thumb|Pokrój Brugmansia ×candida Brugmansja (Brugmansia Pers.) – rodzaj wieloletnich roślin z rodziny psiankowatych (Solanaceae), obejmujący 6 gatunków i 4 mieszańce, dawniej występujące naturalnie w południowoamerykańskich Andach, gdzie zasiedlały lasy mgliste, jednak obecnie uważane są za gatunki wymarłe na wolności i występują jedynie w uprawie oraz w stanie zdziczałym po ucieczce z uprawy. Niegdyś gatunki zaliczane do tego rodzaju były włączane do blisko spokrewnionego rodzaju bieluń (Datura), stąd zachowała się ich zwyczajowa, aczkolwiek nieprawidłowa polska nazwa "bieluń". W handlu spotyka się je pod spolszczoną, angielską nazwą zwyczajową "trąby anielskie". Są to rośliny śmiertelnie trujące. W ich tkankach obecne są alkaloidy tropanowe: skopolamina i atropina.

Morfologia Pokrój Szerokie krzewy, osiągające wysokość do 4 m, rzadziej drzewa, dorastające do wysokości 10 m.

Liście Ogonkowe, przeważnie jajowate, o długości 15–25 cm, u młodych roślin ząbkowane.

Kwiaty Bardzo duże, promieniste, 5-krotne, zwisające, o długości do 30 cm, wyrastające pojedynczo z kątów liściowych. Okwiat podwójny. Kielich rurkowaty, 5-klapowy lub pochwiasty. Korona kwiatu biała, różowa, czerwona, zielonkawa lub żółtawa, trąbkowata, z 5 ząbkowatymi wierzchołkami, wywiniętymi do tyłu. Pręciki niekiedy kolankowate, równe, o równowąskich główkach osadzonych u nasady. Zalążnia dwukomorowa.

Owoce Zdrewniała, gładka, wydłużona lub okrągła, nieuzbrojona torebka.

Gatunki podobne Przedstawiciele rodzaju bieluń, które są roślinami jednorocznymi, o kwiatach skierowanych pod kątem do góry i kolczastych owocach.

Systematyka Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009) Rodzaj należy do podrodziny Solanoideae, rodziny psiankowatych, rzędu psiankowców, kladu astrowych, zaliczanych do wczesnych dwuliściennych.

Wykaz gatunków Brugmansia arborea (L.) Steud. Brugmansia longifolia Lagerh. (nazwa według IUCN uznawana za synonim Brugmansia ×insignis (Barb. Rodr.) Lockwood ex R.E. Schult) Brugmansia pittieri (Saff.) Moldenke Brugmansia sanguinea (Ruiz & Pav.) D. Don Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. ex Willd.) Bercht. & J. Presl Brugmansia versicolor Lagerh.

Mieszańce Brugmansia ×candida Pers. Brugmansia ×dolichocarpa Lagerh. Brugmansia ×insignis (Barb. Rodr.) Lockwood ex R.E. Schult. Brugmansia ×rubella (Soff.) Moldenke

Zagrożenie Siedem gatunków Brugmansia, ujętych w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych ma status EW czyli "nie występujący na wolności / wyginął w stanie dzikim ": Brugmansia arborea Brugmansia aurea (według The Plant List to synonim Brugmansia sanguinea) Brugmansia ×insignis Brugmansia sanguinea Brugmansia suaveolens Brugmansia versicolor Brugmansia vulcanicola (według The Plant List to podgatunek Brugmansia sanguinea subsp. vulcanicola (A.S.Barclay) Govaerts)

Zastosowanie

Rośliny ozdobne Popularna roślina ozdobna ze względu na atrakcyjne, pachnące kwiaty. W uprawie spotyka się przede wszystkim gatunki i mieszańce: Brugmansia aurea, o wysokości do 6 metrów i kremowych do bladozłotożółtych kwiatach, Brugmansia ×candida, osiągająca 4,5 metra wysokości, o białych kwiatach, mocno pachnących nocą, Brugmansia ×insignis, o wysokości 3 metrów i kwiatach białych, Brugmansia sanguinea, o kwiatach pomarańczowoczerwonych z żółtym unerwieniem, osiągająca wysokość do 12 metrów, a także kultywary: Brugmansia 'Charles Grimaldi', o wysokości do 180 cm i dużych, bladopomarańczowożółtych kwiatach, Brugmansia 'Frosty Pink', osiągający wysokość 180 cm, o kwiatach bladomoreloworóżowobiałych.

Roślina psychoaktywna W Ameryce Południowej liście i nasiona wykorzystywane są przez szamanów ze względu na działanie halucynogenne.

Uprawa Są to rośliny wrażliwe na mróz (strefy mrozoodporności 9–11), zazwyczaj nie przeżywają zim panujących w Polsce (szkodliwe są już temperatury około 0°C). Dlatego też brugmansje należy zimować w pomieszczeniach. Najlepiej rosną na stanowiskach osłoniętych, nasłonecznionych (gdzie wtedy zakwitają najbardziej obficie), w półcieniu kwitnienie jest mniej obfite. Znoszą doskonale letnie upały i ostre słońce (pod warunkiem stałej wilgotności podłoża). Brugmansje rosną najlepiej na zasobnych, żyznych glebach o średniej wilgotności. Można je uprawiać w podłożach dla roślin balkonowych z domieszką piasku lub drobnego żwiru. Najlepiej uprawiać je na osłoniętych stanowiskach ze względu na dużą wrażliwość kwiatów i pędów na wiatr. Są często atakowane przez mączliki, przędziorki i ślimaki.

Przypisy

Kategoria:Psiankowate Kategoria:Rośliny psychoaktywne i używkowe Kategoria:Rośliny trujące