Grunge (czasem określany też mianem Seattle Sound) – podgatunek rocka alternatywnego, który pojawił się w połowie lat 80. w amerykańskim stanie Waszyngton, w szczególności w okolicach, jak i samym Seattle.
Wstęp Czerpiący inspiracje z hardcore punka, heavy metalu oraz indie rocka, grunge z reguły charakteryzuje się mocno zniekształconym brzmieniem gitar elektrycznych, kontrastującym z dynamicznymi utworami, oraz większym zwróceniem uwagi na przekaz, jaki niesie tekst. W porównaniu do innych odmian rocka, grunge prezentuje okrojoną, zaniedbaną formę, oraz odrzucenie teatralności.
Narastająca popularność przyczyniła się do powstania niezależnej wytwórni fonograficznej Sub Pop w latach 80. Szczyt popularności przypadł na pierwszą połowę lat 90., za sprawą takich albumów jak Nevermind grupy Nirvana, Dirt Alice in Chains, Superunknown Soundgarden czy Ten Pearl Jam. Sukces tych zespołów zwiększył popularność rocka alternatywnego. Mimo że większość zespołów wywodzących się z nurtu grunge rozpadło się lub zawiesiło swoją działalność pod koniec lat 90., to nadal istnieją zespoły kontynuujące ten gatunek, a twórczość jego wykonawców ma wciąż wpływ na nowoczesne odmiany muzyki rockowej.
Do tzw. „Wielkiej Czwórki z Seattle” zalicza się zespoły Nirvana, Pearl Jam, Alice in Chains oraz SoundgardenGreg Prato. Grunge is Dead: The Oral History of Seattle Rock Music. ECW Press. Kwiecień 2009.Mark Yarm. Everybody Loves Our Town: An Oral History of Grunge. Three Rivers Press. Marzec 2012..
Pochodzenie terminu grunge Mark Arm, wokalista oraz gitarzysta zespołu Green River, a następnie Mudhoney, jest powszechnie uważany za pierwszego, który użył terminu „grunge”, do opisania tego rodzaju muzyki, kiedy to w roku 1981 pisał list do lokalnej gazetki muzycznej Desperate Times. Podpisał się wówczas jako Mark McLaughlin. Clark Humphrey, redaktor naczelny Desperate Times twierdzi, że to najwcześniejsze użycie terminu określającego zespół z Seattle, oraz przypomniał fakt, że Bruce Pavitt z wytwórni Sub Pop spopularyzował ten termin, wykorzystując go przy wielu okazjach, opisując dokonania grupy Green RiverClark Humphrey. Loser: The Real Seattle Music Story. New York: Harry N. Abrams, 1999. , s. 63..
Sam Mark Arm w jednym z wywiadów stwierdził, że „Oczywiście nie wymyśliłem tego. Znałem ten termin już wcześniej. Został on użyty w połowie lat 80. w Australii, by opisać takie zespoły jak King Snake Roost, The Scientists, Salamander Jim oraz Beasts of Bourbon”. Arm użył terminu w sensie opisowym, nie gatunkowymHeylin Clinton. Babylon’s Burning: From Punk to Grunge. Conongate, 2007. , s. 606..
Charakterystyka Grunge zazwyczaj charakteryzuje się „brudnym” brzmieniem gitar, które są zniekształcone za pomocą takich efektów jak overdrive czy audio feedback. Grunge łączy w sobie elementy hardcore punka oraz heavy metalu, chociaż niektóre zespoły kładły większy nacisk na konkretne brzmienie któregoś z nich. Grunge prezentuje zazwyczaj charakteryzujące się surowym punkowym brzmieniem melodie oraz ponury nastrój, wyrażany w warstwach lirycznych. Niekiedy utwory są w wolniejszym tempie oraz są bardziej rozbudowane aranżacyjnie, przypominając tym samym konstrukcję podobną do heavy metalu. Niektórzy związani z rozwojem nurtu, jak np. producent Jack Endino z Sub Pop czy zespół Melvins, określali inspiracje z rockowych wpływów, takich jak Kiss – „prowokacją muzyczną”D. Pray. Helvey-Pray Productions (1996). Hype! Republic Pictures.. Na początku lat 90., Nirvana rozpowszechniła format utworu „stop-start”, który stał się konwencją gatunku.
Ponadto grunge charakteryzuje się dość ponurym nastrojem oraz przekazem tekstowym, często naładowanym złością, frustracją, goryczą i ostrą negacją rzeczywistości. Charakterystyczne dla tego stylu są też klimaty autodestrukcji i nienawiści do samego siebie. Skłonności te są czasami wyrażane w tekstach i muzyce pełnej agresji, buntu i ostrych brzmień, czasem wręcz przeciwnie w formie powolnych, naładowanych rezygnacją i zniechęceniem ballad „psychodelicznych”. Często występują tu też teksty pełne gryzącej ironii i autoironii, nierzadko połączone z rozmaitymi eksperymentami formalnymi, ale zawsze czynionymi wyłącznie za pomocą „standardowych” instrumentów rockowych. Często taki tok myślenia oraz postępowanie prezentuje tzw. Generacja X. Krytyk muzyczny Simon Reynolds stwierdził w roku 1992, że „nie jest to uczucie, które w kulturze się wypaliło, dzieci są w depresji w obawie o przyszłość”Rick Marin. Grunge: A Success Story. The New York Times. 15 listopada 1992.. Niekiedy zdarzają się wyjątki, w postaci satyrycznego humoru, jak np. utwór „Big Dumb Sex” grupy SoundgardenBill Freind (2002). „Grunge. St. James Encyclopedia of Pop Culture..
Koncerty były znane jako proste, prezentujące wysoki poziom energii występy. Zespoły odrzuciły wysokobudżetowe prezentacje takie jak stosowanie złożonych tablic świetlnych, wybuchy pirotechniczne i inne efekty wizualne, tak charakterystyczne dla wielu gatunków.
Odzież noszona przez muzyków prezentujących nurt, ogólnie postrzegana była jako „zaniedbana”. Charakterystycznym elementem była koszula flanelowa. Dziennikarz Charles R. Cross stwierdził „Kurt Cobain był zbyt leniwy, aby używać szamponu”, natomiast Jonathan Poneman stwierdził: „To ubranie jest tanie, trwałe i niejako ponadczasowe. Stanowi też przekór dla krzykliwej estetyki, która istniała w latach 80”.
Historia Korzenie i inspiracje thumb|The U-Men podczas koncertu w Seattle Grunge powstał w Seattle i jego okolicach, które to rejony przeżywały w latach 80. silne trudności gospodarcze, wyraźnie skontrastowane z boomem ekonomicznym, jaki w tym samym czasie przeżywała Kalifornia. Rejon ten był przez to dość długo odseparowany kulturowo i mentalnie od reszty stanów, a setki amatorskich zespołów działających tutaj nie miało „pokus komercyjnych”, gdyż nie zaglądali tutaj przedstawiciele firm fonograficznych. Grunge jest częściowo wynikiem izolacji od innych scen muzycznych. Jonathan Poneman z Sub Pop twierdzi: „Seattle było doskonałym przykładem wtórnego miasta z aktywną sceną muzyczną, która została całkowicie zignorowana przez amerykańskie media, skupiające swą uwagę na Los Angeles oraz Nowym Jorku”Martin Aston. Freak Scene. Q: Nirvana and the Story of Grunge. Grudzień 2005. s. 12.. Mark Arm stwierdził: „Ten jeden róg mapy był naprawdę izolowany”Mick Wall. Northwest Passage. Q: Nirvana and the Story of Grunge. Grudzień 2005. s. 9.. Grunge ewoluował od lokalnej sceny punk rockowej i był inspirowany przez takie grupy jak The Fartz, The U-Men, 10 Minute Warning, The Accüsed oraz Fastbacks. Ponadto powolny i ciężki styl prezentowany przez Melvins miał znaczący wpływ na brzmienie grunge.
Poza Wybrzeżem Północno-Zachodnim artyści ze sceny Seattle czerpali inspiracje również z zespołów wywodzących się z Północno-Wschodniego Wybrzeża takich jak Sonic Youth, Pixies oraz Dinosaur Jr. Były to istotne czynniki mające wpływ na ten gatunek. Dzięki ich patronatowi zespołów Seattle, Sonic Youth „przypadkowo pielęgnował” scenę grunge i wzmocnił zaciekle niezależne postawy swoich muzykówDave Everley. „Daydream Nation”. Q: Nirvana and the Story of Grunge. Grudzień 2005. s. 39.. Wpływ jaki grupa Pixies miała na zespół Nirvana, a w szczególności na Kurta Cobaina, można wywnioskować po fragmencie wywiadu dla Rolling Stone, w którym Cobain stwierdził: „Byłem związany z tym zespołem tak mocno, że sam powinienem tam być”. Ponadto muzyk dodał: „Często używaliśmy ich poczucia dynamiki utworów, najpierw miękko i cicho, a potem głośno i ciężko”David Fricke. „Kurt Cobain: The Rolling Stone Interview”. Rolling Stone. 27 stycznia 1994..
Oprócz punk rocka i rocka alternatywnego, wiele zespołów czerpało inspirację lub było pod wpływem heavy metalu z początku lat 70. Brytyjski pisarz Clinton Heylin, autor Babylon’s Burning: From Punk to Grunge opisał Black Sabbath jako: „być może najbardziej wszechobecny wpływ pre-punku na północnej scenie”Heylin, s. 601.. Black Sabbath odegrał znacząca rolę w kształtowaniu brzmienia grunge, poprzez swoje powolne i ciężki tempoAndrew Carden. „Black Sabbath”. Q: Nirvana and the Story of Grunge. Grudzień 2005. s. 34.. Wpływ Led Zeppelin jest również bardzo widoczny, szczególnie w dorobku grupy Soundgarden, których magazyn Q określił „w niewoli rocka lat 70., w pogardzie dla seksizmu i masochizmu”Paul Brannigan. „Outshined”. Q: Nirvana and the Story of Grunge. Grudzień 2005. s. 102..
Grupa Black Flag wywodząca się z Los Angeles wydała w roku 1984 album My War, na którym widoczne są wpływy muzyki grunge. Gitarzysta Mudhoney Steve Turner stwierdził: „Wiele osób w całym kraju twierdziło, że nienawidzi Black Flag. Ale na tym albumie zagrali super”Michael Azerrad. Our Band Could Be Your Life: Scenes from the American Indie Underground, 1981–1991. Boston: Little Brown and Company, 2001. , s. 419.. Ponadto Turner wyjaśnił wpływ metalu na grunge słowami: „hard rock i heavy metal nigdy nie był wrogo nastawiony do punku, tak jak to miało miejsce na innych scenach. Tutaj to było mniej więcej tak: Jest tylko dwudziestu ludzi tutaj, naprawdę ciężko znaleźć grupę do nielubienia”. Wiele zespołów zaczęło łączyć wpływy metalu i punk rocka z grunge. Jednym z nich był zespół The U-MenAzerrad (2001), s. 418..
Dzięki używaniu wielu efektów gitarowych, pozwalających na zniekształcenie brzmienia gitar, wskazywano także na inspirację noise rockiem. Przykładem jest grupa Killdozer, oraz przede wszystkim Flipper, zespół znany z powolnego i mrocznego „punkowego hałasu”. Butthole Surfers, mieszający wpływy metalu i punk rocka, miał duży wpływ na początki grupy SoundgardenAzerrad (2001), s. 439., która podobnie jak i inne wcześniej powstałe zespoły, była pod wpływem brytyjskich zespołów post-punkowych, takich jak Gang of Four czy Bauhaus, które były bardzo popularne w latach 80.Heylin, s. 600.
Neil Young zagrał kilka koncertów z grupą Pearl Jam, oraz nagrał album Mirror Ball. Niektórzy przedstawiciele mediów okrzyknęli Younga mianem „Ojca chrzestnego muzyki grunge”. Wpływ na to miał fakt używania zniekształconego brzmienia gitary przez Younga na albumie Rust Never SleepsJames McNair. „Rust Never Sleeps – Neil Young”. Q: Nirvana and the Story of Grunge. Grudzień 2005. s. 36.. Podobny wpływ miał często pomijany album Neurotica grupy Redd Kross, o którym współzałożyciel Sub Pop powiedział: „Neurotica zmieniła nie tylko moje życie, ale także wielu osób społeczności muzycznej Seattle”.
Wczesny rozwój thumb|Grupa Mudhoney podczas koncertu w 2007 Przełomem w rozwoju stylu była wydana w roku 1986 składanka Deep Six, wydana przez C/Z Records. Na albumie zostały zamieszczone kompozycje zespołów Green River, Soundgarden, Melvins, Malfunkshun, Skin Yard, oraz The U-Men. Dla wielu z tych zespołów był to debiut. Artyści grający na tym albumie mieli „głównie ciężkie, agresywne brzmienie, w których dominowało wolniejsze tempo ciężkiego metalu i intensywność spod znaku hardcore”. Producent Jack Endino wspomina: „Ludzie po prostu stwierdzili: No cóż, jaki to rodzaj muzyki? To nie jest metal, to nie jest punk, więc co to jest? (...) Eureka! Te zespoły mają ze sobą coś wspólnego”.
W tym samym roku Bruce Pavitt wydał składankę Sub Pop 100, oraz EP-kę Green River Dry As a Bone, jako część jego nowej wytwórni Sub Pop. Jak napisano w katalogu o albumie Mudhoney: „ultra-luźne grunge, które niszczy moralność pokolenia”Azerrad (2001), s. 420.. Pavitt oraz Jonathan Poneman inspirowali innych artystów z regionalnej sceny, zapewniając im pomoc w wydawaniu albumów. Jak zauważył dziennikarz Michael Azerrad, mimo że wczesne zespoły jak Mudhoney, Soundgarden czy TAD mieli odmienne style, to „z punktu widzenia obserwatora obiektywnego, było kilka wyraźnych podobieństw”Azerrad (2001), s. 436–437..