Historia samorządu terytorialnego w Gryficach obejmuje okres kształtowania się lokalnych władz samorządowych w latach 1945–2000.
thumb|300px|Siedziba władz powiatowych i miejskich w Gryficach thumb|300px|Herb Gryfic Władze samorządu terytorialnego w Gryficach zaczęły kształtować się z chwilą powołania przez radziecką komendanturę wojenną pierwszego burmistrza miasta – Mieczysława Tachera (marzec 1945 r.), powołania pełnomocnika rządu – Kazimierza Borzęckiego oraz administracyjnej grupy operacyjnej, która stanowiła zalążek władzy i administracji polskiej w mieście (maj 1945 r.) W pierwszym okresie działalności administracyjnej miasta funkcjonowały także: (niem.) Deutschenrat, typ władzy polsko-niemieckiej oraz Tymczasowa Rada Doradcza (1945–1946), jedna z nielicznych na Pomorzu Zachodnim. Od maja 1945 r. powstawały lokalne delegatury i komitety partii politycznych, wśród których najważniejsze znaczenie miały Polski Związek Zachodni oraz Stronnictwo Ludowe. Wraz z Polską Partią Robotniczą i Polską Partią Socjalistyczną partie te wytyczały kierunki rozwoju gospodarczego miasta. Były również zaangażowane w powstawanie rad narodowych (1946–1947), które po zmianach ustawowych w 1950 i 1954 r. stanowiły typ jednolitej władzy. Dalsze zmiany administracyjne w latach 70. XX w. przyniosły likwidację gromad (1973 r.) i powołanie w ich miejsce gmin oraz likwidację powiatów (1975 r.) W roku 1990 zmiany samorządowej administracji publicznej, doprowadziły do powołania powiatu gryfickiego (1 stycznia 1999 r.).
Komendantury wojenne Radziecka komendantura wojenna 6 marca 1945 r. władza nad miastem Greifenberg in Pommern (dziś Gryfice) i zajętych przez Sowietów (dzień wcześniej) terenach przeszła w ręce radzieckiej komendantury wojennej, zgodnie z konwencją haską z 18 października 1907 r. o prawach i zwyczajach wojny lądowej. Komendantura pełniła władzę do czasu ukształtowania się polskiej administracji. Siedzibę jej zlokalizowano w budynku przy ul. Górskiej 15.
Organizacja polskiej administracji Major Łukin (imię nieznane), radziecki komendant wojenny w kilka dni po zdobyciu miasta rozpoczął organizację polskiej administracji, wykorzystując miejscowych Polaków wywiezionych na roboty bądź powracających z Niemiec. Jego działania były skutkiem wydanego rozkazu przez Radę Wojenną I Frontu Białoruskiego, która zalecała organizację lokalnych władz pod nieobecność pełnomocników Rządu Tymczasowego RP. Do zadań komendanta należało m.in. kierowanie jednostką wojskową i zarządzanie podległym mu terenem. Był odpowiedzialny za ład i porządek, pomoc przy tworzeniu administracji lokalnej oraz zwalczanie reakcji i band. Na podstawie instrukcji z dn. 10 października 1944 r., wydanej przez gen. Aleksieja Antonowa, szefa Sztabu Generalnego Armii Czerwonej, komendant posiadał dużą samodzielność w działaniu.
Komendant Łukin na burmistrza miasta nominował Mieczysława TacheraMieczysław Tacher (ur. 23 grudnia 1914 r. w Cieszynie – zm. 3 marca 1989 r. w Koszalinie), z zawodu nauczyciel, związany w okresie przedwojennym z Toruniem. W latach 1940–1945 był robotnikiem przymusowym w Łosośnicy koło Reska i Natolewicach koło Gryfic. Był pierwszym powojennym burmistrzem Greifenberga na przełomie marca/kwietnia 1945 r. oraz pierwszym kwalifikowanym nauczycielem w powiecie greifenberdzkim (zagórskim). W latach 1945–1947 był organizatorem i kierownikiem Publicznej Szkoły Powszechnej w Świeszewie, a w latach 1947–1950 podinspektorem szkolnym w Gryficach. . Po ustąpieniu przez niego z zajmowanego stanowiska (1 kwietnia 1945 r.) funkcję tę przejął Wacław Brustmen. Jednak kompetencje burmistrza były niewielkie. Do zadań miejscowego (łac.) magister urbis należała m.in. współpraca z komendantem wojennym oraz usuwanie skutków pożogi wojennej. Straty poniesione na skutek celowych podpaleń dokonywanych przez wojska radzieckie w mieście były dotkliwe i w dużej mierze utrudniały organizację życia gospodarczego i społecznego. Do pierwszych poważniejszych zadań należało zajęcie się zaopatrzeniem miasta i okolicznych wsi w artykuły żywnościowe. Zdewastowane gospodarstwa rolne, brak maszyn i urządzeń rolniczych stanowiły poważny problem w zagospodarowaniu ziemi.
Polska komendantura wojenna Radziecką komendanturę wojenną w Greifenbergu zniesiono 12 lipca 1945 r., co z kolei wpłynęło na pogorszenie się stanu bezpieczeństwa publicznego. Władze lokalne zdecydowały o powołaniu we wrześniu 1945 r. Obwodowego Biura Bezpieczeństwa Publicznego. Radziecką zastąpiła polska komendantura wojenna, która działała już od czerwca 1945 r. Pełniła ona rolę łącznika między lokalną administracją a wojskowymi (radzieckimi) jednostkami gospodarczymi, które nadal zarządzały większymi zakładami produkcyjnymi w mieście. Pozostałe drobne zakłady rzemieślnicze, warsztaty ślusarskie i kowalskie, rzeźnia z chłodnią oraz kolej wąskotorowa pozostawały w gestii władz lokalnych.
Administracyjna grupa operacyjna thumb|220px|Obszar powiatu greifenberdzkiego (dziś gryfickiego w 1905 r. Mimo braku międzynarodowej decyzji przyznającej ziemie po Odrę i Bałtyk, Urząd Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorze Zachodnie sformował administracyjną grupę operacyjną na obwód (powiat) zagórski (dziś gryficki)Okręg Pomorze Zachodnie – złożony z ziem Pomorza Zachodniego i Ziemi Lubuskiej był jednym z czterech okręgów administracyjnych utworzonych na Ziemiach Odzyskanych. Decyzję o podziale administracyjnym podjęła Rada Ministrów Rządu Tymczasowego w dn. 14 marca 1945 r. Pierwszym pełnomocnikiem Rządu na Okręg Pomorze Zachodnie był płk Leonard Borkowicz. 26 lipca 1945 r. powołano pełnomocników PKWN, a w ich miejsce pełnomocników Rządu Tymczasowego RP. Do zadań ich należał nadzór nad komendanturami wojennymi oraz powstałych lokalnych władz administracyjnych. . Funkcję pełnomocnika rządu powierzył Kazimierzowi BorzęckiemuKazimierz Borzęcki (ur. w 1919 w Kołomyi). W 1937 r. rozpoczął studia prawnicze we Lwowie, które zostały przerwane wybuchem II wojny światowej. W czasie okupacji podejmował pracę w charakterze robotnika i księgowego w Fabryce Tytoniu w Chorostkowie. Żołnierz Wojska Polskiego od maja 1944 r., natomiast od kwietnia 1945 r. – oddelegowany do pracy w administracji państwowej na Pomorzu Zachodnim. Został zawieszony w czynnościach pełnomocnika obwodowego w dniu 2 kwietnia 1946 r. za udział w kursie politycznym PSL, organizację struktur tej partii oraz „chęć egzekwowania swoich uprawnień wobec MO i PUBP”. Zwolniony z pracy w Starostwie Powiatowym w Gryficach w dniu 30 listopada 1946 r. Po kilku tygodniach wyjechał do Warszawy. Był pierwszym przeciwnikiem politycznym wysiedlonym przymusowo z Pomorza Zachodniego, z zakazem późniejszego powrotu. Decyzja władz nie zawierała klauzuli odwoławczej. . Grupa z Piły dotarła do miasta Greifenberg 18 maja 1945 r. Według różnych źródeł archiwalnych grupa ta liczyła od 21 do 24 osób, spośród 160, którzy zostali oddelegowani na Okręg Pomorze Zachodnie. Grupa operacyjna stała się zalążkiem władzy i administracji polskiej w mieście. Na siedzibę Urzędu Obwodowego przeznaczono budynek przy dzisiejszej ul. T. Kościuszki 20. W kilka miesięcy później przeniesiona została do budynków położonych przy ul. Łąkowej 8-10.
Do zadań urzędu m.in. należała rozbudowa administracji w powiecie zagórskim, zajęcie się sprawami handlowo-aprowizacyjnymi i rolnymi oraz prowadzenie współpracy z radziecką komendanturą wojenną. Pełnomocnik rządu posiadał silną i scentralizowaną władzęUrząd pełnomocnika rządu w czerwcu 1946 r. został przekształcony w starostwo powiatowe, tym samym obwód stał się powiatem (pismo okólne M.Z.O. z 7 czerwca 1946 r., Dz.Urz.M.Z.O., rok 1946, nr 6, poz. 101.) . Przewodniczył wszystkim radom kolegialnym. Nie podlegały mu tylko sądy i wojsko.
Obszar powiatu był zbliżony do niemieckiego sprzed 1945 r. Jego powierzchnia obejmowała 765,2 km² i była podzielona na 8 gmin zbiorowych: Broniszewo (dziś Brojce), Kościerzynę (Gołańcz Pomorska), Gruszę (Górzyca), Karnicę, Głębokie (Mrzeżyno), Zielkowice (Sadlno), Strzelce (Przybiernówko), Trojanowo (Trzygłów) oraz 78 gromadNazwy miejscowości podane w nawiasach obowiązują od czerwca 1946 r. . W powiecie znajdowały się dwa miasta, tj. Greifenberg in Pommern (od 21 sierpnia 1945 r. – Zagórze, a od 7 maja 1946 r. – Gryfice), siedziba obwodu (powiatu) oraz Treptow an der Rega (Trzebiatów). Powierzchnia użytkowa gruntów obejmowała 41 907 ha. Na terenie powiatu znajdowało się 2234 gospodarstw rolnych powyżej 100 ha, w tym 200 wolnych. W jurysdykcji wojsk radzieckich pozostawało 40 majątków ziemskich. Według spisu z dn. 12 czerwca 1945 r. ludność niemiecka zajmowała w powiecie 1713 gospodarstw, polska – 194, natomiast 327 nadal pozostawało niezagospodarowanych.
Deutschenrat Trzy miesiące po nominacji W. Brustmena funkcję zastępcy burmistrza powierzono Tadeuszowi Radomskiemu, który przejął kierowanie pracami zarządu miejskiego. Zarząd ten został podzielony na referaty: meldunkowy, aprowizacji, mieszkaniowy, pośrednictwa pracy, spraw sanitarnych i do spraw ludności niemieckiej. W porozumieniu z komendantem wojennym utworzona została (niem.) Deutschenrat (pod kontrolą polskiego urzędu).
Zarząd miejski nabrał charakteru organu polsko-niemieckiego, w którym urzędnicy w większości byli Niemcami, a Polacy obejmowali kierownicze stanowiska. Powołanie takiego typu organu było spowodowane m.in. brakiem wykwalifikowanej kadry urzędniczej oraz licznymi rozdźwiękami pomiędzy niemieckimi mieszkańcami miasta a nowymi osadnikami z Polski. Innego oblicza zarząd zaczął nabierać dopiero w miarę napływu nowych osadników. Kompetencje zarządu poszerzyły się z chwilą zniesienia radzieckiej komendantury wojennej.
Tymczasowa Rada Doradcza Po aresztowaniu przez wojsko W. Brustmena (10 czerwca) nowym burmistrzem został Stefan Płóciewniczak, który m.in. przewodniczył Greifenberdzkiej (Zagórskiej) Tymczasowej Radzie Doradczej, jednej z nielicznych powołanych na Pomorzu Zachodnim. Do jej najważniejszych zadań należała troska o zwiększanie i utrwalanie polskiego stanu posiadania (we wrześniu rada została zawieszona, w styczniu 1946 r. reaktywowana na innych zasadach działania).
Rada Doradcza została powołana na skutek instrukcji dla burmistrzów, wydanej przez Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorze Zachodnie z dn. 18 sierpnia 1945 r. Składała się z 9–10 członków, którzy reprezentowali różne środowiska i instytucje. W radzie mogli uczestniczyć rekomendowani o nieposzlakowanej opinii i nie współpracujący z nazistami. TRD obradowało pod przewodnictwem burmistrza bądź jego zastępcy. Rada podejmowała działania od 22 sierpnia 1945 r. do 21 grudnia 1946 r.
Utrzymanie statusu powiatu Późną jesienią 1945 r. władze centralne zadecydowały o dyslokacji z Zagórza 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii (siedziba sztabu mieściła się w dawnym budynku gimnazjum przy ul. Wałowej 18) i przeniesieniu władz obwodowych do Trzebiatowa. Przeniesienie urzędów i biur miało nastąpić do 15 grudnia 1945 r. Na skutek zbyt dużych kosztów manipulacyjnych, braku odpowiednich warunków oraz licznych protestów i petycji – decyzję anulowano. Dzięki temu Zagórze (dziś Gryfice) utrzymały status miasta obwodowego (powiatowego).
W tym czasie do Trzebiatowa został przeniesiony Eugeniusz Zych, który od 25 września do 18 grudnia 1945 r. pełnił obowiązki burmistrza miasta. Jego odejście było spowodowane oddelegowaniem do pracy i objęciem podobnego stanowiska w tamtejszym mieście.
Partie polityczne