thumb|240px|Kalpana Chawla w symulatorze promu kosmicznego thumb|240px|Kalpana Chawla i Laurel Clark podczas prac na orbicie w czasie misji STS-107 Kalpana Chawla (ur. 17 marca 1962 w Karnalu, zginęła 1 lutego 2003 podczas powrotu na Ziemię wahadłowca Columbia) – amerykańska astronautka i inżynier pochodzenia hinduskiego.
Była pierwszą Hinduską, a drugą osobą tej narodowości (po Rakeshu Sharmie), która znalazła się w kosmosie. Jej pasją było latanie. Miała uprawnienia (również instruktorskie) pilota szybowcowego, samolotów jedno- i wielosilnikowych oraz hydroplanów. Zajmowała się także krótkofalarstwem, posiadała znak KD5ESI.
Wykształcenie i praca Aby kwalifikowała się wiekiem do egzaminu maturalnego, zmieniono w dokumentach jej datę urodzin na 1 lipca 1961 roku. 1976 – ukończyła Tagore School w indyjskim mieście Karnal. 1982 – uzyskała licencjat z inżynierii lotniczej w Punjab Engineering College w Czandigarh, a następnie wyjechała do Stanów Zjednoczonych. 1984 – w tej samej dziedzinie uzyskała magisterium na w Arlington. 1986 – na Uniwersytecie Kolorado w Boulder uzyskała drugie magisterium w dziedzinie inżynierii lotniczej. 1988 – na tej samej uczelni i w tej samej dziedzinie uzyskała doktorat. Następnie podjęła pracę w NASA w kalifornijskim Centrum Badawczym im. Josepha Amesa. Zajmowała się tam zagadnieniami z zakresu obliczeniowej mechaniki płynów. Prowadziła badania symulacyjne aerodynamiki samolotu AV-8B Harrier w trakcie lądowania pionowego. 1993 – przeniosła się do prywatnej firmy Overset Methods Inc., mającej siedzibę w Los Altos, w której pracowała do czasu powrotu do NASA w grudniu 1994.
Praca w NASA i kariera astronautki 12 grudnia 1994 – zakwalifikowała się do piętnastej grupy astronautów NASA jako kandydatka na specjalistę misji. 1995–1996 – po ukończeniu rocznego szkolenia w Centrum Lotów Kosmicznych im. Lyndona B. Johnsona (JSC) uzyskała kwalifikacje specjalisty misji. Następnie została skierowana do Biura Astronautów – pracowała w wydziałach EVA oraz robotyki i informatyki. W listopadzie 1996 została powołana do załogi STS-87 w charakterze specjalisty misji i głównego operatora manipulatora RMS. 19 listopada – 5 grudnia 1997 – uczestniczyła w blisko szesnastodniowej misji kosmicznej STS-87 realizowanej przez załogę promu Columbia. Podczas lotu miała umieścić na orbicie satelitę Spartan-201. Przedsięwzięcie to jednak nie powiodło się, satelita zaczął koziołkować. W rezultacie astronauci Winston Scott i Takao Doi musieli wykonać pozaplanowe wyjście w otwartą przestrzeń kosmiczną w celu podjęcia satelity. Problemy ze Spartanem spowodowały także niezamierzoną zmianę planu całej wyprawy. Za nieprawidłowe wykonanie zadania początkowo obwiniono Chawlę. Jednakże późniejsze, pięciomiesięczne dochodzenie NASA uwolniło ją od wszelkich zarzutów, ujawniając błędy w interfejsach oprogramowania oraz szeregu procedur stosowanych przez załogę i kontrolę naziemną. 1998 – pracowała w Biurze Astronautów, zajmując się zagadnieniami dotyczącymi wyposażenia dla załóg wahadłowców i Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. 28 września 2000 – została wyznaczona specjalistą misji w załodze STS-107. 2003 – 16 stycznia po raz drugi poleciała w kosmos, ponownie na pokładzie wahadłowca Columbia. Dowódcą załogi był Rick Husband. Prom pilotował William McCool. Obok Chawli grupę specjalistów misji tworzyli: David Brown, Michael P. Anderson, Laurel Clark i astronauta izraelski Ilan Ramon. Wyprawa STS-107 miała charakter naukowy. Astronauci przeprowadzili 82 eksperymenty biologiczne, geofizyczne, technologiczne i fizyczne. 1 lutego podczas powrotu Columbii na Ziemię wahadłowiec rozpadł się w powietrzu na niespełna szesnaście minut przed planowanym lądowaniem. Śmierć poniosła cała załoga. Szczątki Kalpany Chawli zostały przewiezione do jej rodzinnych Indii.
Odznaczenia Congressional Space Medal of Honor – pośmiertnie NASA Distinguished Service Medal – pośmiertnie Medal za Lot Kosmiczny – pośmiertnie Order Za Zasługi III stopnia – 1998, Ukraina Universal Astronaut Insignia za lot orbitalny (nr 366, pośmiertnie) – Stowarzyszenie Uczestników Lotów Kosmicznych ()
Wykaz lotów Loty kosmiczne, w których uczestniczyła Kalpana Chawla Nr Data startu Data lądowania Statek kosmiczny Funkcja Czas trwania 119 listopada 19975 grudnia 1997STS-87Columbia F-24Specjalista misji (MS-1)15 dni 16 godzin 34 minuty i 4 sekundy 216 stycznia 20031 lutego 2003Podczas powrotu na Ziemię wahadłowiec wskutek katastrofy uległ zniszczeniuSTS-107Columbia F-28Specjalista misji (MS-2)15 dni 22 godziny 20 minut i 22 sekundy Łączny czas spędzony w kosmosie – 31 dni 14 godzin 54 minuty i 26 sekund
Zobacz też alfabetyczna lista astronautów grupy i oddziały astronautów
Przypisy
Linki zewnętrzne Biografia na stronie NASA Biogram na stronie Spacefacts
Kategoria:Amerykanie pochodzenia indyjskiego Kategoria:Amerykańskie astronautki Kategoria:Amerykańscy inżynierowie Kategoria:Indyjscy inżynierowie Kategoria:Indyjscy kosmonauci Kategoria:Odznaczeni Congressional Space Medal of Honor Kategoria:Odznaczeni Medalem za Lot Kosmiczny Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za zasługi” (Ukraina) Kategoria:Ofiary wypadków w lotach kosmicznych Kategoria:Radioamatorzy Kategoria:Urodzeni w 1961 Kategoria:Zmarli w 2003