Juhani Aho właśc. Johan Brofeld (ur. 11 września 1861 w Lapinlahti, zm. 8 sierpnia 1921 w Helsinkach) – fiński pisarz i dziennikarz.
Ukończył liceum w Kuopio oraz studiował historię i literaturę na Uniwersytecie w Helsinkach. Był jednym z głównych założycieli gazety Päivälehti, będącej bezpośrednią poprzedniczką Helsingin Sanomat, współcześnie największego dziennika informacyjnego w Finlandii.
Rautatie z 1884 roku to debiutancka powieść Juhaniego Aho. Ta humorystyczna publikacja opisuje początki kolejnictwa w Finlandii oraz realia społeczne epoki, zawierając m.in. wątek o charakterze dydaktyczno-moralizatorskim, przestrzegający przed spożywaniem alkoholu w trakcie podróży pociągiem.
Był czołowym przedstawicielem nurtu realistycznego i naturalistycznego w literaturze fińskiej przełomu XIX i XX wieku. Największy rozgłos przyniosły mu powieści psychologiczne Papin tytär (1885) oraz Do Helsingforsu (1889). W latach 90. XIX wieku Aho zwrócił się ku romantycznemu nacjonalizmowi. Jego obszerna powieść Panu (1897) opisywała walkę pogaństwa z chrześcijaństwem w XVII-wiecznej Finlandii. Wydana w 1906 roku Kevät ja takatalvi podejmowała temat fińskiego odrodzenia narodowego w XIX wieku. Za jego najbardziej dojrzałe dzieło romantyczne uznaje się powieść Juha (1911), historię nieszczęśliwego małżeństwa niepełnosprawnego mężczyzny, osadzoną w lasach Karelii. Najtrwalsze miejsce w kanonie literatury zajęły jednak opowiadania Ahona z ośmiotomowego cyklu Lastuja (wydawanego w latach 1891–1921), w których autor poruszał tematykę życia chłopów, rybołówstwa oraz przyrody fińskiego Pojezierza. Do motywów tych powrócił także w swoich wspomnieniach z dzieciństwa zatytułowanych Muistatko—? (1920).
Nominacja do Nagrody Nobla Dokumenty z archiwów Akademii Szwedzkiej wskazują, że na początku XX wieku Juhani Aho był kilkukrotnie nominowany do Literackiej Nagrody Nobla. Główne wnioski popierające jego kandydaturę przesyłały fińskie towarzystwa naukowe oraz instytucje akademickie, choć kandydaturę pisarza popierali również niektórzy członkowie samej Akademii Szwedzkiej. Pomimo silnego wsparcia, jego kandydatura nigdy nie była poważnie rozważana. W pierwszych latach istnienia nagrody Aho musiał konkurować z najwybitniejszymi i najbardziej uznanymi przedstawicielami literatury całego świata zachodniego. W czasie I wojny światowej Komitet Noblowski realizował rygorystyczną politykę neutralności. Skutkowało to odrzucaniem nominacji autorów zaangażowanych politycznie. W tym Ahona, który w swojej wcześniejszej publicystyce i twórczości otwarcie sprzeciwiał się rosyjskiemu uciskowi i rusyfikacji Finlandii. Negatywny wpływ na ocenę miały także subiektywne, idiosynkratyczne poglądy kluczowych członków Akademii Szwedzkiej, którzy podawali w wątpliwość status języka fińskiego jako pełnoprawnego języka kultury.
Upamiętnienie W 1961 roku, w setną rocznicę urodzin pisarza, odsłonięto pomnik Juhaniego Aho. Inicjatorem powstania monumentu było Towarzystwo im. Juhaniego Aho (fiń. *Juhani Aho -seura*), a wykonanie realistycznego posągu powierzono rzeźbiarzowi Aimowi Tukiainenowi (1917–1996). Brązowa rzeźba o wysokości 2,8 metra stanęła w Helsinkach przed budynkiem przy ulicy Armfeltintie 6, w którym Aho spędził ostatnie lata życia wraz z żoną, malarką Venny Soldan-Brofeldt. Drugi odlew tego samego pomnika został w tym samym roku wzniesiony w miejscowości Iisalmi.
Przypisy
Bibliografia Pisarze świata. Słownik encyklopedyczny, wyd. PWN, 1999
Linki zewnętrzne Do Helsingforsu (wyd. 1911) w bibliotece Polona Juhani Aho w Wiki źródłach Juhani Aho w Project Gutenberg Juhani Aho w Internet Archive Juhani Ano w LibriVox
Kategoria:Fińscy prozaicy Kategoria:Urodzeni w 1861 Kategoria:Zmarli w 1921