Varviškė – wieś na Litwie, w okręgu olickim, w rejonie łoździejskim, w gminie Kopciowo, nad Niemnem. Jest to najdalej na południe wysunięta miejscowość Republiki Litewskiej. Rozproszona zabudowa wioski położona jest w zakolu Niemna, Czarnej Hańczy i jej dopływu granicznej rzeczki Igorki, a od północy dostęp do niej zamyka kilkunastokilometrowy pas Puszczy Augustowskiej. Terytorium otoczone jest z trzech stron przez ziemie Białorusi.
Historia Pierwsza wzmianka o wsi położonej w województwie trockim pochodzi z 1518 roku. Przejściowa granica zaboru pruskiego i rosyjskiego po III rozbiorze Polski z 1795 r. przebiegała na Niemnie (istniała tylko do 1807 r.) i miejscowość znalazła się od tego czasu aż do dziś na granicy, od 1815 wewnątrzpaństwowej (np. dwóch guberni w ramach Rosji), a po 1918 ponownie dwóch państw, chociaż wielokrotnie zmieniały się podmioty po jej stronach. W okresie zaborów miejscowość należała do Prus (1795-1807), następnie Księstwa Warszawskiego (1807-1815) i wreszcie Królestwa Polskiego (kongresowego) w granicach Imperium Rosyjskiego (1815-1915/1918), w tym od 1867 r. znalazła się w guberni suwalskiej i pozostawała w niej już do końca okresu zaboru rosyjskiego. W 1827 r. Warwiszki złożone ze wsi i folwarku zamieszkiwało 129 mieszkańców w 21 domachWarwiszki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego [dostęp 6 sierpnia 2011].. W 1970 r. wieś miała 180 mieszkańców, w 1987 r. 79, a w 2001 r. 50.
W latach dwudziestych XX w. miejscowość liczyła 19 zagród rozciągających się przy drodze (ulicówka) na długości 1 km z północy na południe, wzdłuż brzegu szerokiej na 1,5 m Igorki, którą biegła linia granicy polsko-litewskiej (najbliższe zabudowania były o 100 m od granicy). Na północnym krańcu znajdowała się kaplica, dalej w odległości 1 km młyn wodny na Igorce, a 1 km na wschód od kaplicy folwark.
Samorząd Warwiszki Przed 1918 wieś należała do parafii Kopciowo w gminie Wołowiczowce w powiecie augustowskim. Po I wojnie ludność miejscowości długo zabiegała o przyłączenia do Polski. 28 września 1919 r. wojsko litewskie wkroczyło do Bugiedy, Świętojańska i Warwiszek, urządzając pogrom ludności polskiej. W odpowiedzi mieszkańcy powołali samorząd i dobrze zorganizowaną, uzbrojoną somoobronę liczącą 70 do nawet 300 ludzi (Samorząd Warwiszki). Samoobrona składała się głównie z byłych ochotników wchodzących w skład Organizacji Strzelców Nadniemeńskich (OSN), polskiej patriotycznej młodzieży, wywodzącej się przede wszystkim ze szlachty zaściankowej oraz ze wsi i zaścianków litewskich. Komendantem samoobrony był 26-letni Stanisław Proński – mieszkaniec Warwiszek. Samoobronę wspierała delegatura Oddziału II Sztabu Generalnego w Grodnie. 7 października 1920 r. zawarto porozumienie polsko-litewskie w Suwałkach, w którym potwierdzono istniejącą linię demarkacyjną wzdłuż tzw. Linii Focha oraz zgodzono się także na utworzenie dwunastokilometrowego pasa neutralnego (po 6 km z każdej strony linii demarkacyjnej), z którego zostały usunięte regularne oddziały wojskowe. Obszar Samorządu Warwiszki znalazł się w litewskiej części pasa neutralnegoJerzy Melnik, Zapomniane powstanie. Samorząd Warwiszki w świetle dokumentów, na: https://archive.ph/20130503194639/http://www.astn.pl/r2010/zap.htm.
Warwiszki są znane z wyemitowanych z prywatnej inicjatywy i wprowadzonych do obiegu 23 marca 1923 r. w Grodnie trzech znaczków pocztowych z nadrukiem SAMORZĄD WARWISZKI, o nominałach 50, 100 i 200 marek polskich, w nakładzie odpowiednio 1000 szt., 500 szt. i 200 szt.Katalog polskich znaczków pocztowych, wyd. Fischer, Bytom-Kraków 1999, s. 48, ..
Zobacz też pas neutralny polsko-litewski konflikt polsko-litewski granica polsko-litewska
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miejscowości w rejonie łoździejskim