Eparchia smoleńska – jedna z eparchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Funkcję jej katedry pełni sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Smoleńsku.
Historia Pierwsza samodzielna eparchia prawosławna miała swoją siedzibę w Smoleńsku od 1136 lub od 1137, zaś pierwszym biskupem był duchowny grecki o imieniu Manuel. Eparchia odegrała znaczącą rolę w rozprzestrzenianiu się chrześcijaństwa na ziemiach ruskich. Była w znacznym stopniu wspierana finansowo przez książąt smoleńskichСмоленская и Вяземская епархия..
Prawosławne biskupstwo w Smoleńsku stanowi część Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego od 1654, gdy po zdobyciu miasta przez wojska rosyjskie decyzją cara Aleksego I i patriarchy Nikona na nowo powołana została w nim eparchia.
Od 1728 w Smoleńsku istniało seminarium duchowne. Eparchia i podległe jej cerkwie poniosły znaczne straty w czasie najazdu francuskiego na Rosję w 1812. W końcu XIX w. liczba wiernych prawosławnych w stosunku do ogółu ludności eparchii była szacowana na 96,6%. Funkcjonowało 627 parafii dysponujących 763 świątyniami, ponadto istniało 291 kaplic i 16 monasterów (pięć żeńskich i jedenaście męskich).
Od 1922 władze radzieckie zaczęły zamykać cerkwie w regionie smoleńskim, w 1933 odbierając Kościołowi sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Smoleńsku, w którym powstało muzeum. W czasie akcji konfiskaty kosztowności cerkiewnych część duchownych i wiernych Smoleńska przeciwstawiła się dekretom władz; w dniach 1–24 sierpnia 1922 miał miejsce pokazowy proces 45 z nich, z czego pięć osób zostało skazanych na śmierć.
Wskutek prześladowań religijnych w ZSRR w 1985 na terytorium eparchii czynnych było 35 cerkwi, w większości zrujnowanych, obsługiwanych przez 40 kapłanów. Znaczące odrodzenie życia religijnego miało miejsce w okresie sprawowania urzędu przez arcybiskupa, a następnie metropolitę Cyryla (Gundiajewa) (1984–2009). Od 1985 do 2009 częścią eparchii był obwód królewiecki, wyodrębniony następnie jako samodzielna eparchia. W 2015 z eparchii smoleńskiej wydzielono eparchię wiaziemską; obie eparchie weszły w skład metropolii smoleńskiejЖУРНАЛЫ заседания Священного Синода от 5 мая 2015 года..
W 2017 z eparchii smoleńskiej wydzielono kolejną administraturę – eparchię rosławską.
Biskupi Manuel 1137–1167 Konstantyn wzmiankowany w 1180 Symeon 1190–1197 Ignacy wzmiankowany w 1206 Łazarz 1219–1220 Merkuriusz Atanazy XIII wiek Jan XIII wiek Porfiriusz I połowa XIII wieku Dionizy do 1238 Tomasz 1238–1256 Pachomiusz XIII wiek Ignacy II połowa XIII wieku Jonasz XIV wiek Daniel XIV wiek Jan II wzmiankowany w 1335 Eutymiusz I od 1345 Teofilakt (Teoktyst) od 1356 Parteniusz 1364–1370 Daniel II 1375–1382 Michał I od 1383–1396 Kasjan 1396–? Ignacy II wzmiankowany w 1405 Hilarion od 1405–1408 Nikon 1408–1411 Sebastian 1417–1433 Gerazym 1433–1435 Michał II wzmiankowany w 1435 Nataniel wzmiankowany od 1440 do 1445 Symeon II 1445–1454 Eutymiusz II XV wiek Misael 1454–1474 Joachim 1475 lub 1490 Józef (Sołtan) 1494–1509 Warsonofiusz (Chodykin) 1509–1514 Józef III 1515–1532 Sawa (Slepuszkin) 1536–1538 Guriasz (Zabołocki) 1539–1555 Symeon III 1555–1567 Teofil 1568 Sylwester 1572–1589 Teodozjusz 1592–1604 Sergiusz 1608–1611 Izajasz (Kopiński) 1628–1631 Abrahamiusz 1632–1653 Laurenty, locum tenens 1655 Kalikst (Dorofiejewicz-Rytorajski), locum tenens 1657–1658 Filaret 1658–1671 Warsonofiusz (Czertkow-Jeropkin) 1671– pocz. 1676 Symeon (Molukow) 1676–1686 Sylwester (Czernicki) 1699–1704 Sylwester (Krajski) 1707–1712 Doroteusz (Korotkiewicz) 1712–1718 Sylwester (Chołmski) 1719–1720 Warłaam (Kossowski) 1720–1721 Filoteusz 1722–1727 Gedeon (Wiszniewski) 1728–1761 Parteniusz (Sopkowski) 1761–1795 Dymitr (Ustimowicz) 1795–1805 Serafin (Głagolewski) 1805–1812 Ireneusz (Falkowski) 1812–1813 Joazaf (Srietienski) 1813–1821 Józef (Wieliczkowski) 1821–1834 Tymoteusz (Kietlerow) 1834–1859 Antoni (Amfitieatrow) 1859–1866 Jan (Sokołow) 1866–1869 Serafin (Protopopow) 1869–1874 Józef (Drozdow) 1874–1881 Nestor (Mietanijew) 1881–1889 Guriasz (Ochotin) 1890–1896 Nikanor (Kamienski) 1896–1899 Mitrofan (Niewski) 1899 Piotr (Dugow) 1899–1908 Teodozjusz (Fieodosijew) 1908–1919 Euzebiusz (Nikolski), locum tenens 1919–1920 Filip (Stawicki) 1920–1924 Walerian (Rudicz) 1924–1927 Serafin (Ostroumow) 1927–1936 Modest (Nikitin) 1936–1937 Eparchia de facto przestała funkcjonować z powodu czystek stalinowskich. Stefan (Siewbo) 1942–1943 Sergiusz (Smirnow) 1944–1955 Michał (Czub) 1955–1957 Innocenty (Sokal) 1959–1964 Pitirim (Nieczajew) 1964–1965 Antoni (Wakaryk) 1965–1967 Gedeon (Dokukin) 1967–1972 Teodozjusz (Prociuk) 1972–1984 Cyryl (Gundiajew) 1984–2009 Teofilakt (Kurjanow) 2009–2011 Pantelejmon (Szatow) 2011–2013 Izydor (Tupikin) od 2013
Dekanaty eparchii Według danych z października 2024 roku na terenie eparchii działało 6 dekanatów:
diemidowski jarcewski monasterski rudniański smoleński miejski smoleński rejonowy
Stan w 2010 Według danych z 2010 eparchia dzieliła się na osiem dekanatów: smoleński, wiaziemski, diemidowski, rosławski, safonowski, jelniński, gagarinowski i jarcewski. W ich ramach działało 141 parafii z 147 cerkwiami, obsługiwanymi przez 140 kapłanówСмоленская епархия.. Ponadto funkcjonowało osiem monasterów:
Monaster Trójcy Świętej w Bołdinie, męski Monaster Przemienienia Pańskiego i św. Abrahama w Smoleńsku, męski Monaster Przemienienia Pańskiego w Rosławiu, męski Monaster Wniebowstąpienia Pańskiego w Smoleńsku, żeński Monaster Trójcy Świętej w Smoleńsku, żeński Monaster św. Jana Chrzciciela we Wiaźmie, żeński Monaster św. Dymitra w Dorogobużu, żeński Monaster Przemienienia Pańskiego i Ikony Matki Bożej „Hodigitria” we Wsiewołodkinie, żeński
Przypisy