Hans Josef Vermeer (ur. 24 września 1930 w Iserlohn, zm. 4 lutego 2010 w Heidelbergu) – niemiecki lingwista i badacz przekładoznawstwa. Wykształcony w wielu różnych dziedzinach; studiował ekonomię, językoznawstwo historyczne ogólne i porównawcze oraz literaturę romańską i niemiecką. Był poliglotą; władał ponad dwudziestoma językami.
Znany przede wszystkim ze stworzenia teorii skoposu.
Działalność akademicka Vermeer studiował przekładoznawstwo na Uniwersytecie w Heidelbergu (1950–1952) i w Lizbonie (1953–1954), a także ekonomię, ogólne i porównawcze językoznawstwo historyczne oraz literaturę romańską i niemiecką (1954–1962).
Uczył języka portugalskiego na Uniwersytecie w Heidelbergu (1954–1962). W 1962 uzyskał stopień doktora za prace na temat przymiotnikowych i czasownikowych określeń kolorów w językach indoeuropejskich oraz problemów w ich tłumaczeniu. Nauczał języków południowoazjatyckich, takich jak urdu i hindi, na Wydziale Neofilologii w Heidelbergu (1962–1964). W 1968 zdobył stopień doktora habilitowanego w zakresie językoznawstwa historycznego ogólnego i porównawczego.
Wykładał na Uniwersytecie w Heidelbergu (1968–1970, 1984–1992) i na Uniwersytecie Jana Gutenberga w Moguncji (1971–1983). Został również mianowany profesorem wizytującym na Leopold-Franzens-Universität w Innsbrucku (1999–2002), Bosphorus University w Stambule (2002–2003) i Okan University, również w Stambule (2004–2007). W końcu powrócił na Uniwersytet Jana Gutenberga i do Heidelbergu, aby nauczać tam w ostatnich latach życia.
Translation studies
Hans J. Vermeer odegrał ważną rolę w kształtowaniu się przekładoznawstwa jako osobnej dyscypliny akademickiej.
W latach siedemdziesiątych nastąpiła zmiana podejścia do przekładoznawstwa. Coraz częściej postrzegane było nie jako jedynie proces transkrybowania tekstu z języka źródłowego na docelowy, ale jako organiczny proces zachodzący między kulturami, którego opis wymaga spojrzenia poza teksty będące jego przedmiotem.
Vermeer, przy udziale Kathariny Reiss (1923-2018), stworzył funkcjonalistyczną teorię przekładu tzw. teorię skoposu. Powstała ona z przekonania, że „tekst wyjściowy i jego język nie może być absolutną miarą przekładu”. Zgodnie z teorią skoposu, osiągnięcie danego celu tłumaczeniowego jest ważniejsze niż to czy proces tłumaczenia był zrealizowany w poprawny sposób – „cel uświęca środki”.
Dzieła wybrane Adjektivische und verbale Farbausdrücke in den indogermanischen Sprachen mit ē-Verben. Ein Beitrag zur Frage der Wortarten und zum Problem der Übersetzbarkeit. Heidelberg, Julius Groos, 1963. (z Heinz Walz i Heinrich Klebes) Sprache und Entwicklungshilfe: Bedeutung und Möglichkeit der Vermittlung von Sprachkenntnissen und Auslandskunde an deutsche Fachleute im Rahmen der Entwicklungshilfe für Afrika und Asien. Heidelberg, Julius Groos, 1963. Untersuchungen zum Bau zentral-süd-asiatischer Sprachen: Ein Beitrag zur Sprachbundfrage. Heidelberg, Julius Groos, 1969. Aufsätze zur Translationstheorie. Heidelberg, 1983. (z Kathariną Reiß) Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie. Tübingen, Niemeyer, 1984. Przetłumaczone na angielski przez Christiane Nord jako Towards a general theory of translational action: Skopos theory explained. St. Jerome, 2013. What does it mean to translate? Indian Journal of Applied Linguistics 13, 1987, pp. 25–33. Skizzen zu einer Geschichte der Translation, Frankfurt, 1991 Starting to unask what translatology is about. Target - International Journal of Translation Studies 10:1, 1998, pp. 41–68. Skopos and commission in translational action. W Readings in translation theory, edycja Andrew Chesterman. Helsinki, Oy Finn Lectura, 1989, 173-187. Przetłumaczone na angielski przez Andrew Chestermana. Übersetzen als Utopie – Die Übersetzungstheorie des Walter Bendix Schoenflies Benjamin; TEXTconTEXT 4. Heidelberg, 1996. Ausgewählte Vorträge zur Translation und anderen Themen. Selected papers on translation and other subjects. Berlin, Frank & Timme, 2007.
Odznaczenia Oficer Orderu Edukacji Publicznej (1964, Portugalia)Cidadãos Estrangeiros Agraciados com Ordens Portuguesas [dostęp 2012-10-09]
Przypisy
Bibliografia Heidiemarie Salevsky, Obituary – Prof. Dr. Dr. h.c. Hans J. Vermeer, John Benjamins Publishing Company, 2010 JGU – Hans J. Vermeer
Kategoria:Niemieccy językoznawcy Kategoria:Odznaczeni Orderem Edukacji Publicznej Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Niemczech Kategoria:Teoretycy przekładu Kategoria:Urodzeni w 1930 Kategoria:Zmarli w 2010 Kategoria:Ludzie urodzeni w Iserlohn Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji