Ława sądowa – organ władzy miejscowej miast i wsi lokowanych na prawie niemieckim z okresu XIII–XVIII wieku. Był powoływany przez właściciela gruntowego lub wybierany przez ogół mieszkańców, w późniejszym okresie także przez radę miejską, która liczyła 7–12 członków, zwanych ławnikami.
Rozróżniano 3 rodzaje sądów ławniczych: sąd wielki (m.in. roki wielkie gajone), które odbywały się 3 razy do roku, sąd ławniczy na potrzeby bieżące i zbierający się co 2 tygodnie, ławniczy sąd nadzwyczajny, który był zwoływany w nagłych sprawach kryminalnych.
Do zadań ław sądowych należało nadawanie mocy prawnej finansowym transakcjom, testamentom, umowom. Nie miała wpływu na niektóre z poważniejszych spraw, np. w Krakowie nie sądziła gwałtu, skrytobójstwa i napadu na dom. Spod jurysdykcji ławy sądowej wyłączona była szlachta, duchowieństwo, Żydzi.
Ławy miejskie mały|Pieczęć ławy m. Kalisza, 1425 Ława sądowa miejska była w dawnej Polsce organem miejskim posiadającym prawo sądownicze. Ława miejska wraz z radą miasta wchodziła w skład patrycjatu. Składała się z wójta, landwójta i sześciu ławników. Ławy miejskie występowały tylko w miastach i mogli w nich zasiadać tylko mieszczanie (miała też swój wiejski odpowiednik, czyli ławy wiejskie). Ławnicy wybierani byli początkowo na rok, a później mianowani dożywotnio. Ławy sądowe miejskie zniosła Konstytucja 3 maja w 1791 roku.
Ławy wiejskie Wieś na prawie niemieckim miała samorząd, którego organem była ława złożona z kilku (2–7) członków pod przewodnictwem sołtysa. Ława była dla chłopów sądem pierwszej instancjiJuliusz Bardach, Gerard Labuda, Rozwój gospodarki towarowej na wsi i w mieście, w: Historia Polski, opr. Tadeusz Manteuffel, PWN, Warszawa 1960, s. 375.. Rozprawy w oznaczonych terminach odbywały się na rokach gajonych. Od wyroków ławy przysługiwało stronom prawo odwołania się do pana-właściciela wsi. Z kolei „ten na mocy immunitetu miał prawo sądu, ale w przywileju lokacyjnym zrzekał się go na rzecz ławy i sołtysa, zachowując sobie zazwyczaj sąd w najcięższych i najbardziej skomplikowanych sprawach, odbywany na tzw. »rokach wielkich gajonych«. W wypadku sporu między chłopem a panem, chłop mógł odwołać się do sądu państwowego właściwego dla pana i pozwanego”Juliusz Bardach, Gerard Labuda, Rozwój gospodarki towarowej na wsi i w mieście, w: Historia Polski, opr. Tadeusz Manteuffel, PWN, Warszawa 1960, s. 375.. Ławy sądowe wiejskie zaczęły zanikać w XVI wieku.
Zobacz też Ława przysięgłych Ławnik (sądownictwo)
Przypisy
Bibliografia Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, Henryk Samsonowicz, Warszawa 1981, t. I, s. 447
Kategoria:Postępowanie sądowe w Polsce przedrozbiorowej Kategoria:Historia prawa miejskiego Kategoria:Urzędy staropolskie Kategoria:I Rzeczpospolita