Stront (Sr, ) – pierwiastek chemiczny z grupy berylowców (metali ziem alkalicznych) w układzie okresowym.
Charakterystyka Stront jest srebrzystoszarym metalem, podobnym do wapnia, ale bardziej miękkim. Na jego powierzchni, tak jak w przypadku glinu, tworzy się ochronna warstwa tlenków (pasywacja). Oczyszczona powierzchnia jest bardzo reaktywna – czysty stront reaguje wybuchowo z wodą i może zapalić się na powietrzu. Stront tworzy tlenki, wodorotlenki, fluorki oraz inne sole kwasów nieorganicznych i organicznych.
Stront jest generalnie bardziej aktywny chemicznie niż magnez i wapń, a mniej aktywny niż bar.
Kationy należą do IV grupy analitycznej i barwią płomień na karmazynowoczerwony.
Występowanie Występuje w skorupie ziemskiej w ilościach 370 ppm, w postaci dwóch minerałów – celestynu (siarczan) i stroncjanitu (węglan).
Znanych jest 35 izotopów tego pierwiastka z przedziału mas 73–107, cztery z nich – 84, 86, 87 i 88, są trwałe, stanowiąc naturalny skład izotopowy tego pierwiastka. Promieniotwórczy izotop jest jednym z najgroźniejszych produktów wybuchów jądrowych. Gromadzi się w tkance kostnej, emitując silne promieniowanie β, z czasem połowicznego zaniku blisko 29 lat.
Odkrycie Stront został uznany za pierwiastek w 1790 roku przez A. Crawforda, a wyodrębniony został przez H. Davy’ego (1808) w Londynie. Jego nazwa pochodzi od szkockiej miejscowości , w pobliżu której znaleziono zawierające go minerały.
Zastosowanie Stront w czystej postaci jest stosowany jako dodatek do niektórych gatunków szkła – np. stosowanych do produkcji ekranów telewizyjnych. Ponieważ barwi płomień intensywnym karminowo-czerwonym kolorem, jego sole są dodawane do sztucznych ogni i rakiet sygnałowych.
Stront jest szczątkową składową szkliwa zębów, przyswajanym z wody pitnej w okresie dziecięcym i pozostającym w uzębieniu aż do śmierci. Budowa chemiczna szkliwa, w zależności od proporcji 87Sr do 86Sr, różni się jednak u ludzi i zwierząt w zależności od źródła spożywanej wody. Pozwala to mapować stront ze zwierzęcego uzębienia z regionami, w których zawartość strontu w wodzie jest różna. W konsekwencji pozwala to zauważyć migracje zwierząt – sytuacje, w których organizm w innym miejscu wykształcił uzębienie, a gdzie indziej prowadził życie. Ten fakt jest wykorzystywany jako metoda wykrywania wędrówek ludzi i zwierząt w archeologii.
Znaczenie biologiczne Stront jest traktowany przez organizm zwierzęcy bardzo podobnie jak wapń i może być wbudowywany w strukturę kości. Większość pobranego strontu jest szybko wydalana, 20–30% zostaje zatrzymane w układzie kostnym, a ok. 1% we krwi. Izotop (o czasie połowicznego rozpadu ok. 50 dni), emitujący promieniowanie β, wykorzystywany jest w brachyterapii nowotworów kości. Ranelinian strontu pobudza kościotworzenie i jest stosowany jako lek przeciwko osteoporozie.
Z powodu łatwego wchłaniania i trwałego wbudowywania się w organizm szczególnie niebezpieczne są radioaktywne izotopy pochodzące z opadów promieniotwórczych oraz produktów odpadowych technologii jądrowych. Jest to głównie , który ze względu na czas połowicznego rozpadu wynoszący blisko 29 lat długo utrzymuje się w skażonym środowisku. Izotopy te mogą być wdychane wraz z pyłem, choć do organizmu dostają się głównie z pokarmem. Może być przyczyną wzrostu ryzyka zachorowania na nowotwory kości i białaczkę.
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Pierwiastki chemiczne