Brytyjskie testy nuklearne w Maralinga

thumb|Miejsca w Australii gdzie przeprowadzono testy nuklearne Brytyjskie testy nuklearne w Maralinga – seria testów atomowych, które miały miejsce w Strefie Zakazanej Woomera w stanie Australia Południowa w Australii w latach 1955–1963. Łącznie przeprowadzono siedem głównych prób nuklearnych o orientacyjnej sile od 1 do 27 kiloton. Przeprowadzono też wiele mniejszych testów, których celem było m.in. zbadanie wpływu pożaru lub wybuchów nienuklearnych na broń atomową.

Powierzchnia terenu Maralinga została skażona przez materiały radioaktywne, pierwsze próby zmniejszenia skażenia promieniotwórczego zostały podjęte w 1967 roku. Skutki testów badała Królewska Komisja McClellanda (ang. McClelland Royal Commission). Jej raport został opublikowany w 1985 roku i stwierdzał, że wciąż istnieje zagrożenie promieniowaniem na wielu obszarach strefy Maralinga, na których prowadzono testy. Komisja McClellanda zaleciła dalszą walkę ze skażeniem promieniotwórczym, ostatecznie operacja ta zakończyła się w 2000 roku, a jej koszt wyniósł 108 mln dolarów amerykańskich. Nie zakończyło to jednak debaty na temat bezpieczeństwa w rejonie testów oraz długofalowych skutków testów na zdrowie miejscowych tubylców i personelu wojskowego. W 1994 roku rząd australijski wypłacił 13,5 mln dolarów amerykańskich rekompensaty rdzennej ludności z grupy etnicznej Pitjantjatjara.

Tło historyczne thumb|Eksplozja atomowa w trakcie Operacji Hurricane Pierwsze próby jądrowe prowadzone na terytorium Australii przez Wielką Brytanię miały miejsce dnia 3 października 1952 roku w trakcie trwania operacji Hurricane (pol. „huragan”) na archipelagu wysp Montebello położonych u północnych wybrzeży stanu Australia Zachodnia. Rok później zostały przeprowadzone pierwsze próby atomowe na kontynencie australijskim podczas operacji Totem w Emu Field na obszarze Wielkiej Pustyni Wiktorii w Australii Południowej. Operacja Totem składała się z dwóch testów: Totem 1 (siła ładunku 9,1 kt), która miała miejsce 14 października 1953 roku oraz Totem 2 (siła ładunku 7,1 kt), która odbyła się 26 października.

30 października 1953 roku rząd brytyjski oficjalnie wystąpił z prośbą o stały obszar testowy. Ze względu na obawy związane z opadem promieniotwórczym z poprzednich badań prowadzonych w Emu Field, na nowe miejsce dla testów atomowych został wybrany obszar Maralinga. Nowy obszar testów został ogłoszony w maju 1955 roku. Wybrany teren Maralinga stał się wspólnym obszarem prób nuklearnych, współfinansowanych zarówno przez rząd Wielkiej Brytanii, jak i Australii.

Przed wyborem Maralinga na miejsce testowe, teren ten zamieszkany był przez rdzennych mieszkańców z dwóch grup etnicznych: Pitjantjatjara i Yankunytjatjara. Dla obu grup obszar ten miał wielkie znaczenie duchowe. Wielu rdzennych mieszkańców zostało przeniesionych do osady Yulata. Ponadto Aborygeni próbowali ograniczyć dostęp do obszaru Maralinga, jednak często działania lokalnej ludności kończyły się niepowodzeniem.

Główne testy Na obszarze testowym Maralinga przeprowadzono dwie serie głównych badań, które składały się z operacji Buffalo i Antler.

Operacja Buffalo (pol. „bawół”) rozpoczęła się w dniu 27 września 1956 roku. Składała się z czterech testów nuklearnych o nazwach operacyjnych One Tree, Marcoo, Kite i Breakaway. Dwa testy – One Tree (siła ładunku 12,9 kt) i Breakaway (siła ładunku 10,8 kt) – zostały przeprowadzone na wieży, test Marcoo (siła ładunku 1,4 kt) został zdetonowany na poziomie ziemi, natomiast test Kite (siła ładunku 2,9 kt) został przeprowadzony w powietrzu przez Royal Air Force przy użyciu bombowca Vickers Valiant (bomba została rzucona z wysokości 9144 m)Według Parkinsona (MAPW 2000) siła zdetonowanych ładunków wynosiła odpowiednio: One Tree – 15 kt, Marcoo – 1,5 kt, Kite – 3 kt i Breakaway – 10 kt.. W trakcie testu Kite Brytyjczycy po raz pierwszy zdetonowali bombę atomową zrzuconą z samolotuRzutu dokonał bombowiec Vickers Valiant o numerze bocznym WZ366. W skład załogi wchodzili pilot mjr E.J.G. Flavell, płk. lotnictwa Menaul, kpt. lotnictwa Ledger, kpt. lotnictwa Stacy, oficer lotnictwa Spencer i oficer pilot Ford z 49 Dywizjonu Bombowego RAF..

Głównym celem operacji był rozwój urządzeń stosowanych w bombach atomowych. Pierwszym celem było sprawdzenie i zastosowanie mechanizmów używanych przy zrzucie bomby z samolotu. Największą trudnością w trakcie tej fazy testów była wielkość i waga stosowanych urządzeń. Waga pierwszych wykorzystywanych aparatur wynosiła około 5 ton. Po drugie chciano zbadać efekty wybuchu nuklearnego na ziemi z przeprowadzonego zrzutu przy użyciu samolotu. Jednak głównym celem operacji było sprawdzenie skutków, jakie wyrządza eksplozja atomowa na wyposażenie i żywe organizmy. Do tego celu Brytyjczycy wykorzystali: czołgi, samoloty, amunicje, radar, zbiorniki paliw, materiały wybuchowe oraz manekiny i żywe zwierzęta. Na działanie promieniowania i wybuch zostały wystawione kozy, owce, króliki i myszy.

Opad promieniotwórczy z przeprowadzonej operacji został zmierzony przy użyciu lepkiego papieru (ang. sticky paper), aparatury do pobierania próbek z powietrza i próbek pobranych z opadów deszczów oraz ze zbiorników wodnych. Radioaktywna chmura z testu One Tree osiągnęła wysokość 11 430 m, zamiast przewidywanych ok. 8500 m. Ponadto podwyższony stopień promieniowania radioaktywnego wykryto w stanach Australia Południowa, Nowa Południowa Walia, Queensland i na obszarze Terytorium Północnego.

Operacja Antler (pol. „poroże”) została przeprowadzona pomiędzy 14 września a 9 października 1957 roku. Operacja miała na celu testowanie komponentów ładunków termojądrowych, w szczególności mechanizmów wyzwalających. Dzięki testom urządzeń stosowanych w mechanizmach broni termojądrowej zostały one później wykorzystane w trakcie operacji Grapple, która została przeprowadzona rok później na Wyspie Bożego Narodzenia. Operacja składała się z trzech testów, o nazwach operacyjnych Tadje, Biak i Taranaki. Pierwsze dwa testy zostały przeprowadzone na wieży, natomiast ostatnia została zdetonowana przy użyciu balonu, pod którym znajdował się zawieszony ładunek. Siła ładunku poszczególnych testów wynosiła 0,93 kt, 5,67 kt i 26,6 kt. W trakcie testu Tadje zostały użyte granulki kobaltu jako wskaźnik określający siłę eksplozji, później pojawiły się informacje jakoby Wielka Brytania prowadziła badania nad rozwojem bomb kobaltowych.

+ Główne testy w Maralinga Nazwa Data Lokalizacja Siła Typ Wysokośćdetonacji Operacja Buffalo One tree 27 września 1956, 17:00 12,9 kt Wieża 31 m Marcoo 4 października 1956, 16:30 1,4 kt Poziom gruntu 0,2 m Kite 11 października 1956, 14:27 2,9 kt Zrzut 150 m Breakaway 22 października 1956, 00:05 10,8 kt Wieża 31 m Operacja Antler Tadje 14 września 1957, 14:35 0,93 kt Wieża 31 m Biak 25 września 1957, 10:00 5,67 kt Wieża 31 m Taranaki 9 października 1957, 16:15 26,6 kt Balon 300 m

Pozostałe badania Oprócz dwóch głównych operacji badawczych przeprowadzono także serie mniejszych badań, pomiędzy czerwcem 1956 a majem 1963 roku. Pomimo że główne badania były jawne, pozostałe zostały przeprowadzone w całkowitej tajemnicy. Drobne testy, które zostały przeprowadzone, przyczyniły się do dodatkowego skażenia radioaktywnego na obszarze Maralinga.

W trakcie trwania tych badań zostały zrealizowane cztery operacje o kryptonimach Kittens, Tims, Rats i Vixen. We wszystkich tych operacjach łącznie przeprowadzono 700 testów, w których trakcie badania eksperymentalne z udziałem plutonu, uranu i berylu. W trakcie operacji Kittens przeprowadzono 99 prób, które zostały wykonane zarówno w Maralinga, jak i w Emu Field w okresie od 1953 do 1961 roku. Badania w ramach operacji Kittens były prowadzone w celu rozwoju inicjatorów neutronowych przy użyciu polonu-210 i uranu. Operacja Tims odbyła się w latach 1955–1963, w trakcie której przeprowadzono 321 badań z zastosowaniem uranu i berylu, jak również prowadzono badania na temat kompresji plutonu. W ramach operacji Rats prowadzono testy dotyczące rozpraszania uranu w trakcie wybuchu, przeprowadzono 125 prób od 1955 do 1960 roku.

Operacja Vixen została przeprowadzona w celu zbadania wpływu pożaru lub wybuchów nienuklearnych na broń atomową. Operacja została podzielona na dwie części. W trakcie pierwszej (Vixen A – przeprowadzono 31 testów), która odbyła się w latach 1959–1961, badano skutki przypadkowego pożaru oraz eksplozji na broń nuklearną przy użyciu około 1 kg plutonu. Druga część operacji (Vixen B – przeprowadzono 12 testów), która miała miejsce w latach 1960–1963, dotyczyła badań wpływu eksplozji materiałów wybuchowych na detonacje broni nuklearnej (typowe warunki, które mogą się pojawić w wyniku katastrofy lotniczej), przy użyciu 22 kg plutonu.

+ Ilość użytych pierwiastków do danego testu Lokalizacja Pu-239(kg) U-238(kg) Po-210(TBq) Sc-46(TBq) Pb-212(TBq) Ac-227(MBq) Be(kg) Operacja Kittens Naya – 120 210 – – – 0,75 Operacja Tims Naya 1,2 172 – – – – – Kuli – 7400Według Cornisha (1986) użyto 7700 kg uranu. – – – – >28Według Cornisha (1986) użyto około 70 kg berylu. Strefa TM50 – 90 – – – – 9 Operacja Rats Dodo – 28 – 3,7 4,4 – – Naya – 150Według Cornisha (1986) użyto 170 kg uranu. 15 75 – – – Operacja Vixen AInformacje do części testu badającego wpływ przypadkowego pożaru. Wewak 0,41 4,8 – – – – 4,5 Operacja Vixen AInformacje do części testu badającego wpływu przypadkowej eksplozji. Wewak 0,57 >17 – – – 5 3,5 Operacja Vixen B Taranaki 22 22 – – – – 18

Krytyka i skutki Krytyka Wszystkie cztery testy przeprowadzone w ramach operacji Buffalo zostały skrytykowane w raporcie Królewskiej Komisji McClellanda z 1985 roku, która stwierdziła, że testy odbyły się przy niekorzystnych warunkach atmosferycznych. Chociaż operacja Antler została lepiej zaplanowana i zorganizowana niż wcześniejsza seria badań, średni opad promieniotwórczy z testu Taranaki przekroczył oczekiwane prognozy oraz w związku z przeprowadzeniem testu Tadje; komisja ustaliła, że personel obsługujący test został narażony na działalność aktywnego kobaltu-60.

W 2001 roku dr Sue Rabbit Rof z Uniwersytetu Dundee odkryła dokumenty potwierdzające wysyłanie australijskich żołnierzy na tereny skażone opadami promieniotwórczymi dzień po przeprowadzeniu detonacji w ramach każdego testu. Rząd brytyjski przyznał się do wysyłania żołnierzy na skażone tereny. Dr Sue Rabbit Rof stwierdziła, że „rząd brytyjski kłamał twierdząc, że nigdy nie używał ludzi jako królików doświadczalnych w eksperymentach z bronią jądrową prowadzonych w Australii”W wersji oryginalnej: „it puts the lie to the British government’s claim that they never used humans for guinea pig-type experiments in nuclear weapons trials in Australia”..

Skutki W wyniku prowadzonych działań przeprowadzono w 1967 roku operację Brumby, której celem było zmniejszenie promieniowania na terenach, na których były prowadzone badania. W ramach operacji próbowano zmniejszyć stężenie substancji promieniotwórczych poprzez obracanie i mieszanie powierzchniowej warstwy ziemi. Dodatkowo zanieczyszczone plutonem pozostałości zostały zakopane w 22 betonowych sarkofagach.

W latach 80. XX wieku u niektórych żołnierzy australijskich i wśród Aborygenów wystąpiły różne schorzenia, m.in. ślepota, owrzodzenia i choroby nowotworowe. Stowarzyszenie Atomic Veterans Association i aborygeńska Pitjantjatjara Council domagały się od rządu australijskiego przeprowadzenia badań, które miały ujawnić negatywne skutki prób atomowych przeprowadzonych na obszarze Maralinga. Rząd w 1985 roku powołał w tym celu Królewską Komisję McClellanda (ang. McClelland Royal Commission lub Royal Commission into British nuclear tests in Australia).