Format arkusza – standardowe rozmiary arkusza papieru stosowane powszechnie w drukarniach i rysunku technicznym. Czasem pojęcie formatu stosuje się do arkuszy niepapierowych, np. format formy drukowej w drukarni offsetowej (czyli powlekanego warstwą światłoczułą arkusza blachy aluminiowej).

Norma thumb|Formaty papieru – seria A thumb|Formaty papieru – seria B thumb|Formaty papieru – seria C Podstawowa w Polsce norma arkuszy papieru jest zgodna z międzynarodową normą ISO 216. Norma ta pierwotnie została stworzona przez Niemiecki Instytut Normalizacyjny – () w Najbardziej popularnym formatem papieru jest A4.

Norma definiuje dwa szeregi formatów: A i B. Format C, stosowany głównie do rozmiarów kopert, jest zdefiniowany w normie (wycofana w 2009 roku, a polska wersja językowa została wycofana w 2014 roku).

W formacie A stosunek krótszego boku do dłuższego jest zawsze jak 1 do (tj. jak bok kwadratu do jego przekątnej) z zaokrągleniem do pełnych milimetrów. Taki stosunek długości boków powoduje, że po złożeniu arkusza na pół krótszymi bokami do siebie uzyskuje się dwa arkusze o takiej samej proporcji boków, jak arkusz wyjściowy. Długości boków formatu A0 są tak dobrane, że jego powierzchnia wynosi 1 m². Kolejne, mniejsze formaty z tej serii, są tworzone przez dzielenie arkuszy w połowie ich dłuższego boku. Stąd format A1 jest połową A0, A2 połową A1 itd., jednak zawsze z zaokrągleniem do pełnych milimetrów.

Wymiary formatów B są średnią geometryczną z dwóch pośrednich wymiarów A (zatem i ich proporcje są jak 1 do ), z zaokrągleniem do pełnych mm, np. wymiary boków B1 są średnią geometryczną z boków A1 i A0. Wreszcie, wymiary formatów C są średnią geometryczną z odpowiednich wymiarów A i B, np. format C2 jest średnią geometryczną z A2 i B2.

Głównym przeznaczeniem serii formatów C są koperty. W tym przypadku numeracja informuje, jakiego rodzaju arkusz formatu A można bez składania umieścić w danej kopercie, np. do koperty C4 mieści się bez składania papier A4. Jeśli papier A4 zostanie raz złożony na pół, będzie miał wymiary A5, zatem zmieści się w kopercie C5. Z kolei po dwukrotnym złożeniu na pół arkusz A4 mieści się w kopercie C6. Także w tej serii formatów długości boków zachowują proporcję 1 do .

Ze względu na swoją praktyczność norma ta jest stosowana w większości krajów świata. Wyjątkiem są tylko USA, Kanada, Meksyk i Japonia. W USA i Kanadzie najbardziej popularnym formatem papierów jest system , zaś w Japonii stosowany jest system używający podobnej do ISO struktury, ale o minimalnie odmiennych wymiarach.

Rozmiary papieru zgodne z normą dla szeregu A i B, i dla szeregu C: format zasadniczy formaty pomocnicze szereg A szereg B szereg C Symbol formatu Wymiary arkusza [mm] Symbol formatu Wymiary arkusza [mm] Symbol formatu Wymiary arkusza [mm] 4A0 1682×2378 – – – – 2A0 1189×1682 – – – – A0 841×1189 B0 1000×1414 C0 917×1297 A1 594×841 B1 707×1000 C1 648×917 A2 420×594 B2 500×707 C2 458×648 A3 297×420 B3 353×500 C3 324×458 A4 210×297 B4 250×353 C4 229×324 A5 148×210 B5 176×250 C5 162×229 A6 105×148 B6 125×176 C6 114×162 A7 74×105 B7 88×125 C7 81×114 A8 52×74 B8 62×88 C8 57×81 A9 37×52 B9 44×62 C9 40×57 A10 26×37 B10 31×44 C10 28×40 format DL 99×210 – – koperta DL 110×220 – – – – C7/6 81×162

Norma Polska norma arkuszy papieru jest zgodna z międzynarodową normą ISO 217 i opisuje formaty nieprzyciętych arkuszy („brutto”) – większe od odpowiedników z serii A by pomieścić spady drukarskie, które są później odcinane przywracając format A.

Porównawczo: Arkusz formatu A0 (ISO 216) ma powierzchnię 1m² Arkusz formatu RA0 ( – surowy) ma powierzchnię 1.05m² Arkusz formatu SRA0 ( – uzupełniający surowy) ma powierzchnię 1.15m²

RA Format [mm] SRA Format [mm] RA0 860×1220 SRA0 900×1280 RA1 610×860 SRA1 640×900 RA2 430×610 SRA2 450×640 RA3 305×430 SRA3 320×450 RA4 215×305 SRA4 225×320

System amerykański thumb|Formaty papieru – system amerykański thumb|porównanie formatów amerykańskiego i ISO Do system amerykański nie był precyzyjnie unormowany. W codziennej praktyce stosowano cztery formaty: („listowy”), („oficjalny”) i („biurowy”), zdefiniowane w calach. Oprócz tego, we wszystkich instytucjach rządowych USA stosowano obowiązkowo format „” (8×10½ cala). Format ten wprowadził sekretarz handlu USA Herbert Hoover, który chciał w ten sposób zaoszczędzić na kosztach działania rządu USA, gdyż w tym czasie format ten był powszechnie stosowany w kołonotatnikach w szkołach na terenie kraju i arkusze papieru w tym formacie były tańsze od arkuszy w innych formatach. Format ten został zniesiony w czasach prezydentury Ronalda Reagana, kiedy to American National Standards Institute na wniosek producentów drukarek i urządzeń kopiujących opracował normę ANSI/ASME Y14.1 obowiązującą z drobnymi poprawkami także współcześnie. Identyczne rozmiary papieru obowiązują także w Kanadzie i częściowo w Meksyku.

Lista oficjalnych formatów stosowanych w USA zgodnie z normą ANSI/ASME Y14.1:

Nazwa Cale [mm] Proporcje 10 × 8  254×203 1,25 13 × 8  330×203 1,625 10½× 7¼ 267×184 1,4483 10½× 8  267×203 1,3125 11 × 8½ 279×216 1,2941 14 × 8½ 356×216 1,6471 , 17 ×11  432×279 1,5455 19¼×15½ 489×394 1,2419 20 ×15  508×381 1,3333 21 ×16½ 533×419 1,2727 22½×17½ 572×445 1,2857 23 ×18  584×457 1,2778 25 ×20  635×508 1,25 28 ×23  711×584 1,2174 35 ×23½ 889×597 1,4894 45 ×35  1143×889 1,2857  8½× 5½ 216×140 1,5455 A () 11 × 8½ 279×216 1,2941 B (, ) 17 ×11  432×279 1,5455 C 22 ×17  559×432 1,2941 D 34 ×22  864×559 1,5455 E 44 ×34  1118×864 1,2941

Tradycyjny system brytyjski Tradycyjny system brytyjski powstał w połowie XVIII w. i był w użyciu w imperium brytyjskim aż do jego upadku po II wojnie światowej. Z tego systemu wywodzi się współczesny system amerykański – pozostałe kraje dawnego Imperium przeszły w większości na system ISO 216. W samej Wielkiej Brytanii system ten był stopniowo zastępowany systemem ISO od połowy lat 60. XX w. Pewne elementy tego systemu są jednak wciąż w użyciu w sądownictwie brytyjskim i na dworze królewskim.

System ten opiera się na kilkunastu podstawowych formatach papieru, których pochodne, podobnie jak w systemie ISO 216, tworzy się przez cięcie podstawowego formatu w połowie ich dłuższego boku. Formaty powstające przez cięcie formatów podstawowych oznacza się przedrostkami pochodzącymi z łaciny, np. poprzez trzykrotne złożenie na pół formatu „” uzyskuje się format „”.

Niektóre, częściej używane formaty brytyjskie:

Nazwa Cale [mm] Proporcje 72 × 48  1829 × 1219  1,5 53 × 31  1346 × 787  1,7097 42 × 28¾ 1067 × 730  1,4609 34½ × 23½ 876 × 597  1,4681 * 34 × 26  864 × 660  1,3077 * 30 × 22  762 × 559  1,3636 28½ × 14¾ 724 × 375  1,9322 * 28 × 24  711 × 584  1,2174 28 × 21½ 711 × 546  1,3023 26 × 21  660 × 533  1,2381 * 25 × 20  635 × 508  1,25 23½ × 19½ 597 × 495  1,2051 * 23 × 18  584 × 457  1,2778 * 22½ × 17½ 572 × 445  1,2857 21 × 16½ 533 × 419  1,2727 20 × 15½ 508 × 394  1,2903 20 × 16  508 × 406  1,25 * 20 × 15  508 × 381  1,3333 * 19¼ × 15½ 489 × 394  1,2419 * 17 × 13½ 432 × 343  1,2593 16½ × 13¼ 419 × 337  1,2453 16 × 13½ 406 × 343  1,1852 15 × 12½ 381 × 318  1,2

System japoński W Japonii obowiązuje norma JIS P 0138, która definiuje dwie główne serie formatów. Seria A jest zbliżona do serii A ISO 216, jednak nieco inaczej zaokrągla wymiary mniejszych formatów do pełnych milimetrów. Wymiary serii B są zdefiniowane jako posiadające 1,5 raza mniejsze powierzchnie od wymiarów serii A. Stąd wymiary boków japońskiej serii B nie odpowiadają serii B ISO, lecz są średnio 1,22 raza mniejsze od odpowiednich wymiarów serii A.

W Japonii istnieje także kilka tradycyjnych wymiarów papieru, które są głównie stosowane do druku książek i nie występują w ogólnie dostępnych artykułach papierniczych. Dwa najbardziej znane wymiary tego rodzaju to Shiroko-ban i Kiku.

Tabela japońskich formatów papieru (rozmiary JIS w mm):

Format B Shiroko ban Kiku 0 1030×1456 -1 728×1030 -2 515×728 -3 364×515 -4 257×364 264×379 227×306 -5 182×257 189×262 151×227 -6 128×182 127×188 -7 91×128 -8 64×91 -9 45×64 -10 32×45 -11 22×32 -12 16×22

Zobacz też

gramatura papieru ryza

Przypisy

Kategoria:Papier Kategoria:Rysunek techniczny Kategoria:Standardy ISO