thumb|300px|Kształt typowej żalejki. thumb|300px|Gra na żalejce. thumb|250px|Chłopiec z żalejką - obraz Wasilija Tropinina, koniec XIX w. Żalejka, żaliejka (także: briołka) – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych.
Charakterystyka W klasyfikacji Hornbostela-Sachsa instrument umieszczony jest pod numerem 422.211.2.
Od strony ustnika ma postać cienkiej, pustej w środku rurki (podobnej do fujarki), ale rozszerzającej się na końcu w kształt rogu. Instrument zwykle wykonywany jest z drewna, trzciny lub rurki rogowej i zakończony kominem wykonywanym z rogu lub drewna (często wykorzystuje się do tego drewno wiązu).
Wśród tego typu instrumentów wyróżniane są także ich podtypy. Należy zwrócić uwagę, że dźwięk np. briołki w porównaniu z dźwiękami wydawanymi przez bardziej „pastuszkową” w charakterze żalejkę, jest bardziej delikatny i łagodny, ponieważ wykonuje się ją w całości z drewna. Jako pierwszy wprowadził ten instrument ludowy do rosyjskich orkiestr Władimir AndriejewW. N. Byczkow - Instrumenty muzyczne (ros. Музыкальные инструменты – wyd. АСТ-ПРЕСС, 2000, ).
Instrumenty te wywodzą się z Rosji (są tam jednym z najbardziej popularnych instrumentów ludowych), ale rozpowszechnione są także na terenie Ukrainy i Białorusi. Obecnie wiele zespołów muzycznych pochodzących z tych krajów wykorzystuje ten instrument w swoim repertuarze (np. ukraińska grupa DachaBracha).
Nazwa thumb|250px|Żalejka - strona tytułowa zbioru wierszy Janki Kupały, 1908.|alt=Instrument znany jest także pod nazwami żałomiejka, sopel, piszczałka, fletnia, duda, także: trąbka klarnetowa.
Niektórzy badacze zwracali uwagę na ten sam korzeń językowy, występujący w wyrazach żalejka i żalnik (wyraz oznaczający w języku starosłowiańskim - mogiłę, grób), co by wskazywało na to, że instrument ten był używany w czasie pogrzebów i obrzędów wspominania zmarłych. Wiarygodniejsze jest pochodzenie od rosyjskiego wyrazu шалме́й/шалма́й („szałamaja”) ← niemieckie Schalmei ← francuskie chalemie ← łacińskie calamus („trzcina”).
Poeta białoruski Janka Kupała nazwał jeden ze swych zbiorów wierszy tytułem „Żalejka” (biał. Жалейка).
Zobacz też
fujarka flet
Przypisy
Linki zewnętrzne Jak zrobić żalejkę, rysunki Metody wykonywania żalejki, jej strojenie, przykłady gry na instrumencie Rosyjskie żalejki ludowe
Kategoria:Instrumenty dęte drewniane Kategoria:Głosy organowe Kategoria:Aerofony stroikowe