Sanusijja, senusija (arab. السنوسية, as-Sanūssiyya) – polityczno-religijne sufickie bractwo muzułmańskie (tarika) w islamie sunnickim, założone w 1837 roku w Mekce przez Muhammada ibn Alego as-SanusiegoFrank Richardson Cana, Senussi, [w:] Encyclopædia Britannica, 1911, s. 649-650.. Bractwo opowiadało się za tradycjonalizmem wyznaniowym i społecznym, głosiło powrót do idei pierwotnego islamu i źródeł wiary. Prowadziło działalność misjonarską wśród ludności Sahary i środkowej Afryki, zyskując ogromne wpływy na obszarze dzisiejszej LibiiEdward Evan Evans-Pritchard, The Sanusi of Cyrenaica, Oxford 1949..
Podczas I wojny światowej bractwo walczyło przeciwko Włochom i Wielkiej Brytanii, jednak w czasie II wojny światowej wsparło brytyjską 8. Armię w Afryce Północnej przeciwko wojskom OsiRussell McGuirk, The Sanusi's Little War, Londyn 2007.. W 1951 roku wnuk założyciela został królem Libii jako Idris I. Zamach stanu z 1969 roku, przeprowadzony przez Mu’ammara al-Kaddafiego, obalił monarchię i zapoczątkował okres prześladowań ruchuDirk Vandewalle, A History of Modern Libya, Cambridge 2006, s. 27.. Mimo to dziedzictwo kulturowe Sanusijji pozostaje żywe do dziś, zwłaszcza w regionie Cyrenajki.
Historia
Początki (1787–1859) Założyciel zakonu, Muhammad ibn Ali as-Sanusi (1787–1859), urodził się w Algierii w pobliżu Mustaghanim. Po studiach na Uniwersytecie al-Karawijjin w Fezie podróżował po Saharze, propagując reformę i oczyszczenie wiary. W 1824 roku przeniósł się do Kairu, by uczyć się na Uniwersytecie Al-Azhar, jednak jego ostra krytyka władz Egiptu oraz tamtejszych ulemów zmusiła go do wyjazduNicola A. Ziadeh, Sanusiyah: A Study of a Revivalist Movement in Islam, Leiden 1958..
W 1837 roku założył swój pierwszy klasztor (zawiję) na górze Abu Kubajs. Zmuszony do opuszczenia terytorium Półwyspu Arabskiego, powrócił do Libii w 1843 roku, budując „Biały Klasztor” w górach Cyrenajki. Surowość przekazu as-Sanusiego doskonale trafiała do Beduinów, którzy musieli utrzymywać się z własnej pracy, zamiast polegać na jałmużnie.
Rozwój pod wodzą al-Mahdiego (1859–1902) thumb|right|260px|Mapa wpływów bractwa Sanusijja około 1880 roku. Po śmierci założyciela w 1859 roku władzę przejął jego syn, Muhammad al-Mahdi as-Sanusi. Za jego czasów zawije zakonu rozprzestrzeniły się aż do Damaszku i Indii. Pod jego wodzą bractwo posiadało realną władzę polityczną na wschodniej Saharze i kontrolowało kluczowe szlaki handloweJohn L. Wright, Libya: A Modern History, 1982, s. 42.. W 1894 roku główna kwatera zakonu została przeniesiona do oazy Kufra, co miało uchronić bractwo przed atakiem osmańskim.
Walka z kolonializmem (1902–1917) thumb|right|150px|Omar Muchtar – legendarny dowódca partyzancki bractwa. Bractwo stawiło zacięty opór włoskiej kolonizacji Libii. Zbrojnemu oporowi przewodził Omar Muchtar, który stosował taktykę partyzancką aż do swojej egzekucji w 1931 rokuPhillip C. Naylor, North Africa, Revised Edition, 2015, s. 177.. Włoska administracja kolonialna, chcąc złamać opór bractwa, stosowała strategię głodzenia ludności i przymusowych przesiedleń do obozów koncentracyjnych, co doprowadziło do śmierci blisko jednej trzeciej populacji Cyrenajki.
Rządy Idrisa I (1917–1969) thumb|right|150px|Idris I, wnuk założyciela i pierwszy król Libii. W 1917 roku liderem zakonu został Muhammad Idris as-Sanusi. Po II wojnie światowej, przy wsparciu ONZ, Libia uzyskała niepodległość w 1951 roku, a Idris został jej królemMohammed Ayoob, The Politics of Islamic Reassertion, 2013, s. 64.. Monarchia upadła 1 września 1969 roku w wyniku zamachu stanu Mu’ammara al-Kaddafiego.
Dziedzictwo Dziedzictwo Sanusijji odgrywało istotną rolę podczas rewolucji w 2011 roku. Wizerunek Omara Muchtara stał się symbolem oporu przeciwko Kaddafiemu. Po 2011 roku bractwo stało się celem ataków salafickich ekstremistów, którzy niszczyli sufickie sanktuaria i grobowce w TrypolisieUNESCO urges end to attacks on Libyan Sufi mosques, graves, [w:] Reuters, 29 sierpnia 2012.. W 2011 roku, po obaleniu Kaddafiego, flaga z czasów monarchii (oparta na sztandarze Sanusijji) została oficjalnie przywrócona jako flaga państwowa Libii, symbolizując powrót do tradycji sprzed 1969 roku
Przywódcy Bractwa Sanusijja Muhammad ibn Ali as-Sanusi (1837–1859) Muhammad al-Mahdi as-Sanusi (1859–1902) Ahmed Szarif as-Sanusi (1902–1917) Muhammad Idris as-Sanusi (król Idris I) (1917–1969) Hasan as-Sanusi (1969–1992) Muhammad as-Sanusi (od 1992)
Zobacz też Kampania bractwa sanusijja w Egipcie Królestwo Libii
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Historia Libii Kategoria:Tarika Kategoria:Sufizm