André Villas-Boas, właśc. Luís André de Pina Cabral de Villas-Boas, wym. [] (ur. 17 października 1977 w Porto) – portugalski trener i działacz piłkarski, od 2024 roku prezes portugalskiego klub FC Porto.
Kariera szkoleniowa Jako nastolatek został włączony do sztabu szkoleniowego FC Porto przez ówczesnego pierwszego trenera, sir Bobby’ego Robsona, ze względu na dobrą znajomość języka angielskiego. Ich współpraca zaczęła się od listu, który 16-letni Villas-Boas upuścił pod drzwiami trenera, mieszkającego w tym samym apartamentowcu. Zażądał w nim włączenia do pierwszej jedenastki napastnika Domingosa Paciêncii. Robson spotkał się z chłopakiem i przeczytał przygotowany przez niego raport. Portugalczyk zrobił takie wrażenie, że został stażystą w klubie, a następnie dzięki Robsonowi skończył praktyki w Ipswich Town i kursy trenerskie w SzkocjiRafał Stec. Trener z żebra Mourinho. „Gazeta Wyborcza”, 18 maja 2011, s. 35.. W wieku siedemnastu lat uzyskał pierwszą licencję trenerską (UEFA C). Cztery lata później, w wieku 21 lat, został na krótko dyrektorem technicznym reprezentacji Brytyjskich Wysp Dziewiczych.
2002–2009: współpraca z José Mourinho „Wy widzicie we mnie Mourinho, a ja przypominam bardziej Bobby’ego Robsona. Bo mam angielskich przodków, duży nos i lubię pić wino.”—André Villas-BoasCyt. za: Paweł Wilkowicz. Huragan Andre. „Rzeczpospolita”, 28 kwietnia 2011, s. A19. Od 2002 przez siedem lat współpracował z José Mourinho, którego poznał w sztabie Robsona. Villas-Boas jako jego asystent odpowiadał za rozpracowywanie gry rywali w FC Porto, Chelsea i Interze Mediolan. Z każdym z tych klubów Portugalczycy wywalczyli mistrzostwo kraju, a także kilka trofeów europejskich: Puchar UEFA (z Porto) i dwa Puchary Mistrzów (z Porto i Interem). Niespodziewane rozstanie z Mourinho nastąpiło jeszcze przed zdobyciem tego ostatniego w 2009; żaden z trenerów nie zdradza powodów rozejściaP. Wilkowicz. Huragan Andre. „Rzeczpospolita”, 28 kwietnia 2011, s. A19. Wilkowicz opisuje także relacje łączące go z Mourinho: „Villas-Boas był jego uszami i oczami. W pełnym potakiewiczów sztabie to właśnie on, choć najmłodszy, najczęściej pozwalał sobie mieć własne zdanie”..
Villas-Boas bywa często porównywany do Mourinho ze względu na podobną drogę szkoleniową. Obaj nie grali profesjonalnie w piłkę, pracę szkoleniową zaczynali u boku Bobby’ego Robsona, obaj najpierw ratowali słabsze kluby przed spadkiem z ligi (Mourinho União Leiria, Villas-Boas – Académicę), a następnie osiągali sukcesy z FC Porto, gdzie już w pierwszym sezonie zdobyli mistrzostwo i Puchar Portugalii oraz zwyciężyli w rozgrywkach Ligi Europejskiej. Obaj po rozstaniu z Porto zostali zatrudnieni przez Chelsea. Ponadto mają tego samego menedżera, Jorge’a Mendesa.
2009–2010: Académica Coimbra Na początku sezonu 2009–2010 – w wieku trzydziestu dwu lat – postanowił rozpocząć samodzielną pracę szkoleniową i przyjął propozycję działaczy Académiki Coimbra. Był jednym z kilku młodych trenerów, obok Domingosa Paciêncii, Jorge’a Costy i Paula Bento, którzy w podobnym okresie zaczynali pracę w lidze portugalskiej. Przed zatrudnieniem Villas-Boasa Académica zajmowała ostatnie miejsce w tabeli. Pod kierownictwem nowego trenera zakończyła sezon na jedenastym miejscu z dziesięcioma punktami przewagi nad strefą spadkową. Ponadto dotarła do półfinału Pucharu Ligi, w którym uległa FC Porto. Komentatorzy podkreślali, że młody szkoleniowiec nie tylko poprawił skuteczność piłkarzy, ale także wprowadził efektowny styl gry, dzięki czemu po zakończeniu sezonu zaczęto spekulować o podjęciu przezeń pracy w Sportingu, który właśnie zwolnił trenera.
2010–2011: FC Porto mały|355px|FC Porto 2010–11. Stoją od lewej: Helton, Guarín, Rolando, Fernando, Otamendi, Hulk. W drugim rzędzie od lewej: Moutinho, Săpunaru, Falcao, Fucile, Rodríguez. Jednak w tym samym czasie z FC Porto odszedł Jesualdo Ferreira; Villas-Boas, który kilka lat wcześniej był już związany z tym klubem, wybrał więc możliwość pracy w Porto i 4 czerwca 2010 został przedstawiony jako nowy szkoleniowiec tego klubu. Pracę w nim zaczął od sprzedaży dwóch gwiazd, Brunona Alvesa i Raula Meirelesa. Dwa miesiące później zdobył z Porto swoje pierwsze trofeum: Superpuchar Portugalii, po zwycięstwie 2:0 nad Benficą.
Sezon 2010–2011 Porto zakończyło na pierwszym miejscu, dzięki czemu po dwuletniej przerwie odzyskało tytuł mistrza Portugalii. Dodatkowym osiągnięciem zespołu i jego trenera był bilans zwycięstw w lidze: na 30 meczów drużyna wygrała aż 27 (m.in. 5:0 z Benficą), a pozostałe trzy (ze Sportingiem, Vitórią i FC Paços de Ferreira) zremisowała. Po raz pierwszy FC Porto wygrało ligę, nie doznając porażki, czym powtórzyło wyczyn Benfiki z sezonu 1972–1973. Villas-Boas pobił także należący do Mourinho rekord meczów bez porażki we wszystkich rozgrywkach (36)PortuGOAL.net: Anselmo scores late brace as Nacional stun Porto (Dostęp 29 kwietnia 2011). „Nie jestem dyktatorem. Zawodnicy mogą odkrywać swój prawdziwy potencjał tylko wtedy, kiedy nie są przez nikogo spętani i wiedzą, że zwycięstwo zależy od ich własnych nóg. Uwielbiam nieprzewidywalność.”—André Villas-Boas o swojej filozofii futbolu, 2011Sport.pl: Andre Villas-Boas szykuje w Chelsea rewolucję (Dostęp 26 czerwca 2011). Do dobrych wyników w lidze doszły sukcesy w Lidze Europejskiej. Porto po raz drugi w historii wygrało w tych rozgrywkach, pokonując po drodze m.in. KRC Genk (3:0 i 4:2), Rapid Wiedeń (3:0 i 3:1), Sevilla FC (2:1 i 0:1), CSKA Moskwa (1:0 i 2:1), Spartak Moskwa (5:1 i 5:2), Villarreal CF (5:1 i 2:3). W finale ich rywalem był SC Braga, prowadzony przez innego młodego szkoleniowca z Portugalii, Domingosa Paciêncię. W meczach ligowych Porto dwukrotnie z nim wygrało, 3:2 i 2:0. Podobnie było w Lidze Europejskiej: finał zakończył się wynikiem 1:0. Villas-Boas, który w chwili tego zwycięstwa miał 33 lata, jest najmłodszym w historii trenerem-zdobywcą europejskiego pucharuThe Sun:Villas-Boas can be Special (Dostęp 23 maja 2011).
Kilka dni później Porto zdobyło kolejne trofeum: po zwycięstwie 6:2 z Vitórią SC podopieczni Villas-Boasa wywalczyli Puchar Portugalii. Najlepszy trener klubowy świata według IFFHSRokMiejsce AVBZwycięzca2011IFFHS: The World's best Club Coach 2011 (Dostęp 5 marca 2012)4.Josep Guardiola Po zakończeniu bardzo udanego sezonu z Porto we włoskiej prasie pojawiła się informacja, że Portugalczyk jest jednym z kandydatów do zastąpienia Leonardo na stanowisku trenera Interu Mediolan. Jego rywalami – według mediów – byli Siniša Mihajlović, Claudio Ranieri i Gian Piero GasperiniSport.pl: Kto trenerem Interu? (Dostęp 19 czerwca 2011). Chęć zatrudnienia Villas-Boasa wyraziła także Chelsea, która – po zwolnieniu Carla Ancelottiego – również nie miała szkoleniowcaSport.pl: Chelsea bliska sprowadzenia Villas-Boasa (Dostęp 20 czerwca 2011). Kiedy Inter zrezygnował z powodu zbyt wysokiej sumy, jaką musiałby zapłacić (15 milionów euro), Portugalczyk sam wykupił swój kontrakt, aby tylko móc odejść do zagranicznego klubuSport.pl: Villas-Boas ma otwartą drogę do Chelsea. Wykupił swój kontrakt z Porto (Dostęp 21 czerwca 2011). Szybko pojawiła się informacja, że koszty wykupu pokrył właściciel Chelsea, Roman Abramowicz (Dostęp 21 czerwca 2011). I rzeczywiście, 22 czerwca 2011, klub potwierdził zatrudnienie portugalskiego szkoleniowcaChelseaFC.com: Villas-Boas appointed (Dostęp 22 czerwca 2011).
2011–2012: Chelsea FC mały|lewo|250px|Villas-Boas jako menedżer Chelsea, luty 2012 „Dziś Villas-Boas statystycznie jest najgorszym trenerem Chelsea od 1998, gdy pracę w Londynie stracił Ruud Gullit.”—Gazeta Wyborcza, luty 2012M. Szadkowski. Londyńska wojna domowa. „Gazeta Wyborcza”, nr 42, 20 lutego 2012. Kilka dni po przedstawieniu nowego menedżera Chelsea w mediach pojawiły się informacje, że Villas-Boas zamierza przeprowadzić w klubie kadrową rewolucję. Z drużyną mieliby się pożegnać Frank Lampard, Nicolas Anelka, Didier Drogba, a nawet jej kapitan John Terry. Jednak na listę transferową wystawiono tylko Anelkę i Brazylijczyka Alexa; obaj zresztą opuścili klub dopiero późną zimą. Do zespołu przyszli za to Hiszpanie: 20-letni Oriol Romeu, starszy o trzy lata Juan Mata.
Oprócz nich w Chelsea w sezonie 2011–2012 występowali m.in. reprezentanci Portugalii (José Bosingwa, Paulo Ferreira i Raul Meireles), Brazylii (David Luiz i Ramires), Anglii (Ashley Cole i Daniel Sturridge), Czech (Petr Čech) oraz krajów afrykańskich (Michael Essien, Didier Drogba, Salomon Kalou i John Obi Mikel)National.Football.Teams: Chelsea FC, 2011-12 (Dostęp 26 lutego 2012).
W trakcie sezonu media wielokrotnie pisały o rychłym odejściu Portugalczyka, np. w grudniu 2011 Villas-Boas był pierwszy w rankingu „Daily Mail” na trenera z Premier League przewidzianego do zwolnieniaM. Owczarek. Koszmarnie trudny tydzień AVB. „Gazeta Wyborcza”, nr 282, 5 grudnia 2011.. Spekulacje były spowodowane słabymi wynikami Chelsea oraz – jak twierdziły media – „grą bez stylu, chaotyczną i obliczoną w dużej mierze na przypadek”Z. Mucha. The Special Two. „Piłka Nożna”, nr 8, 21 lutego 2012, s. 30.. W połowie sezonu (luty 2012) zespół zajmował piąte miejsce w ligowej tabeli ze stratą siedemnastu punktów do lidera (Manchester City) i dwunastu do wicelidera (Manchester United). Zanotował m.in. wysokie porażki z Manchesterem United (1:3), Arsenalem (3:5) i Aston Villą (1:3), a między połową grudnia 2011 a początkiem marca 2012 wygrał jedynie trzy spotkania (z dwunastu). Do słabszych wyników w Premier League doszło także szybkie odpadnięcie z Pucharu Ligi Angielskiej: Chelsea zakończyła udział w tych rozgrywkach już w ćwierćfinale po porażce z Liverpoolem FC (0:2). Z kolei w Pucharze Anglii londyński zespół w pierwszym meczu piątej rundy zaledwie zremisował 1:1 z drugoligowym Birmingham City FC. Osiągnięcia Villas-Boasa w Chelsea (2011–2012)RozgrywkiRezultatPremier Leaguepiąte miejsce* Puchar Angliipiąta runda* Puchar Ligi AngielskiejćwierćfinałLiga Mistrzów1/8 finału*
Klubowi słabo wiodło się również w europejskich pucharach. W Lidze Mistrzów Chelsea co prawda awansowała do 1/8 finału, ale w rozgrywkach grupowych przegrała z Bayerem 04 Leverkusen oraz zanotowała dwa remisy (z KRC Genk i Valencią CF), przez co do ostatniego spotkania nie była pewna awansu. W drugiej rundzie w pierwszym meczu uległa 1:3 SSC Napoli.
Villas-Boas – jak pisał jeden z dziennikarzy – „wzorem Mourinho poszedł na wojnę totalną”: zaczął zarzucać mediom niesprawiedliwe traktowanie, a krytycznym komentatorom niekompetencjęM. Szadkowski. Chelsea uratuje ligę?. „Gazeta Wyborcza”, nr 288, 12 grudnia 2011.. Pozycji szkoleniowca nie wzmacniał również jego konflikt z grupą najbardziej doświadczonych piłkarzy Chelsea (m.in. Terry, Drogba, Lampard), którym nie podobały się jego metody szkoleniowe i wybór pierwszej jedenastki; mówiło się także, że zawodnicy stale konsultują się z byłym trenerem, José Mourinho. Villas-Boas podkreślał jednak, że dopóki będzie cieszył się zaufaniem właściciela klubu oraz kibiców nie odejdzie ze stanowiska.