Krosno – miasto na prawach powiatu w Polsce położone w województwie podkarpackim.
Krosno to największe miasto południowej części województwa, ośrodek o znaczeniu regionalnym i subregionalnym. Siedziba wielu instytucji o zasięgu ponadlokalnym: Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii, Okręgowej Komisji Wyborczej, Sądu i Prokuratury Okręgowej, Okręgowego Urzędu Górniczego, Wojewódzkiego Ośrodka Ruchu Drogowego, Wojewódzkiego Szpitala Podkarpackiego, Podkarpackiego Centrum Edukacji Nauczycieli, Urzędu Celnego, Instytutu Nafty i Gazu oraz RTCN Sucha Góra.
Stolica województwa krośnieńskiego od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 r.
Znajduje się w Euroregionie Karpackim, w skład którego wchodzą przygraniczne tereny Polski, Słowacji, Ukrainy, Węgier i Rumunii.
Leży w historycznej ziemi sanockiejJerzy Motylewicz: Miasta ziemi przemyskiej i sanockiej w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku. Południowo-Wschodni Instytut Naukowy, Przemyśl 1993, s. 44. . na Rusi Czerwonej. Krosno uzyskało lokację miejską około 1348 roku. W 1367 roku Kazimierz Wielki nadał miastu tytuł Królewskiego Wolnego Miasta Krosna i własny herb księstwa brzesko-kujawskiego, przedstawiający pół orła i pół lwa na czerwonym polu. Miasto królewskie położone na przełomie XVI i XVII wieku w ziemi sanockiej województwa ruskiegoAtlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie, [T. 1], Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. „Ziemie Ruskie” Rzeczypospolitej, Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 4., w drugiej połowie XVII wieku należało do starostwa krośnieńskiegoLustracja województwa ruskiego 1661–1665. Cz. 1, Ziemia Przemyska i Sanocka, wydali Kazimierz Arłamowski i Wanda Kaput, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 276..
Według danych GUS z 31 grudnia 2024 r. Krosno liczyło 43 594 mieszkańców.
Geografia Krosno leży w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, przy ujściu potoku Lubatówki do Wisłoka, na obszarze Kotliny Jasielsko-Krośnieńskiej, wchodzącej w skład Pogórza Środkowobeskidzkiego. Krosno określano jako „parva Cracovia” – czyli „mały Kraków”, dlatego że krośnieński Rynek z renesansowymi sukiennicami kojarzył się z krakowskim Starym Miastem, a także ze względu na wysoki poziom życia umysłowego miasta. O celowości porównywania do Krakowa świadczy umieszczenie widoku Krosna w miedziorycie Georga Brauna (1541–1622) i Fransa Hogenberga (ok. 1535–1590), w dziele Civitates orbis terrarum (Miasta świata wydanym w 1617 r. w Kolonii) w towarzystwie m.in. Krakowa, Poznania, Warszawy czy Zamościa, oraz w dziele Andreasa Cellariusa (1596–1665) z 1659 r. Regni Poloniae Magnique Ducatus Lithuanie Novissima Descriptio, wydanym w Amsterdamie.
Kotlina Krośnieńska od zachodu graniczy z doliną Jasiołki i niewielkimi przełęczami, z Kotliną Jasielską, a na wschodzie łączy się z doliną Wisłoka i z Kotliną Zarszynską. Nad Krosnem wznosi się od północy tzw. Pasmo Odrzykońskie, z wyróżniającymi się kulminacjami Królewskiej Góry (554 m n.p.m.) i Suchej Góry (585 m n.p.m.). U podnóża pierwszej, znajduje się Zamek „Kamieniec”, a na szczycie drugiej wieża przekaźnikowa stacji telewizyjnej. Do krośnieńskiego bogactwa oprócz ropy naftowej, piaskowca, glinek, zalicza się także źródła mineralne, które występują w dzielnicy Białobrzegi, jako siarkowo-wodorowe, na Zawodziu siarczany i solanki o dużym stężeniu, oraz w innych dzielnicach solanki o różnym składzie chemicznym.
Krosno – w widłach Wisłoka i Lubatówki, stanowiło regularny, zwarty układ urbanistyczny z czworokątnym Rynkiem i wychodzącą z niego rozplanowaną siecią ulic. Z Rynku wybiegały symetrycznie w kierunkach na południe i północ po trzy ulice, które zbiegały się przy bramach miejskich.
W Krośnie jest wiele średniowiecznych kościołów i zabytkowych kamieniczek, usytuowanych głównie w obrębie Rynku, który mieści się na wzniesieniu ok. 277 m n.p.m. Miasto należy do Zagłębia Naftowego Jasielsko-Krośnieńskiego, słynie również z hut szkła i z lotnictwa.
Historia
Turystyka W 2016 r. władze miasta uruchomiły portal informacyjny dla turystów: visitkrosno.pl.
Zabytkowe kościoły mały|Dzwonnica przy Kościele Farnym
Kościół Farny św. Trójcy (bazylika kolegiacka) Kościół i Klasztor oo. Franciszkanów Kościół św. Wojciecha Kościół i Klasztor oo. Kapucynów Kaplica Emaus przy ul. Kletówki Kaplica Salve Regina przy ul. Ks. Decowskiego Kościół NMP Królowej Polski Klasztor Jezuitów – wzniesiony w latach 1660–1667, w wyniku fundacji Stanisława Zaremby, Bobolów i Balów. Częściowo wykorzystano fortyfikację miejską nad rzeką Lubatówką. Przez stulecie mieścił uczelnię jezuicką o wysokim poziomie nauczania. Czworobok dziedzińca zamykał od północy zburzony w roku 1807 kościół jezuitów pw. Niepokalanego Poczęcia N.P. Marii – jedna z 7 świątyń w mieście do połowy XVII wieku. Po kasacie zakonu przez zaborcę, w roku 1773, mieściła się tu szkoła, a potem szpital wojskowy. Po pożarze w roku 1849 odbudowany w XIX wieku. Teraz siedziba Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Krośnie. mały|Krośnieńska fara pw. Trójcy Świętej
Inne atrakcje Stare miasto z Rynkiem i Wieżą Farną Centrum Dziedzictwa Szkła Muzeum Rzemiosła Etnocentrum Ziemi Krośnieńskiej BWA (Biuro Wystaw Artystycznych) Krosno Pałac Trzecieskich (Pałac w Polance) Zabytkowe pałace i kamienice Krosna Zabytkowe cmentarze Krosna Muzeum Podkarpackie w Krośnie Muzeum Rzemiosła w Krośnie Muzeum Misyjne w Krośnie Prywatne Muzeum Podkarpackich Pól Bitewnych W najbliższej okolicy: Zamek Kamieniec w Odrzykoniu, którego historia zainspirowała Aleksandra Fredrę do napisania Zemsty Kopalnia ropy naftowej w Bóbrce, obecnie Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy Rezerwat przyrody Prządki im. prof. Henryka Świdzińskiego Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Haczowie – późnogotycki drewniany kościół usytuowany w miejscowości Haczów pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła, znajdujący się wraz z innymi drewnianymi kościołami południowej Małopolski i Podkarpacia na liście światowego dziedzictwa UNESCO Miasteczko uzdrowiskowe Iwonicz-Zdrój Wieś uzdrowiskowa Rymanów-Zdrój Dworek mieszczący Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu Muzeum Historyczne Pałac w Dukli – muzeum poświęcone militariom i historii okolic Dukli, mające siedzibę w dawnym pałacu w Dukli Pustelnia Św. Jana z Dukli mały|Krośnieńskie podcienia
Podział administracyjny thumb|Jednostki pomocnicze miasta Krosna mały|Gmach Rady Powiatowej, obecnie Urząd Miasta Krosna mały|Była siedziba władz województwa krośnieńskiego, obecna starostwa powiatowego w Krośnie Statut miasta przewiduje możliwość tworzenia dzielnic oraz osiedli jako jednostek pomocniczych miasta. Miasto jest podzielone na 7 dzielnic oraz 5 osiedli: Dzielnica Białobrzegi Dzielnica Krościenko Niżne Dzielnica Polanka Dzielnica Suchodół Dzielnica Śródmieście Dzielnica Zawodzie Osiedle Stefana Grota-Roweckiego Osiedle ks. Bronisława Markiewicza Osiedle Południe Osiedle Traugutta Dzielnica Turaszówka Osiedle Tysiąclecia
Demografia Osobny artykuł: Ludność Krosna
Piramida wieku mieszkańców Krosna w 2014 roku.
690x480px
Gospodarka Według danych GUS za rok 2005 dochód na jednego mieszkańca w Krośnie wynosił 3100,30 zł, co daje 105,30% średniej krajowej w 2005 roku. W tym samym czasie stopa bezrobocia wynosiła 6,5%.
Według danych GUS za rok 2017 dochód na jednego mieszkańca w Krośnie wynosił 6123 zł. W tym samym czasie stopa bezrobocia wynosiła 3,3%, był to najniższy wynik w całym województwie podkarpackim i jeden z najniższych w całej Polsce.
W 2017 roku dochód budżetu Krosna wyniósł 284,6 mln zł. Dochody własne osiągnęły kwotę 127,8 mln zł. Z podatku od osób fizycznych Krosno otrzymało 49,6 mln zł, a z podatku od nieruchomości 33,0 mln zł (oba te dochody stanowiły największą część dochodów własnych). Subwencje wyniosły 89,1 mln zł, a dotacje 67,8 mln zł. Dochód w przeliczeniu na jednego mieszkańca Krosna wyniósł 6123 zł.
W mieście działa ponad 5,5 tysiąca podmiotów gospodarczych. Około 97% z nich to przedsiębiorstwa prywatne. Krosno jest silnym ośrodkiem przemysłowym i usługowym, który charakteryzuje się dużą różnorodnością branż. Zajmuje wysokie pozycje w rankingach miast przyjaznych dla biznesu. Regularnie uzyskuje najwyższe oceny w raportach atrakcyjności inwestycyjnej opracowywanych na zlecenie Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu. Główne sektory, na których opiera się lokalna gospodarka, bazują na bogatych tradycjach, doświadczonych kadrach oraz stałym wdrażaniu innowacji.
Dzisiejsza gospodarka Krosna oparta jest mocno na fundamentach przemysłu tkackiego i szklanego. Ten drugi jest na tyle ważnym filarem, że Krosno nazywane jest "Miastem Szkła". Ważne miejsce zajmują tu również produkcja maszyn i aparatury służącej wydobyciu ropy naftowej oraz przemysł motoryzacyjny. Wśród największych przedsiębiorstw na terenie Krosna można wymienić: Eba Sp. z o.o. Artykuły Metalowe, Ekolot Zakład Produkcyjny (produkcja sprzętu lotniczego), Krosno Glass S.A.Rynek pracy w Krośnie
Miejski Obszar Funkcjonalny Krosno tworzą miasto Krosno oraz gminy powiatu ziemskiego: gmina Chorkówka, gmina Jedlicze, gmina Korczyna, gmina Krościenko Wyżne, gmina Miejsce Piastowe i gmina Wojaszówka.
Transport Transport drogowy Przez Krosno przebiegają: droga krajowa nr 28 (Zator – Medyka), która w Miejscu Piastowym 2 km od granicy miasta krzyżuje się z drogą krajową nr 19, obok której budowana jest droga ekspresowa S19 (fragment trasy Via Carpatia), droga krajowa nr 19 (E371) (Kuźnica – Barwinek), biegnie wzdłuż wschodniej granicy miasta, przy granicy byłego Lotniska „Iwonicz”, a w przyszłości strefy ekonomicznej, przez którą ma prowadzić bezpośredni łącznik Krosna do S19, droga wojewódzka nr 990 (Krosno – Twierdza), droga wojewódzka nr 991 (Krosno – Lutcza).
Transport lotniczy mały|Szybowce przed hangarem na lotnisku w Krośnie
Lotnisko w Krośnie Jest to jedno z największych lotnisk trawiastych w Europie, które należy od 2008 roku do miasta Krosna, a jest użytkowane przez Aeroklub Podkarpacki. W grudniu 2016 roku zakończyła się budowa asfaltowej drogi startowej o długości 1100 metrów i szerokiej na 30 metrów oraz dróg kołowania. Wybudowano także pełne oświetlenie lotniska (dróg kołowania, pasa startowego i płyt postojowych), a także zaawansowaną stację meteorologiczną i dwa wskaźniki wiatru. Zamontowano również oznakowanie pionowe. Rok później wybudowano bezobsługową stację paliw lotniczych.
Lądowisko Krosno-Szpital W 2013 r. przy ul. Korczyńskiej oddano do użytku przyszpitalne lądowisko sanitarne dla helikopterów.
Dawne Lotnisko Iwonicz (wykreślone z rejestru lotnisk ULC) Niegdyś sportowe lotnisko posiadające dwa pasy startowe: trawiasty i asfaltowy, od 1 stycznia 2021 roku włączone w granice administracyjne Krosna, na jego terenie planowane są druga strefa inwestycyjna oraz łącznik do drogi DK19 i dalej do węzła Krosno-Północ (w Iskrzyni) drogi S19.
Międzynarodowy Port Lotniczy Rzeszów-Jasionka Najbliższe lotnisko obsługujące linie pasażerskie znajduje się w Jasionce koło Rzeszowa. Posiada drugi co do długości pas startowy w Polsce.
Transport zbiorowy alt=|mały|Dworzec autobusowy w Krośnie (przed przebudową) alt=|mały|Autobus MKS Krosno
MKS Krosno obsługuje 5 linii miejskich (A, B, E, G, K), 14 podmiejskich (0, 1, 2, 3, 4, 5, 7, 10, 11, 12, 16, 18, 20, 23).
Transport kolejowy Przez Krosno przebiega linia kolejowa nr 108 Stróże – Krościenko (dawna Kolej Transwersalna Czadca – Husiatyn)mały|Dworzec główny PKP w Krośnie Linia kolejowa biegnąca z Jasła do Zagórza nie jest zelektryfikowana. Obsługę połączeń pasażerskich realizuje spółka Przewozy Regionalne, która jest dofinansowywana ze środków samorządu województwa i spółka PKP Intercity.
W Krośnie znajdują się przystanki kolejowe: Krosno Turaszówka