thumb|Animacja przedstawiająca LAB-a otaczającego galaktykę z supermasywną czarną dziurą w jej wnętrzu Bańka Lyman-alfa (ang. Lyman-alpha blob, w skrócie LAB) – typ obiektu astronomicznego, będącego rozległym obłokiem wodoru, emitującego linię spektralną, znaną jako Lyman alfa.
LAB-y są jednymi z największych znanych obiektów astronomicznych. Największe znane obłoki tego typu mają średnicę ponad 400 tysięcy lat świetlnych.
Geneza obiektów Nie jest jeszcze znany mechanizm powstawania LAB-ów, ani czy są w jakiś sposób związane z pobliskimi galaktykami. Znane LAB-y położone są zazwyczaj w znacznej odległości od Ziemi. Obecnie nie wiadomo, jaki mechanizm jest odpowiedzialny za tworzenie linii emisji Lyman-alfa, ani jak te obiekty są powiązane z okolicznymi galaktykami. Bańki Lyman-alfa mogą posiadać cenne wskazówki, dzięki którym możliwe będzie ustalenie mechanizmu tworzenia się galaktyk.
Obserwacje i odkrycia thumb|Kompozycja dwóch zdjęć bańki Lyman-alfa 1 w Gwiazdozbiorze Wodnika, wykonanych za pomocą instrumentu teleskopu VLT o nazwie FORS. ESO/M. Hayes. Pierwszym zaobserwowanym obiektem tego typu jest LAB-1, odkryty w 2000 roku przez Charlesa Steidela i innych naukowców. Światło wyemitowane przez niego potrzebowało 11,5 miliarda lat, aby dotrzeć do Ziemi (z=3,1), jego średnica wynosi 300 tysięcy lat świetlnych, w jego wnętrzu znajduje się kilka galaktyk i jedna galaktyka aktywna.
W 2011 opublikowano wyniki badań obiektu LAB-1, według których światło emitowane przez obiekt w jego centrum obserwacji nie jest spolaryzowane, a poza centrum spolaryzowane, tworząc pierścienie wokół centrum. Efekt ten sugeruje, że obiekt rozprasza światło znajdujących się w nim galaktyk, a nie świeci własnym światłem. Badania dotyczą tylko LAB-1 i nie wiadomo, czy inne obiekty tego typu także emitują światło w taki sposób.
Japoński astronom Yuichi Matsuda i jego zespół, za pomocą Teleskopu Subaru poszerzyli zakres poszukiwań LABSubaru Telescope, National Astronomical Observatory of Japan press release i znaleźli ponad 30 nowych obiektów tego typu, chociaż były one mniejsze od tych, odkrytych przez Steidela. Te bańki tworzą strukturę, która ma ponad 200 milionów lat świetlnych rozpiętości.
Przykłady baniek Himiko Bańka Lyman-alfa 1 EQ J221734.0+001701, Protogromada SSA22 gazowa chmura, krążąca wokół Sagittarius A*
Najmasywniejsze odkryte bańki Najbardziej masywne bańki Lyman-alfa odkryli: Steidel et al. (2000), Francis et al. (2001), Matsuda et al. (2004), Dey et al. (2005), Nilsson et al. (2006), a także Smith i Jarvis (2007).
Przypisy
Bibliografia Gigantyczne kosmiczne bańki świecą od środka
Kategoria:Astronomia pozagalaktyczna