thumb|150px|Emblemat Policji Polski kontyngent policyjny – wydzielona jednostka polskiej Policji, przeznaczona do udziału w akcji poza terytorium RP (misji pokojowej, operacji humanitarnej lub antyterrorystycznej, szkoleniu, przedsięwzięciu reprezentacyjnym) zgodnie z uchwałą Rady Ministrów, rozporządzeniem ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub decyzją Komendanta Głównego Policji.

Historia Polska Policja została stosunkowo późno zaangażowana w misje pokojowe i humanitarne – w porównaniu z Siłami Zbrojnymi RP, bo dopiero od 1992, kiedy to do byłej Jugosławii została wysłana Polska Grupa Policyjna UNPROFOR. Od tamtej pory policjanci byli wysyłani głównie na misje pokojowe prowadzone przez ONZ lub Unię Europejską (od 2003, czyli jeszcze przed dołączeniem Polski do UE), sporadycznie przez inne organizacje (OBWE i UZE).

Największą operacją pokojową polskiej Policji jest Polski Kontyngent Policyjny w Kosowie – służy w nim ok. 110 policjantów (ok. 5 ekspertów i 105 funkcjonariuszy Jednostki Specjalnej Polskiej Policji).

Oprócz misji pokojowych polscy policjanci biorą udział w operacjach humanitarnych. Od października 2022 do lutego 2023 na Ukrainie działał Kontyngent Humanitarny Polskiej Policji, wspomagający służby ukraińskie w usuwaniu materiałów wybuchowych.

Charakterystyka Przepisy regulujące działalność kontyngentów policyjnych zapisane są w rozdziale 10a znowelizowanej w 2001 (wcześniej kwestie prawne nie były w pełni uregulowane) Ustawie z 6 kwietnia 1990 o Policji (). Zgodnie z nią PKP powoływany jest drogą: uchwały Rady Ministrów w przypadku misji pokojowej, zarządzeniem ministra właściwego do spraw wewnętrznych w przypadku akcji zapobiegania terroryzmowi (lub jego skutkom) oraz ratowniczej lub humanitarnej, decyzją Komendanta Głównego Policji w przypadku ćwiczeń lub przedsięwzięć reprezentacyjnych. Uchwała, zarządzenie lub decyzja określa nazwę, przeznaczenie, liczebność, podległość oraz czas trwania kontyngentu.

Kontyngenty policyjne dzielą się na dwa typy: eksperckie – składają się z niewielkiej grupy funkcjonariuszy, pełniących funkcję doradców lub szkoleniowców miejscowych policji lub obserwatorów w konflikcie. jednostki skoszarowane – zorganizowane jednostki policyjne, przeznaczone do pełnienia zadań prewencyjnych.

W systemie krajowym podlegają one Komendantowi Głównemu Policji, natomiast w rejonie operacji szefowi misji.

Jedna zmiana kontyngentu policyjnego, w odróżnieniu od wojskowego, trwa z reguły rok (wyjątek stanowi Jednostka Specjalna Polskiej Policji PKP EULEX Kosovo, gdzie poszczególne zmiany trwały od 6 do 9 miesięcy).

Polska Policja w operacjach pokojowych

Stan na styczeń 2023. W części przypadków liczby przybliżone. Czas trwania Operacja lub misja Stan osobowy Polegli Początek Koniec Organizator Misja/operacja Państwa Najwyższy Obecny 1992 1995 UNPROFORUnited Nations Protection Force 30 1995 1996 UNGCIUnited Nations Guards Contingent in Iraq 4 1 1996 2002 UNMIBHUnited Nations Mission in Bosnia and Herzegovina 30 1 1996 1998 UNTAESUnited Nations Transitional Authority in Eastern Slavonia, Baranja and Western Sirmium 8 1997 2001 Unia Zachodnioeuropejska MAPEMultinational Police Advisory Element 3 1998 2001 OBWE OSCE Mission to Croatia 2 1998 2000 UNMOTUnited Nations Mission of Observers in Tajikistan 1 1999 2008 UNMIKUnited Nations Interim Administration Mission in Kosovo 125 2002 2011 EUPMEuropean Union Police Mission 12 2003 2009 UNOMIGUnited Nations Observer Mission in Georgia 2 2004 2018 UNMILUnited Nations Mission in Liberia 3 1 2004 2005 EUPOL ProximaEuropean Union Police Mission Proxima 3 2004 2005 wsparcie Irackich Sił Policyjnych 10 2005 2006 wsparcie Misji Unii Afrykańskiej w Sudanie 1 2008 2016 EUPOL AfganistanEuropean Union Police Mission in Afghanistan 4 2008 EUMM GruzjaEuropean Union Monitoring Mission in Georgia 20 20 2008 EULEX KosowoEuropean Union Rule of Law Mission in Kosovo 115 105 2015 EUAM UkrainaEuropean Union Advisory Mission in Ukraine 10 10 2016 2022 OBWE OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine 2 2019 2023 UNMISSUnited Nations Mission in South Sudan 3 2021 2022 EUAM IrakEuropean Union Advisory Mission in Iraq 1 2023 EUMAEuropean Union Mission in Armenia 5 5

Polskie kontyngenty policyjne w operacjach pokojowych UNPROFOR (Chorwacja) Polska Grupa Policyjna w Siłach Ochronnych Organizacji Narodów Zjednoczonych misja: United Nations Protection Force (UNPROFOR), Organizacja Narodów Zjednoczonych decyzja o użyciu: 11 maja 1992 czas trwania: 27 marca 1992 – 1995

Rozpad Jugosławii w 1991 doprowadził do wybuchu wojny między armiami nowych państw a siłami serbskimi. Aby zapobiec eskalacji walk i uchronić ludność cywilną przed czystkami ONZ postanowiło utworzyć w lutym 1992 Siły Ochronne ONZ (UNPROFOR). Jednym z 12 zaproszonych do udziału w nich państw była Polska, która w marcu 1992 zaaprobowała prośbę i rozpoczęła formowanie pierwszego w historii polskiej policji kontyngentu. Odbywało się to w szybkim tempie - 27 marca do Belgradu drogą lotniczą przetransportowano zwiad grupy policyjnej (Mirosław Powalski i Witold Kieliszek), który następnie przewieziono na teren separatystycznej Republiki Serbskiej Krajiny, gdzie po dłuższym szkoleniu w Polsce dołączyła do nich reszta policjantów (jednakże stosowna uchwała Rady Ministrów została podpisana 11 maja - tą samą uchwałą powołano Polski Kontyngent Wojskowy w Chorwacji).

Do zadań policjantów należała: ochrona ludności cywilnej i pomocy humanitarnej, pomoc w bezkrwawym rozstrzyganiu sporów, nadzorowanie przestrzegania praw człowieka. Lecz wobec ograniczeń proceduralnych i braku chęci współpracy Serbów i Chorwatów z siłami ONZ, nie mogły być one w pełni podejmowane. Misja Polskiej Grupy Policyjnej zakończyła się wraz z końcem mandatu UNPROFOR-u, czyli w 1995. Ogółem służyło w niej 92 policjantów.

UNGCI (Irak) misja: United Nations Guards Contingent in Iraq (UNGCI), Organizacja Narodów Zjednoczonych czas trwania: 1995–1996 Po wojnie w Zatoce Perskiej i ustanowieniu stref zakazu lotów dla irackiego lotnictwa, partyzanci kurdyjscy wyparli wojska irackie z Kurdystanu, gdzie ustanowili własne władze. Abu umożliwić pomoc humanitarną dla tego rejonu, ONZ powołał do istnienia Kontyngent Ochronny ONZ w Iraku (United Nations Guards Contingent in Iraq, UNGCI), mający zapewnić bezpieczeństwo pracownikom organizacji międzynarodowych.

W 1995 Polska wysłała do Iraku kontyngent policyjny w liczebności 4 funkcjonariuszy. Do zadań kontyngentu należała: ochrona pracowników i majątku ONZ i innych organizacji, patrolowanie rejonu irackiego Kurdystanu, monitorowanie przestrzegania embarga nałożonego na Irak, monitorowanie sytuacji w regionie. Mimo swojego pokojowego charakteru, kontyngent był narażony na ataki ze strony bojówek irackich. W jednym z nich, przeprowadzonym 7 grudnia 1995, od wybuchu podłożonej przy drodze miny-pułapki zginął podinspektor Andrzej Kaczor oraz funkcjonariusz z Filipin.

UNMBIH (Bośnia i Hercegowina) Polski Kontyngent Policyjny Misji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Bośni i Hercegowinie misja: United Nations Mission in Bosnia and Herzegowina (UNMBIH), Organizacja Narodów Zjednoczonych czas trwania: 1996–2002

W grudniu 1995 wygasł mandat Sił Ochronnych ONZ (UNPROFOR) w Bośni i Hercegowinie. Błękitne hełmy zostały zastąpione przez Siły Implementacyjne (IFOR) NATO, natomiast do wsparcia policji ONZ utworzyła w 1996 Misję ONZ w Bośni i Hercegowinie (UNMBIH), składającą się z Międzynarodowych Policyjnych Sił Zadaniowych (IPTF) i Biura ONZ w Sarajewie.

Do wsparcia IPTF Polska wysłała 30-osobowy kontyngent policyjny. Do zadań funkcjonariuszy należały: obserwacja procesu wprowadzania porządku i systemu sprawiedliwości, szkolenia, doradztwo i nadzór nad bośniackimi służbami porządkowymi. Po wygaśnięciu mandatu UNMIBH i IPTF, 1 stycznia 2003 ich miejsce zajęła Misja Policyjna Unii Europejskiej w Bośni i Hercegowinie (EUPM), w której także służyli polscy policjanci.

17 września 1997 w czasie pełnienia służby w Bośni i Hercegowinie zginął podkomisarz Andrzej Buler.

UNTAES (Chorwacja) misja: United Nations Transitional Administration for Eastern Slavonia, Baranja and western Sirmium (UNTAES), Organizacja Narodów Zjednoczonych czas trwania: 1996–1998 W listopadzie 1995 rząd chorwacki oraz serbskie władze autonomicznej republiki Wschodniej Slawonii, Baranji i Zachodniego Sremu podpisały układ, zgodnie z którym przekazywały te tereny pod administrację ONZ. Zgodnie z nim Rada Bezpieczeństwa ONZ ustanowiła Tymczasową Administrację ONZ we Wschodniej Slawonii, Baranji i Zachodnim Sremie (United Nations Transitional Administration for Eastern Slavonia, Baranja and western Sirmium, UNTAES), mającą na celu przywrócenie tych terenów Chorwacji.

W kwietniu 1996 UNTAES został wsparty przez polski kontyngent policyjny, do którego zadań należało: zapewnieniu porządku prawnego w Slawonii, pomocy w szkoleniu i doradztwu tymczasowym miejscowym siłom policyjnym, zapewnieniu tymczasowego systemu karnego, monitorowaniu wykonywania warunków układu chorwacko-serbskiego.

Innymi siłami podległymi MSWiA, stacjonującymi wówczas w ramach sił UNTAES była wydzielona przez Grupę Reagowania Operacyjno-Manewrowego Polska Grupa Specjalna. 27 czerwca 1997 dokonała ona zatrzymania serbskiego zbrodniarza wojennego, Slavka Dokmanovica.

MAPE (Albania) misja: Multinational Police Advisory Element (MAPE), Unia Zachodnioeuropejska czas trwania: 1997–2001 Kryzys albański, spowodowany krachem systemu bankowemu w styczniu 1997, doprowadził do anarchii i rebelii w tym kraju. Sytuacja stała się na tyle poważna, że Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła Rezolucję 1101, która upoważniła dowodzone przez Włochy Wielonarodowe Siły Ochronne (Multinational Protection Force, MPF) Unii Zachodnioeuropejskiej. W ich składzie została powołana Wielonarodowa Doradcza Jednostka Policyjna (Multinational Police Advisory Element, MAPE). Siły te osiągnęły gotowość w maju 1997. W tym czasie polski rząd zdecydował o wsparciu tych sił kontyngentem policyjnym. Do zadań polskich funkcjonariuszy (łącznie 10 przez okres pełnienia misji) należało doradztwo albańskiej policji w zakresie: dostarczania informacji albańskim funkcjonariuszom, porad dotyczących ochrony ludności cywilnych, przywracania porządku publicznego, pomocy w przygotowaniu wyborów powszechnych.

Misja OBWE w Chorwacji misja: Organisation of Security and Co-operation in Europe Mission in Croatia, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie czas trwania: 1998–2001 Po zakończeniu wojny w Chorwacji, 1996 Stała Rada Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie zdecydowała o wysłaniu do tego kraju misji polowej w celu wsparcia miejscowych służb w odbudowie i przywróceniu funkcjonowania administracji. W 1998 mandat misji poszerzono o współpracę z Policyjną Grupą Wsparcia ONZ (United Nations Civilian Police Support Group, UNPSG) w rejonie naddunajskim - w tym celu powołano Police Monitoring Group (UNPSG przejął mandat i terytorium po Tymczasowej Administracji ONZ we Wschodniej Slawonii, Baranji i Zachodnim Sremie (United Nations Transitional Administration for Eastern Slavonia, Baranja and western Sirmium, UNTAES). W tym samym roku Polska wsparła tę grupę niewielkim kontyngentem policyjnym. Do jego zadań, jak i całej grupy obserwacyjnej należały: współpraca z siłami ONZ - UNPSG, monitorowanie sytuacji po chorwackiej stronie Dunaju, doradztwo miejscowym chorwackim siłom i służbom bezpieczeństwa oraz wymiaru sprawiedliwości w przywracani administracji i ładu na podległym im terytorium.

UNMOT (Tadżykistan) misja: United Nations Mission of Observers in Tajikistan (UNMOT), Organizacja Narodów Zjednoczonych Czas trwania: 1998−2000 W 1992, po szeregu antyrządowych demonstracji, komunistyczne władze Tadżykistanu użyły wojska do stłumienia protestów, co rozpoczęło wojnę domową w tym kraju. Dwa lata później, pod auspicjami ONZ, obie strony konfliktu podpisały porozumienie pokojowe, które jednak zostało zerwane i walki trwały do 1997.