Airbus A330 MRTT (Multi Role Tanker Transport) – tankowiec powietrzny i wojskowy samolot transportowy powstały na bazie samolotu pasażerskiego Airbus A330-200. Używają go między innymi: Wielka Brytania, Francja, Australia i porozumienie europejskich krajów NATO. Nosi również oznaczenia krajowe: KC-30, Voyager, Phénix i Husky.
Historia Głównym impulsem do stworzenia samolotu było zapotrzebowanie wielu państw na nowe samoloty tankujące oraz monopol Boeinga, który wcześniej rozpoczął prace rozwojowe nad modelem Boeing KC-767, opartego na cywilnym Boeingu 767-200ER, którego oferowano jako następcę dla ok. 600 sztuk ok. 50-letnich wówczas KC-135 Stratotanker (eksploatowanych przez USA, Francję, Turcję i Singapur) i równie wiekowych Boeing 707, wykorzystywanych przez kilka krajów (m.in. Izrael, Australia, Hiszpania, Włochy).
W 2001 roku Airbus pracował już nad A310 MRTT dla wykorzystujących te samoloty do celów transportowych Niemiec i Kanady, kiedy Japonia zdecydowała o wyborze Boeinga KC-767J. Większy i bardzo popularny w Japonii samolot Boeinga górował nad oferowanymi wtedy A310. W 2002 roku Włochy zamówiły 4 KC-767A jako następcę swoich Boeing 707T/T.
Airbus zdecydował o budowie nowej, konkurencyjnej cysterny na bazie swojego najmłodszego i najlepiej sprzedającego się w swojej klasie szerokokadłubowego A330-200. Od tego momentu Airbus oferował znacznie większy samolot, który mógł zabrać o 20 t paliwa więcej od swojego konkurenta i za którym przemawiała bardziej nowoczesna konstrukcja. Airbus został wybrany w konkursach na samoloty tankujące w latach 2004–2009, rywalizując z Boeingiem kolejno w Wielkiej Brytanii (2004), Australii (2004), Zjednoczonych Emiratach Arabskich (2007), Arabii Saudyjskiej (2008) i USA (2008) oraz rywalizując z Ił-78 w Indiach (2009). Ten ostatni zakup nie został sfinalizowany, ponieważ strony nie doszły do porozumienia co do kosztów. Departament obrony USA także anulował wybór A330 MRTT (pod oznaczeniem Northrop Grumman KC-45A w programie KC-X) w 2008 roku po uwzględnieniu protestu Boeinga. W powtórzonym przetargu w 2011 roku na 179 cystern dla USAF wybrano samolot Boeinga oznaczony docelowo KC-46 Pegasus. Airbus startował samodzielnie jako filia EADS North America, ponieważ Northrop Grumman wycofał się z programu w proteście przeciwko nowym kryteriom z 2009, które mogły faworyzować mniejszy samolot. Na potrzeby rozwoju KC-45 Airbus ukończył jeden A330, który po skasowaniu programu pozostał na stanie producenta i w 2012 był oferowany AustraliiAirbus Military offers sixth A330 MRTT to RAAF..
31 października 2012 roku komisja indyjska ponownie wybrała Airbusa jako preferowanego dostawcę sześciu tankowców w powtórzonym konkursie wartym potencjalnie 1,5 mld USD; tańszy w zakupie Ił-78 okazał się droższy w szacowanym okresie eksploatacji, a Boeing wycofał się w 2011Airbus Wins India’s Tanker Rebid, defensenews.com .. Do podpisania umowy nigdy nie doszło. W marcu 2025 Indie wyleasingowały od Francji jeden A330 MRTT na okres trzech lat dla wsparcia floty sześciu Ił-78, które borykały się z niską gotowością operacyjnąIndian Air Force to lease A330 MRTT from France. (wcześniej korzystano także z prywatnego KC-135R). W 2025 Indie wybrały izraelską ofertę przebudowy sześciu używanych Boeing 767 na latające cysternyIndia to buy six Boeing 767 tanker aircraft from Israel’s IAI in $900 million deal.. W październiku 2013 Paryż ogłosił, że zakupi 14 A330 MRTT (później liczbę zmniejszono do 12) dla zastąpienia floty 11 C-135FR, 3 KC-135R oraz 2 transportowych A340 i 3 A310. Wyboru dokonano już w 2011 roku bez przeprowadzania przetarguMinister potwierdza zakup A330 MRTT, altair.com.pl.. W listopadzie 2014 Paryż zamówił pierwszego MRTT, samoloty otrzymają nazwę Phénix. W grudniu 2015 rząd w Paryżu powiększył zamówienie o osiem kolejnych sztukDruga transza francuskich MRTT. altair, 16 grudnia 2015.. 13 grudnia 2018 roku zawarto umowę na finalne trzy A330, zamawiając łącznie 12 sztukFrance orders three more Airbus A330 MRTT tankers.. W marcu 2014 Singapur potwierdził zainteresowanie zakupem 6 Airbusów A330 MRTTSingapur kupi MRTT. altair, 6 marca 2014.. 27 marca 2014 Airbus poinformował, że także Katar zamierza kupić dwa A330 MRTTQatar selects Airbus A330 MRTT Multi Role Tanker Transport.. 30 czerwca 2015 Korea Południowa wybrała ofertę grupy Airbus w konkursie na nowe samoloty transportowo-tankujące z zamiarem zakupu czterech egzemplarzy. Republika Korei w przeszłości nie eksploatowała samolotów tego rodzajuA330 MRTT zwycięża w Korei. altair, 1 lipca 2015.. 30 czerwca 2015 Australia poinformowała o planie pozyskania dwóch kolejnych samolotów transportowo-tankujących KC-30, z dostawami w 2018 roku. W odróżnieniu od pięciu posiadanych samolotów, szósta i siódma maszyna mają zostać przebudowane w hiszpańskich zakładach Airbus Defence and Space w Getafe z używanych wcześniej przez linie Qantas A330-200RAAF to acquire two additional KC-30s. australianaviation.com.au, 1 lipca 2015..
W 2012 roku Europejska Agencja Obrony (EDA) uruchomiła program Multinational Multi-Role Tanker Transport Fleet (MMF), a list intencyjny w tej sprawie podpisali przedstawiciele Holandii (jako lidera), Belgii, Francji, Hiszpanii, Grecji, Luksemburga, Polski, Portugalii i Węgier.https://archive.ph/20170717223658/https://company.airbus.com/dam/assets/airbusgroup/int/en/news-and-media/Press-Releases-PDF/07-2016/Airbus-Defence-and-Space-welcomes-signing-of-contract-for-A330-MRTT-aircraft/MMF-Backgrounder/MMF%20Backgrounder.pdf#selection-46.1-143.50. 28 lipca 2016 roku Holandia i Luksemburg podpisały memorandum ws. zakupu dwóch A330 MRTT dla zastąpienia holenderskich KDC-10 około 2020 rokuNetherlands, Luxembourg Pitch In Two Airbus Tankers For NATO Fleet.. Zakup realizowany jest na rzecz NATO Support & Procurement Agency (NSPA) poprzez OCCAR i umożliwia dołączenie kolejnych państw do programu oraz zakup większej liczby samolotów transportowo-tankujących. Zapotrzebowanie dla wszystkich potencjalnych partnerów obliczono wtedy na osiem samolotówNetherlands, Luxembourg agree joint A330 MRTT buy. Flightglobal, 28 lipca 2016.. W 2017 roku do programu dołączyły Niemcy i NorwegiaNiemcy i Norwegia dołączyły do MMF. Altair, 30 czerwca 2017.. 25 września 2017 OCCAR podpisała kontrakt na dalsze pięć MRTT z opcją na cztery sztuki finansowany przez Niemcy i Norwegię Defence24, 26 września 2017.. Belgia dołączyła do programu MMF 14 lutego 2018, zwiększając łączne zamówienie do ośmiu sztukMulti-Role Tanker Transport Fleet (MMF) expands significantly. eda.europa.eu.. 24 października 2019 roku do programu dołączyła Republika CzeskaCzechy dołączyły do MMF. altair.com.pl, 29 października 2019.. W 2020 zamówiono dziewiąty tankowiec, dostarczony w 2025 rokuFlota wielonarodowych samolotów MRTT powiększa się. Dziewiąty tankowiec przybył.. W 2023 roku zamówienie zwiększono do 10 sztukNATO zamawia kolejny samolot transportowo-tankujący Airbus A330 MRTT. dlapilota.pl, 30.03.2023.. W czerwcu 2025 zakontraktowano dalsze dwa A330 z dostawami w 2028 i 2029, zwiększając flotę do 12 sztukAirbus dostarczy kolejne A330MRTT do MMF. zbiam.pl, 25 czerwca 2025..
19 stycznia 2011 podczas próbnego tankowania portugalskiego F-16 nad Oceanem Atlantyckim odpadł od KC-30 wyprodukowanego dla RAAF sztywny wysięgnik podający paliwoBoom or bust! – RAAF KC-30 loses boom, australianaviation.com.au .. Pierwszy samolot dla RAAF dostarczono 30 maja 2011, pierwotnie planowano rozpocząć dostawy w 2008 roku. 10 września 2012 roku podczas lotu nad Hiszpanią, tym razem od maszyny dla ZEA odpadł sztywny bom i spadł na niezamieszkane terenyOdpadł bom paliwowy A330 MRTT, altair.com.pl.Zdjęcie A330 MRTT dla ZEA..
W czerwcu 2014 para saudyjskich A330 MRTT uczestniczyły operacyjnie w misji przebazowania ośmiu myśliwców F-15S wojsk lotniczych, w drodze na ćwiczenia Red Flag Nellis w NevadzieTransatlantycki przelot saudyjskich MRTT..
Opis konstrukcji Samolot w wersji bazowej po opuszczeniu francuskich zakładów Airbusa w Tuluzie jest przebudowywany przez Airbus Military (obecnie Airbus Defence and Space) w hiszpańskich zakładach koncernu w Getafe. Pierwszy samolot dla RAFu zaprezentowano 27 sierpnia 2010. Typ A330 MRTT uzyskał certyfikat w październiku 2010 rokuAirbus Military A330 MRTT obtains military certification.. Pierwszy samolot dla Australii na tankowiec przebudowały w kwietniu 2011 działające na zlecenie EADS Iberia Maintenance w MadrycieIberia Maintenance converts A330 into aerial refueling tanker.. Cztery kolejne samoloty przebudowano w Australii przez Qantas Defence Services w Brisbane (obecnie Northrop Grumman Australia Integrated Defence Services). W zależności od konfiguracji samolot jest doposażony w dwa zasobniki Cobham 905E do podawania paliwa przewodem giętkim, montowane pod skrzydłami oraz opcjonalnie trzeci zasobnik typu Cobham 805E znajdujący się na końcu kadłuba. Substytucyjna instalacja to sztywny centralny podkadłubowy podajnik paliwa (ang. boom) oznaczony przez producenta ARBS (ang. Aerial Refuelling Boom System), samolot wyposażono też w instalację umożliwiającą pobieranie paliwa od innych cystern ze sztywnym przewodem. Systemy tankujące są obsługiwane przez operatora siedzącego w kokpicie, wykorzystując sterowanie zbliżone do fly-by-wire i siedem podwójnych kamer oznaczonych Boom Enhanced Vision System (BEVS). Francja będzie pierwszym krajem, który oprócz standardowej wersji, w drugiej transzy otrzyma samoloty w wersji combi z bocznymi drzwiami ładunkowymi (wprowadzone w wersji A330-200F, oblatanej w 2009 roku), umożliwiającymi załadunek palet na górny pokład oraz aparaturę do łączności satelitarnej i retranslacji danych między samolotami myśliwskimiDwie wersje francuskich MRTT..
30 września 2016 oblatano A330-200 MRTT w nowym standardzie produkcyjnym, oznaczony jako New Standard. Masa startowa nowej wersji została zwiększona do 238 t., o 20% wzrosła ładowność na dystansie 11 tys. km, zainstalowano nowy system identyfikacji swój-obcy Mod 5, wyświetlacze kokpitu, komputery i cyfrowe zestawy instrukcji dla załogi, zmniejszono zużycie paliwa. Konstrukcję objęły ulepszenia aerodynamiczne, modyfikacje płatowca i podwozia. Samoloty w tym standardzie odbiorą nabywcy począwszy od Singapuru, Francji i Korei PołudniowejOBLOT MRTT W NOWYM STANDARDZIE. altair, 3 października 2016..
Wersje A330 MRTT Wersja bazowa, Airbus A330-200 przebudowany przez Airbus Military na latającą cysternę, standardowo wyposażony w dwa zasobniki Cobham 905E z przewodami giętkimi i centralny sztywny boom ARBS. Dla samolotów ZEA i Singapuru wybrano silniki Rolls-Royce Trent 772B, saudyjskie wyposażono w General Electric CF6-80. KC-30A Oznaczenie dla A330 MRTT nadane przez Królewskie Australijskie Siły Powietrzne, wyposażone w silniki General Electric CF6-80E. Konwersje czterech z pięciu oryginalnych A330 na KC-30 wykonano w Australii przez Qantas Defence Services w BrisbaneThird KC-30 completed, australianaviation.com.au .. Dwa dodatkowe samoloty przebudowano z komercyjnych A330. KC-45A Oznaczenie nadane przez United States Air Force, wyposażony w dwa przewody elastyczne i centralny sztywny boom, silniki GE CF6-80E1A4B. Wybrana w 2008 wspólna oferta EADS/Northrop Grumman w ramach programu KC-X dotyczyła 179 tankowców, wybór anulowano. Samoloty miały być produkowane w nowych zakładach w Mobile, Alabama.
thumb|left|Airbus Voyager używany na rzecz RAF
Voyager KC2 Oznaczenie Royal Air Force dla A330 MRTT z silnikami Rolls-Royce Trent 772B-60 oraz z dwoma elastycznymi przewodami do tankowania w zasobnikach podskrzydłowych typu Cobham 905E o wydajności 450 galonów (1703 l) na minutęCobham 905E Wing Pod & 805E Fuselage Refuelling Unit.. Jedyne dotychczas MRTT zamówione bez przewodu sztywnego. Zaplanowano siedem sztuk. Voyager KC3 Identyczny do Voyager KC2, ale z trzecim elastycznym przewodem Cobham 805E umieszczonym na końcu kadłuba o wydajności 700 galonów (2650 l) na minutę. Zaplanowano siedem sztuk, ale dwa z nich bez zamontowanej trzeciej instalacji.