którego napisał: „emigracyjno-londyńska Kapituła Orderu Virtuti Militari przyznała (Dz. Pers. nr 3/47) generałowi Józefowi Kustroniowi za kampanię wrześniową order Virtuti Militari IV klasy. Odznaczenie to uważam za niewystarczające”. Wniosek został zatwierdzony przez MON w 1967..
W 2016 trzy należące do generała Ordery Virtuti Militari oraz inne pamiątki, zostały przekazane do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, przez jego wnuczkę Ewę Kustroń de Ramos, mieszkającą na stałe w Wenezueli. Krzyż Srebrny, przyznany 17 maja 1922, m.in. za szczególne odznaczenie się podczas kampanii karpackiej, w czasie I wojny światowej, generał miał na sobie w chwili śmierci. Zakrwawione odznaczenie Niemcy odpięli od munduru i zwrócili żonie. Ślady po krwi zachowały się na baretce do dzisiajJanusz Motyka: Ostatnia bitwa generała Kustronia pod Oleszycami.
Upamiętnienie W latach 1981–1984 działało w Nowym Sączu Towarzystwo im. Generała Józefa Kustronia, którego inicjatorem, a później prezesem był Jerzy Giza. Towarzystwo to kultywujące idee Polski niepodległej i chcące wybudować gen. J. Kustroniowi pomnik w Nowym Sączu, zostało rozwiązane przez komunistyczne władze miasta „za godzenie w żywotne interesy państwa”. Majątek Towarzystwa został zagarnięty przez ZBoWiD w Nowym Sączu (w tym pieniądze zgromadzone na pomnik generała). Przez okres swej jawnej działalności, a potem konspiracyjnej Towarzystwo ściśle współpracowało z Komitetem Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego w Krakowie, Oddziałem Krakowskim Związku Legionistów Polskich, Warszawską Rodziną Legionistów i Peowiaków, a także „podziemną” Solidarnością. Posiadało odznakę organizacyjną, która nawiązywała symboliką do tradycji legionowej (II Brygada, 4 pułk piechoty Legionów Polskich). Do czołowych działaczy Towarzystwa należeli: Bogdan Sekuła, Leszek Migrała, Janusz Kwiatkowski, Daniel Weimer, Stanisław Cabała i Tadeusz Giza. 16 września 1983 r. Towarzystwo zorganizowało w Nowym Sączu niezależne uroczystości ku czci gen. Kustronia, na które przybyli konsulowie generalni Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej Charles Smith jr i Republiki Francuskiej Andre Bonamy, a także gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz wraz z grupą legionistów. Uroczystościom towarzyszyła wystawa w Domu Kultury im. gen. B. Pierackiego, która po trzech dniach ekspozycji została zamknięta przez władze polityczno-administracyjne miasta. Po rozwiązaniu Towarzystwa przez władze komunistyczne, prowadziło ono działalność konspiracyjną (1984–1989). Ufundowało tablicę ku czci gen. Józefa Kustronia oraz tablicę w hołdzie wszystkim dowódcom 1 pułku strzelców podhalańskich, którą odsłonięto w listopadzie 1988 r. w kościele pw. św. Kazimierza w Nowym Sączu w 70 rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. W „Almanachu Sądeckim” można przeczytać artykuł na temat Towarzystwa zatytułowany „Kustroniowcy” (nr 4/1995).
Generał Józef Kustroń został patronem: Szkoły podstawowej nr 28 w Bielsku-Białej (dzielnica Hałcnów) Zespołu Szkół Elektryczno-Mechanicznych w Nowym Sączu, Zespołu Szkół w Lubaczowie, Szkoły Podstawowej w Starych Oleszycach (powiat lubaczowski), Jednostki Strzeleckiej 2033 w Lubaczowie, Związku Strzeleckiego „Strzelec” Józefa Piłsudskiego. W czerwcu 1939 roku imieniem Józefa Kustronia nazwano jedną z ulic w przyłączonym do Polski Czeskim Cieszynie (obecnie ulica Pražská (Praska)). Ulica im. gen. J. Kustronia znajduje się w LesznieTargeo Ulica im. gen. J. Kustronia znajduje się w Rzeszowie (50.035655904243654, 22.018002177835097) Ulica im. gen. J. Kustronia znajduje się w Nowym Sączu Ulica im. gen. J. Kustronia znajduje się w Grudziądzu Ulica im. gen. J. Kustronia znajduje się w Krakowie W miejscu śmierci generała w Ułazowie został ustanowiony pamiątkowy obelisk.
Na podstawie Decyzji Ministra Obrony Narodowej Nr 44/MON z 12 maja 1994 gen. Józef Kustroń został patronem 1 Batalionu Strzelców PodhalańskichDecyzja Nr 44/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 maja 1994 r. w sprawie nadania 1 batalionowi strzelców podhalańskich imienia gen. bryg. Józefa Kustronia (Dziennik Rozkazów MON z 1994 r., poz. 41).
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Publikacje Józefa Kustronia w serwisie Polona.pl
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkowie Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie” Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Polskiego Związku Zachodniego Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie terytorialnych władz organizacyjnych Związku Legionistów Polskich Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Polskiej „Zet” Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Dowódcy 21 Dywizji Piechoty Górskiej Kategoria:Dowódcy 55 Poznańskiego Pułku Piechoty Kategoria:Dowódcy piechoty dywizyjnej 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty