Jeleśnia – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Jeleśnia. Położona jest na Żywiecczyźnie.

W latach 1954–1972 należała i była siedzibą władz gromady Jeleśnia, po reformie administracyjnej należy i jest siedzibą władz gminy Jeleśnia. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie bielskim.

Części wsi Integralne części wsi Jeleśnia: przysiółkiJanikówka części wsi Baranowa, Cwajnowa, Do Szewczyków, Donaci, Janiki, Juraszki, Larysia, Pyrgiesi, Rapacze, Rówienki, Smagoniowa, Sumlasia, Szymury, Waligórowa

Środowisko Położenie i ukształtowanie terenu Przez Jeleśnię płyną dwie rzeki: Sopotnia i Koszarawa. Według regionalizacji geograficznej Polski Jerzego Kondrackiego Jeleśnia leży na pograniczu dwóch regionów geograficznych: w Beskidu Makowskiego i Beskidu Żywieckiego, a granicę między tymi regionami w obrębie Jeleśni stanowi rzeka Koszarawa. Jeleśnia leży u stóp wysokich szczytów Beskidu Żywieckiego: Pilska, Rysianki i Romanki, na południowy wschód od Żywca, oddalona od niego o 14 km. Ukształtowanie terenu jest różnorodne. Różnica wzniesień pomiędzy najniżej położoną Jeleśnią (450 m n.p.m.) a masywem Pilska (1557 m n.p.m.) sięga 1107 m. Jeleśnia sąsiaduje z Przyborowem, Krzyżową, Sopotnią Małą, Sopotnią Wielką, Mutnem, Pewlą Małą i Pewlą Wielką. W dalszej okolicy leżą Koszarawa, Korbielów i Hucisko.

Przyroda Powierzchnia gminy wynosi 13 845 ha. Dawniej większe przestrzenie pokrywał las bukowy, jodłowy i modrzewiowy. Obecnie jednak przeważa las świerkowy z dodatkiem sosny i jodły, zwłaszcza w reglu górnym. Z powodu gospodarki leśnej tylko gdzieniegdzie zachowały się niewielkie ostępy dawnej puszczy karpackiej. Dzisiaj chronią je rezerwaty: na Pilsku (15,41 ha), w pobliżu Hali Rysianka o powierzchni 26,7 ha (stary drzewostan złożony z jodeł, buków, świerków i jaworów, liczących 190-230 lat) oraz rezerwat Romanka (98,45 ha), ze wspaniałym lasem świerkowym górnoreglowym.

Gleby są płytkie, ze znaczną domieszką krzemionki, próchnicy, żelaza, a w partiach niższych są piaszczysto-gliniane.

Klimat Klimat Jeleśni właściwy jest strefie górskiej i charakteryzuje się dużą amplitudą średnich temperatur rocznych oraz wysokimi, często gwałtownymi opadami w okresie letnim, które wywołują spiętrzanie się wód, a nawet powodzie. Główne rzeki – Koszarawa i Sopotnia – kumulują po drodze wody mniejszych potoków (Krzyżówka, Glinna i Buczynka), tworząc erozyjną dolinę, w której położona jest główna część miejscowości. Ilość opadów w ciągu roku mieści się w granicach 945–1510 mm. Średnia temperatura roczna wynosi 7,7 °C.

Historia Jeleśni Pierwsze piśmiennicze wzmianki o Jeleśni pochodzą z XVI wieku, jednak historia regionu sięga setki lat wstecz. Cała Żywiecczyzna należała od najdawniejszych czasów historycznych do kasztelanii oświęcimskiej i do dzielnicy krakowskiej. Pod koniec XII w. kasztelania oświęcimska weszła w skład śląskiego księstwa raciborskiego, a ok. 1315 r. w skład księstwa oświęcimskiego.

Przełom XIV i XV wieku to okres, który charakteryzował się osłabieniem władzy królewskiej przy równoczesnym wzroście wpływów możnych. Trwały ciągłe spory, które rozstrzygano przy użyciu siły. Dochodziło do zbrojnych starć i najazdów, po okolicy grasowały zbrojne drużyny panów małopolskich oraz bandy rabusiów. Gdy zamieszki przybrały na sile, król Kazimierz IV Jagiellończyk wykupił po długich pertraktacjach w 1457 roku księstwo oświęcimskie, przyłączył je do województwa krakowskiego i w 1474 oddał je Piotrowi KomorowskiemuEugeniusz Janota: Wiadomość historyczna i jeograficzna o Żywiecczyźnie. wyd.: Gwiazdka Cieszyńska, Cieszyn 1859.

Do początku XVII wieku tereny te pozostały we władaniu magnackiej rodziny Komorowskich herbu Korczak. Po śmierci Krzysztofa Komorowskiego w 1608 r. Żywiecczyzna podzielona została na trzy „państwa”: suskie, ślemieńskie i żywieckie, którego centrum stanowił Żywiec. Jeleśnia weszła w skład tego ostatniego. W 1624 r. Mikołaj Komorowski oddał dobra żywieckie w zastaw królowej Konstancji, żonie Zygmunta III Wazy.

Wiadomo, że w miejscowości już w 1595 roku istniał kościół filialny parafii żywieckiej. W 1628 r. królowa Konstancja erygowała w Jeleśni samodzielną parafię. Erekcję zatwierdził biskup krakowski Marcin Szyszkowski.

Z czasem dobra suskie i ślemieńskie, w wyniku zawartego małżeństwa, weszły w posagu do rodziny Wielopolskich, która w 1676 roku wykupiła od egzekutorów testamentu Jana Kazimierza również dobra żywieckie i stała się w ten sposób właścicielem dawnych posiadłości Komorowskich. W rękach tej rodziny znajdowały się one aż do początku XIX wieku. W 1772 roku Żywiecczyzna znalazła się pod zaborem austriackim, a w 1838 roku nabyli ją Habsburgowie, którzy posiadali ją do 1945 roku.

Przewodnik turystyczny z 1914 roku tak opisał miejscowość: Wieś o 3000 m[ieszkańców], ważna stacya turystyczna dla turystów, dążących na Pilsko i Babią Górę. Biegnie stąd gościniec do Polhory na Węgrzech przez przełęcz Na Hlinie; wózek można dostać w gospodzie Witeka. Restauracye (gdzie można też przenocować) Kubicy koło dworca i Witeka koło kościoła, nadto kilka szynków żydowskich. Na okoliczne góry ścieżki znaczone; ruch turystyczny i narciarski bardzo duży, przeważnie niemiecki... M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim, Lwów 1914, reprint Krosno 1998, , s. 389

Zabytki Kościół parafialny pw. św. Wojciecha

Inne budowle sakralne Murowana kaplica z początku XIX wieku znajdującą się w Jeleśni Dolnej z kamienną figurą Chrystusa upadającego pod krzyżem z 1826 roku. Ponadto do czasów współczesnych przetrwał szereg kamiennych figur i kapliczek przydrożnych pochodzących z przełomu XIX i XX wieku.

Stara Karczma

Stoi przy dawnym trakcie handlowym nazwanym szlakiem miedziowym.

Imprezy „Gody Jeleśniańskie” – przegląd grup kolędniczych i zespołów jasełkowych oraz wystawa zdobnictwa bibułkowego – styczeń i luty „Wiosenny Redyk” – obrzęd wypędzania owiec na halę – maj „Dni Jeleśni” – impreza folklorystyczna od 1981 roku – lipiec „Hołdymas gazdowski” – impreza podsumowująca sezon prac polowych „Puchar Korbielowa” – zawody narciarskie – ferie zimowe „Puchar Pilska” – zawody narciarskie – marzec

Zakwaterowanie Centrum Konferencyjno-Wypoczynkowe „Vesta” Pools Nederlands pension „Villa Martin” kwatera noclegowa Tara DW Maria kwatera noclegowa Jaś i Małgosia

Zakłady pracy Jednym z większych zakładów pracy jest „APTIV Services Poland S.A”. W 2005 roku powstała rozlewnia wód mineralnych „Żywiec Zdrój”.

Przysiółki (w nawiasach podano zasięg terytorialny, według ulic) Bory Juraszkowe (część ul. Myśliwskiej, ul. Nad Sopotnią, ul. Tartaczna) Do Boru (część ul. Myśliwskiej) Gajka (ul. Jałowcowa) Kiełbasów (ul. Kiełbasów, ul. Leśna) Pyrgiesi (ul. Energetyczna, ul. Pyrgiesów) Stara Wieś (ul. Brzozowa, ul. Bukowa, ul. Grabowa, ul. Jaśminowa, ul. Jesionowa, ul. Malinowa, ul. Porzeczkowa, ul. Starowiejska) Szymury (ul. Szymury)

Dojazd Autobusem: z Żywca, kurs: Żywiec-Pewel Wielka (tylko do dworca PKP), Żywiec-Sopotnia Mała, Żywiec-Sopotnia Wielka, Żywiec-Koszarawa, Żywiec-Korbielów, Żywiec-Krzyżówki, Kraków-Korbielów (kurs przyspieszony).

Pociągiem: relacja: Żywiec-Sucha Beskidzka oraz Zakopane-Katowice

Zobacz też Kompania Forteczna „Jeleśnia” Kościół św. Wojciecha w Jeleśni Józef Łazarski Agata Wróbel Natalia Piekarska-Poneta Andrzej Biegun

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Linki zewnętrzne

Serwis informacyjny Gminy Jeleśnia

Stara Karczma w Jeleśni na portalu Wirtualny Sztetl