Pułkownik (płk) – stopień oficerski. W Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej jest to najwyższy stopień wojskowy korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. Niższym stopniem jest podpułkownik, a wyższym generał brygady. W większości sił zbrojnych powyżej stopnia pułkownika (ang. i , niem. Oberst, ) są stopnie generalskie.
Znaczenie historyczne Pułkownik – w wojsku polskim w XVII wieku – dowódca pułku będący jednocześnie rotmistrzem podstawowej chorągwi wchodzącej w skład jego pułku. Począwszy od 2 połowy XVII w. mianem pułkownika określa się również porucznika chorągwi pułkownikowskiej, który często faktycznie dowodził pułkiem. W wojsku polskim cudzoziemskiego autoramentu odpowiednikiem pułkownika był oberszter (od XVIII w. zwany już pułkownikiem).
Pułkownikiem był też dowódca pospolitego ruszenia danej ziemi lub województwa. Był to z zasady kasztelan lub podkomorzy. Na czele chorągwi prywatnych stawali obrani przez szlachtę rotmistrze, a jednym z nich był sam pułkownik.
Znaczenie współczesne Obecnie w SZ RP oficerowie w stopniu pułkownika pełnią najczęściej służbę na stanowiskach: dowódcy pułku i niektórych brygad, szefów oddziałów sztabów różnych szczebli. Oznaczeniem kodowym stopnia wojskowego w NATO jest OF-5.
Stopień pułkownika występuje również w Straży Granicznej, Służbie Więziennej, Biurze Ochrony Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Wywiadu Wojskowego i Służby Kontrwywiadu Wojskowego. Odpowiednikiem tego stopnia w Państwowej Straży Pożarnej jest starszy brygadier, a w Policji – inspektor.
W Marynarce Wojennej odpowiada mu stopień komandora.
Oznaczenie Oznaczeniem stopnia w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej są dwie belki i trzy gwiazdki.
Zgodnie z przepisami ubiorczymi żołnierzy Wojska Polskiego z 1972 roku pułkownik nosił trzy gwiazdki umieszczone na środku taśmy otokowej w linii równoległej do krawędzi taśmy; odległość między ramionami gwiazdek wynosiła 2 mm. Na daszku czapki garnizonowej – dwa galony szerokości 6 mm naszyte obok siebie w odstępie 2 mm; zewnętrzny naszyty w odległości 6 mm od krawędzi daszka na całej długości jego łuku. Na beretach i furażerkach – dwa paski na lewej stronie beretu (furażerki) długości 3 cm szerokości 5 mm w odstępie 4 mm, umieszczone pod kątem 45° w stosunku do dolnej krawędzi beretu (furażerki) oraz trzy gwiazdki rozmieszczone w linii prostej nad środkiem paska – prostopadle do jego położenia. Pierwszą gwiazdkę umieszczano w odległości 5 mm od paska do podstawy jej ramion, drugą gwiazdkę i następną – w odległości 5 mm od wierzchołka ramienia pierwszej gwiazdki do kąta wklęsłego ramion drugiej gwiazdki.
Na naramiennikach – dwa paski i trzy gwiazdki. Paski szerokości 6 mm umieszczone były w poprzek naramiennika: pierwszy pasek w odległości 1 cm od wszycia rękawa, drugi – 4 mm od pierwszego. Pierwsza gwiazdka umieszczona była na środku naramiennika, w odległości 1 cm od drugiego paska, a druga w odległości 5 mm od wierzchołka ramienia pierwszej gwiazdki do kąta wklęsłego ramion drugiej gwiazdki; trzecia podobnie jak druga.
W myśl Przepisu Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919Przepis Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919, Centralna Biblioteka Wojskowa im. Marszałka Józefa Piłsudskiego – publikacja udostępniona w wersji cyfrowej., na naramiennikach kurtki i płaszcza w odległości 1 cm od wszycia, w poprzek naramiennika, naszyte równolegle prosto w odległości 1,5 cm jeden od drugiego dwa płaskie sznureczki srebrne oksydowane szerokości 5 mm. Na środku naramiennika wzdłuż trzy gwiazdki haftowane oksydowanymi nićmi lub wytłaczane pięciopromienne, o ostrych promieniach.
Na wierzchu czapki wzdłuż szwów wierzchu na krzyż od otoka z jednej strony do otoka z drugiej i wzdłuż górnej krawędzi otoka dokoła, naszyty 1 płaski sznurek szerokości 5 mm, srebrny, oksydowany, dookoła otoku naszyte dwa takie same sznurki w odległości 0,5 cm jeden od drugiego. Z przodu pod orzełkiem trzy takież gwiazdki jak na naramiennikachPrzepis Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919, s. 17, Centralna Biblioteka Wojskowa im. Marszałka Józefa Piłsudskiego – publikacja udostępniona w wersji cyfrowej..
W Wojsku Polskim Królestwa Kongresowego oznaką stopnia były szlify gładkie z bulionami, a od 1827 roku szlify gładkie bez gwiazdek.
W Armii Księstwa Warszawskiego oznaką stopnia były epolety z bulionami na obu ramionach.
W Wojsku polskim w okresie Sejmu Wielkiego i w wojsku Kościuszki oznaką stopnia były 3 paski na szlifie.
Stopień pułkownika w innych krajach Afganistan: Dagarwal Arabia Saudyjska i inne kraje arabskie: Aqid () Armenia: Gndapet () Austria: Oberst Azerbejdżan: Polkovnik Brazylia: Coronel Bułgaria: Połkownik (полковник) Chiny: shàng xiào () Czechy: Plukovník Dania: Oberst Finlandia: Eversti Francja: Colonel Grecja: Syntagmatarchis () Gruzja: Polkovniki (პოლკოვნიკი) Hiszpania: Coronel Holandia: Kolonel Iran: Sarhang () Izrael: Aluf Mishneh Japonia: Taisa () Korea Południowa: daeryeong Korea Północna: sangjwa () Litwa: Pulkininkas Łotwa: Pulkvedis Mongolia: Хурандаа Niemcy: Oberst Norwegia: Oberst Portugalia: Coronel Rosja: połkownik () Serbia: Pukovnik Słowenia: Polkovnik Stany Zjednoczone: Colonel Szwajcaria: Oberst Szwecja: Överste Turcja: Albay Ukraina: Połkownyk (полковник) Węgry: Ezredes Wietnam: Đại tá Włochy: Colonnello
Pułkownik jako najwyższy stopień Niektóre nieduże armie mają pułkownika jako oficera najwyższego stopniem i komendanta, który podlega tylko głowie państwa (poniżej w nawiasach podano przybliżoną liczbę osób w siłach zbrojnych tych państw) Antigua i Barbuda (170 osób) Benin (4500 osób) Kostaryka (ok. 8000 osób) Gambia (1900 osób) Islandia (100 osób, jedynie na misjach pokojowych) Luksemburg (1500 osób) Monako (ok. 250 osób) Niger (8000 osób) Surinam (1800 osób) Watykan (110 osób)
Zobacz też Stopnie wojskowe w Polsce
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Stopnie wojskowe