thumb|Woda królewska niedługo po przygotowaniu Woda królewska () – mieszanina stężonego kwasu solnego i azotowego w stosunku objętościowym 3:1. Ma bardzo silne właściwości utleniające, roztwarza złoto, platynę, pallad i inne metale szlachetne oraz inne odporne chemicznie metale (cyrkon, hafn, molibden). Odporne na jej działanie są chrom, niob, rod, osm, wolfram i tantal oraz iryd i ruten do temperatury 100 °C.
Świeży roztwór jest bezbarwny, ale szybko przybiera kolor pomarańczowy. Jest silnie żrący. Dawniej był używany w laboratoriach do czyszczenia szklanych naczyń z zanieczyszczeń organicznych i osadów metali. W wodzie królewskiej występują znaczne ilości pomarańczowego chlorku nitrozylu, powstającego zgodnie z równaniem:
W układzie zamkniętym woda królewska jest układem trójfazowym ciecz–ciecz–gaz, przy czym ciekłą fazę dolną stanowi w większości chlorek nitrozylu i chlor, a faza górna jest fazą wodną. Fazy te nie tworzą się w układzie otwartym, gdy chlorek nitrozylu i chlor mogą się ulatniać.
Roztwarzanie metali Proces roztwarzania złota przez wodę królewską przypisywano dawniej powstawaniu w mieszaninie silnie reaktywnego chloru in statu nascendi:
Tego typu reakcje są nadal cytowane, jednak obecnie zwykle przyjmuje się, że czynnikiem utleniającym jest kwas azotowy, a przebieg reakcji może być następujący:
lub:
Proces ten jest dwustopniowy. Pierwszy etap to utlenianie złota do jonów przez kwas azotowy:
które następnie wiązane są przez jony chlorkowe do kompleksowego anionu chlorozłocianowego :
Historia Pierwszy opis wody królewskiej pochodzi prawdopodobnie z pism anonimowego alchemika z XIV wieku, znanego jako Pseudo-Geber, prawdopodobnie Włocha lub Hiszpana. Uzyskana przez niego mieszanina była zdolna do roztwarzania złota, srebra i siarki. Natomiast wg historyka nauki woda królewska została opisana już w XIII w. przez alchemików arabskich.
Obecność chlorku nitrozylu w wodzie królewskiej po raz pierwszy opisał w roku 1830.
Przypisy
Kategoria:Kwasy nieorganiczne Kategoria:Mieszaniny Kategoria:Utleniacze