Tsai Ming-liang (; ur. 27 października 1957 w Kuching) – tajwański reżyser, scenarzysta i producent filmowy, wielokrotnie nagradzany na międzynarodowych festiwalach filmowych. Czołowy przedstawiciel tajwańskiej nowej fali.

Życiorys Tsai Ming-liang jest etnicznym Chińczykiem, urodzonym w stanie Sarawak (do roku 1965 kolonii brytyjskiej), który do 20 roku życia mieszkał w Malezji, co komplikuje jego etniczną tożsamość. Po przeprowadzce do stolicy Tajwanu, Tajpej, podjął studia na Chinese Culture University, gdzie uczył się warsztatu filmowego i teatralnego. Doświadczenia życia w diasporze wywrzeć musiały głęboki wpływ na sposób, w jaki Tsai postrzega własną tożsamość. W wypowiedziach prasowych często podkreśla, że nie czuje się ani Tajwańczykiem, ani Malezyjczykiem – potrafi dopasować się do każdego miejsca, niemniej nigdy nie rodzi się w nim poczucie silnej przynależności. Być może właśnie w tym braku zakotwiczenia szukać należy źródła samotności, niepewności i niejednoznaczności – tematów, które przeważają w obrazach filmowych Tsaia.

Kariera Tsai został wyróżniony Złotym Lwem na 51. MFF w Wenecji za film Niech żyje miłość (1994), Srebrnym Niedźwiedziem − Nagrodą Grand Prix Jury na 47. MFF w Berlinie za film Rzeka (1997), nagrodą FIPRESCI na 51. MFF w Cannes za obraz Dziura (1998) oraz Nagrodą im. Alfreda Bauera oraz Srebrnym Niedźwiedziem za wybitny wkład artystyczny dla Kapryśnej chmury (2005) na 55. MFF w Berlinie.

We wszystkich jego filmach występuje ten sam aktor Lee Kang-sheng, który zwykle grywa role everymana Hsiao-kanga.

W 2003 roku, w głosowaniu zorganizowanym przez brytyjską gazetę "The Guardian", Tsai Ming-liang uzyskał 18. miejsce wśród 40 najlepszych reżyserów na świecie.

Charakterystyka stylu W filmach Tsai Ming-lianga zbiegają się wpływy artystycznego kina zachodniego (szczególnie takich jego przedstawicieli, jak Michelangelo Antonioni czy François Truffaut) oraz tajwańskiego (przede wszystkim obrazów Hou Hsiao-hsiena i Edwarda Yanga). Owo łączenie zachodnich i wschodnich tradycji filmowych w dziełach Tsaia zauważa także Paulina Kwiatkowska pisząc, że jest on twórcą, który „bez kompleksów, ale z szacunkiem i wyjątkową wrażliwością odwołuje się do europejskiej tradycji kinofilskiej, pozostając jednocześnie intrygująco egzotyczny”.

Podobnie jak w przypadku tych dwóch reżyserów tzw. nowej fali tajwańskiego kina (ang. Taiwan’s New Wave lub Taiwan New Cinema), w swojej twórczości filmowej Tsai przygląda się uważnie nowoczesnej tajwańskiej tożsamości (zarówno w jej narodowym, jak i jednostkowym wymiarze), dotykając przy tym również takich obszarów, które dotychczas pozostawały w ukryciu, tj. homoseksualizmu, kazirodztwa i pornografii. Pornografia obecna nie tylko w samej treści filmów, ale także (a może nawet bardziej) w ich warstwie formalnej. Tsai Ming-liang wykorzystuje bowiem często ujęcia, które stawiają widza w roli osoby podglądającej intymne czynności bohaterów. Reżyser często wplata także do swoich obrazów oniryczne sekwencje muzyczno-taneczne (wykorzystujące zapomniane przeboje tajwańskiej muzyki rozrywkowej lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX w., np. Ban ge yueliang) utrzymane w estetyce drag, które można interpretować jako projekcje utajonych pragnień i fantazji seksualnych i które naginają przyjęte przez tajwańskie społeczeństwo role płciowe. Tsai przywołuje szereg wytworów kultury popularnej i przedstawia je w nowym, zaskakującym świetle po to, by pokazać, że to, co oswojone, nie jest tak jednoznaczne jak widz chciałby sądzić.

Według Vivian Lee, w każdym bez wyjątku dziele Tsai Ming-lianga wyrażone jest „uwięzienie w niewyrażalnej samotności i […] dobrowolne odizolowywanie się” nowoczesnego człowieka. Niemożność skomunikowania się i zrozumienia drugiego, kryzys emocjonalny, zerwanie więzi rodzinnych, pragnienie miłości i seksualne frustracje – wszystkie te motywy wypełniające filmy tajwańskiego twórcy znane są już z europejskiego kina modernistycznego lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Być może właśnie w tym upatrywać należy przyczyny jego popularności u zachodniej publiczności, w myśl zasady, że widzom podobają się tylko te historie, które już słyszeli i że zdolni są dokonywać wyłącznie takich interpretacji, które operują znanymi im pojęciami” (zasadę tę Paulina Kwiatkowska nazywa „konwencjonalnym egzotyzmem”).

Inną cechą filmów Tsaia jest wykorzystanie przezeń „estetyki wyczerpania”: reżyser zwraca uwagę na elementy rzeczywistości, które w mainstreamowym kinie są zwykle odrzucane jako nieznaczące dla rozwoju fabuły, np. pokazując kobietę oczekującą bezczynnie na zakończenie projekcji filmowej (wiąże się to z zastosowaniem bardzo długich, statycznych ujęć).

Obraz Tajpej Sposób ukazywania wielkich miast w twórczości filmowej Tsai Ming-lianga związany jest ściśle z wątkiem zagubienia i samotności nowoczesnego Tajwańczyka pozostającego w zawieszeniu między metalicznym blaskiem centrów biznesowych a smutną szarością rozpadających się powoli peryferiów. Dotyczy to przede wszystkim obrazu Tajpej, gdzie wyraźny podział wielkomiejskiej przestrzeni na część luksusową i podupadającą odzwierciedla podział na zamożnych konsumentów i zmarginalizowanych mieszkańców oraz wynikające z tego podziału: brak wzajemnego zrozumienia i alienację. Tsai Ming-liang rozmontował mit miasta pokazując, że pod fasadą racjonalnej i zrozumiałej organizacji kryje się świat jednostek głęboko samotnych (mimo przestrzennej bliskości) i oddających się ulotnym uciechom.

W tzw. Tajpejskiej trylogii, na którą składają się: Buntownicy neonowego boga (1991), Niech żyje miłość (1994) oraz Rzeka (1995), Tajpej jest ponadto pokazane jako miasto podlegające nieustannym przemianom na skutek, z jednej strony, niekończącego się procesu konstrukcji nowych apartamentowców, dróg, mostów, które zamiast łączyć dzielą przestrzeń, wzmagając wyobcowanie jej mieszkańców, a z drugiej strony, odwrotnego procesu rozbiórki i rozpadu starych budowli. W rezultacie metropolia jawi się nie jako spójna, logiczna całość, lecz jako domena będąca ciągle w stanie przejścia, której ostateczny kształt pozostaje nieokreślony. I tak w filmie Dziura (1998) mieszkańcy bezimiennego tajpejskiego budynku żyją zawieszeni w przestrzeni i czasie, w oczekiwaniu na zarazę, która nigdy nie nadchodzi. Nikt z nich nie potrafi się na dłużej zbliżyć do drugiego człowieka i każdy tkwi w swoim mieszkaniu jak na bezludnej wyspie.

Filmografia Filmy wyreżyserowane: RokTytuł polski Tytuł anglojęzycznyTytuł oryginalnyUwagi1989Wszystkie zakątki świataAll the Corners of the WorldHai jiao tian ya Film telewizyjny.1990ChłopcyBoysXiao hai (小孩)1992Buntownicy neonowego bogaRebels of the Neon GodQing shao nian nuo zha (青少年哪吒) Pierwszy film kinowy.1994Niech żyje miłośćVive L’amour!Ai qing wan sui (愛情萬歲) 1995Moi nowi przyjacieleMy New Friends Wo xin renshi de pengyou Dokumentalny film telewizyjny.1997RzekaThe River He liu (河流)1998DziuraThe HoleDong (洞)2001Która tam jest godzina?What Time Is It There?Ni na bian ji dian (你那边几点)2001Rozmowa z BogiemA Conversation with GodFish, Underground (与神对话)Krótkometrażowy film dokumentalny zrealizowany dla telewizji.2002Przejścia już tu nie maThe Skywalk Is GoneTian qiao bu jian le (天桥不见了)Krótkometrażowy film fabularny. 2003Goodbye, Dragon InnBu san (不散)2004Welcome to São PauloBem-Vindo a São Paulo Film nowelowy, reżyser stworzył segment pt. Aquarium.2005Mój śmierdzący dzieciakMy Stinking KidWo de chou xia hai 2005Kapryśna chmuraThe Wayward CloudTian bian yi duo yun (天邊一朵雲)2006Nie chcę spać samI Don’t Want to Sleep AloneHei yan quan (黑眼圈)Film początkowo zatrzymany przez malezyjską cenzurę, po pewnych cięciach był w Malezji wyświetlany.2007It’s a DreamChacun son cinéma ou Ce petit coup au coeur quand la lumière (電姬館)Segment filmu nowelowego Kocham kino2008Sleeping on Dark Waters沉睡在黑水上Film dokumentalny opowiadający o realizacji obrazu Nie chcę spać sam.2009Twarz FaceVisageFrancuska produkcja.2009Madame ButterflyHu die fu ren (蝴蝶夫人)Film krótkometrażowy.2012Beautiful 2012Beautiful 2012 Film nowelowy, reżyser segmentu Walker2012WalkerWalker (行者)Film krótkometrażowy. 2012No FormNo Form Film krótkometrażowy. 2012SleepwalkMeng you Film krótkometrażowy. 2012Diamond SutraJingang Jing (金刚经 / 金剛經)Film krótkometrażowy. 2013Walking On WaterXing Zai Shui Shang (行在水上)Film krótkometrażowy. 2013Bezpańskie psy Stray DogsJiao you (郊遊)2013Letters from the SouthNan fang lai xin (南方來信)Film nowelowy, reżyser segmentu Walking on Water2014Wędrówka na ZachódJourney to the WestXi you (西游)2015No No SleepWu wu mian (无无眠)Film krótkometrażowy.......2026Powrót do domuBack HomeHui jia

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

na stronie Strictly Film School Wywiad z reżyserem na stronie www.avclub.com – zapis filmowy. Reżyser sam opowiada o swoich na stronie asiasociety.org – zapis filmowy. Artykuł o reżyserze na stronie "Senses of Cinema" – Artykuł autorstwa Darrena Hughesa. Tekst napisany przez samego reżysera na temat kina na stronie "Senses of Cinema" pt. "On the Uses and Misuses of Cinema"

Kategoria:Tajwańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Tajwańscy producenci filmowi Kategoria:Tajwańscy scenarzyści Kategoria:Urodzeni w 1957 Kategoria:Ludzie urodzeni w Kuching