Thomas Daniel (Tom) Courtenay (ur. 25 lutego 1937 w Kingston upon Hull) – brytyjski aktor teatralny i filmowy.

Laureat Nagrody BAFTA za najlepszy debiut aktorski w roli Colina Smitha w filmie Samotność długodystansowca (1962). Nominowany do Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego za rolę Paszy Antipowa w filmie Doktor Żywago (1965) i dla najlepszego aktora pierwszoplanowego jako Norman w dramacie Garderobiany (1983).

W lutym 2001 królowa Elżbieta II nadała mu szlachectwo za 40 lat pracy w kinie i teatrze. Jest doktorem honoris causa Uniwersytetu w Hull.

Życiorys Początki Urodził się w Kingston upon Hull, w hrabstwie East Riding of Yorkshire, jako syn Annie Elizy (z domu Quest) i Thomasa Henry’ego Courtenay, malarza łodzi w dokach rybnych w Hull. Uczęszczał do Kingston High School, a następnie studiował język angielski na University College London, gdzie nie uzyskał dyplomu. Następnie studiował teatr w Royal Academy of Dramatic Art w Londynie.

Kariera Po raz pierwszy trafił na mały ekran jako osoba na ulicy w dramacie BBC Bez miłości (Without Love, 1956) z Billie Whitelaw. Występował na scenie w The Old Vic w przedstawieniach: Mewa Antona Czechowa (1960) jako Konstanty Gawryłowicz Trieplew, Henryk IV, część 1 (1961) w roli Henry’ego Percy’ego i Wieczór Trzech Króli (1961) jako Feste. Wkrótce został obsadzony w tytułowej roli w dramacie Szeregowy Potter (Private Potter, 1962) na podstawie scenariusza Ronalda Harwooda. Za kreację Colina Smitha w dramacie sportowym Tony’ego Richardsona Samotność długodystansowca (The Loneliness of the Long Distance Runner, 1962) wg opowiadania Alana Sillitoe otrzymał Nagrodę BAFTA za najbardziej obiecujący pierwszoplanowy debiut aktorski i nagrodę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Mar del Plata dla najlepszego aktora. Jako Billy Fisher w komediodramacie Johna Schlesingera Billy kłamca (Billy Liar, 1963) zdobył nominację do Nagrody BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. Jak trafnie zauważył jeden z krytyków, w rolach tych aktor „o szerokiej, gapiowatej twarzy bezlitośnie karykaturował pseudobuntownicze gesty rówieśników, odmawiając im realnego znaczenia”Jerzy Płażewski: Historia filmu (1895-2000). Warszawa: Książka i Wiedza, 2001, s. 334..

Rola szeregowca Arthura Hampa w Josepha Loseya Za króla i ojczyznę (King and Country, 1964) przyniosła mu Puchar Volpiego dla najlepszego aktora na 25. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji.

W 1977 debiutował na Broadwayu w roli Simona w spektaklu Inaczej zaangażowany, za którą był nominowany do Tony Award. Triumfalnie powrócił do kina grając postać asystenta tyrańskiego kierownika grupy teatralnej w uznanym dramacie Garderobiany (The Dresser, 1983), za którą został uhonorowany Złotym Globem dla najlepszego aktora i był nominowany do Oscara. W serialu Kroniki młodego Indiany Jonesa (1995) zagrał polskiego antropologa Bronisława Malinowskiego.

W 2008 przyjął rolę Williama Dorrita w telewizyjnej adaptacji powieści Charlesa Dickensa Mała Dorrit (Little Dorrit).

Życie prywatne W 1964 był związany z Natalie Wood. 12 stycznia 1973 ożenił się z Cheryl Kennedy. W 1982 doszło do rozwodu. W sierpniu 1988 zawarł związek małżeński z Isabel Crossley.

Filmografia Szeregowy Potter (Private Potter, 1962) jako szeregowiec Potter Samotność długodystansowca (The Loneliness of the Long Distance Runner, 1962) jako Colin Smith Billy kłamca (Billy Liar, 1963) jako Billy Fisher Za króla i ojczyznę (King and Country, 1964) jako szer. Arthur Hamp Operacja „Kusza” (Operation Crossbow, 1965) jako Robert Henshaw Król szczurów (King Rat, 1965) jako por. Robin Grey Doktor Żywago (Doctor Zhivago, 1965) jako Pasza Antipow/Strielnikow Noc generałów (The Night of the Generals, 1967) jako st. szer. Kurt Hartmann Dzień, w którym wypłynęła ryba (The Day the Fish Came Out, 1967) jako nawigator samolotu A Dandy in Aspic (1968) jako Gatiss Otley (1968) jako Gerald Arthur Otley Jeden dzień z życia Iwana Denisowicza (One Day in the Life of Ivan Denisovich, 1970) jako Iwan Denisowicz Szuchow To Catch a Spy (1971) jako Baxter Clarke I Heard the Owl Call My Name (1973) jako ojciec Mark Brian Garderobiany (The Dresser, 1983) jako Norman Me and the Girls (1985) jako George Absent Friends (1985) jako Colin Szczęśliwego Nowego Roku (Happy New Year, 1987) jako Edward Saunders Leonard, część 6 (Leonard Part 6, 1987) jako Frayn Redemption (1991) jako Stan Peachey Ostatni motyl (Poslední motýl, 1990) jako Antoine Moreau Dawaj! (Let Him Have It, 1991) jako William Bentley Mała Nell (The Old Curiosity Shop, 1995) jako Daniel Quilp Młody Indiana Jones: Pawie oko (The Adventures of Young Indiana Jones: Treasure of the Peacock's Eye, 1995) jako Bronisław Malinowski Chłopiec z Merkurego (The Boy from Mercury, 1996) jako wujek Tony Cronin Prawdziwe angielskie małżeństwo (A Rather English Marriage, 1998) jako Roy Southgate Co się przydarzyło Haroldowi S? (Whatever Happened to Harold Smith?, 1999) jako Harold Smith Ostatnia prośba (Last Orders, 2001) jako Vic Tucker Nicholas Nickleby (2002) jako Newman Noggs Możemy zaczynać, panie McGill (Ready When You Are, Mr. McGill, 2003) jako statysta Totalna zagłada (Flood, 2007) jako Leonard Morrison Złoty kompas (The Golden Compass, 2007) jako Farder Coram Mała Dorrit (Little Dorrit, 2008) jako William Dorrit Gambit, czyli jak ograć króla (Gambit, 2012) jako major Wingate Kwartet (Quartet, 2012) jako Reginald „Reg” Paget Nocny pociąg do Lizbony (Night Train to Lisbon, 2013) jako João Eça 45 lat (45 Years, 2015) jako Geoff Mercer Aeronauci (The Aeronauts, 2019) jako Arthur Glaisher Daleko od brzegu (Queen at Sea, 2026) jako Martin

Nagrody Rok Nagroda Kategoria Film 1963 Nagroda BAFTA Najlepszy debiut aktorski Samotność długodystansowca (1962) 1964 Nagroda na MFF w Wenecji Puchar Volpiego dla najlepszego aktora Za króla i ojczyznę (1964) 1984 Złoty Glob Najlepszy aktor dramatyczny Garderobiany (1983)

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Brytyjscy aktorzy filmowi Kategoria:Brytyjscy aktorzy teatralni Kategoria:Brytyjscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Absolwenci Royal Academy of Dramatic Art Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Wielkiej Brytanii Kategoria:Laureaci nagród BAFTA Kategoria:Laureaci Pucharu Volpiego dla najlepszego aktora Kategoria:Laureaci Srebrnego Niedźwiedzia dla najlepszego aktora Kategoria:Laureaci Srebrnego Niedźwiedzia za najlepszą rolę drugoplanową Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym Kategoria:Ludzie urodzeni w Kingston upon Hull Kategoria:Urodzeni w 1937