Stigand (zm. 1072) – angielski duchowny przed inwazją Normanów na Anglię. Jego data narodzin jest nieznana, ale w 1020 roku służył jako kapelan i doradca królewski. W 1043 roku był mianowany biskupem Elmham, a później biskupem Winchesteru i arcybiskupem Canterbury. Stigand działał jako doradca kilku członków anglosaskiej i normandzkiej dynastii królewskiej z Anglii, służąc sześciu kolejnym królom. Ekskomunikowany przez kilku papieży za piastowanie jednocześnie dwóch biskupstw (w Winchesterze i Canterbury), został ostatecznie usunięty z urzędu w 1070 roku, a jego posiadłości i majątek osobisty zostały skonfiskowane przez Wilhelma Zdobywcę. Stigand został uwięziony w Winchesterze, gdzie zmarł, nie odzyskawszy wolności.
Stigand służył królowi Kanutowi Wielkiemu jako kapelan w ufundowanym w 1020 przez tego władcę kościele w Ashingdon, a później także jako jego doradca. Rolę tę pełnił także za panowania synów Kanuta Wielkiego – Harolda I Zajęczej Stopy i Hardekanuta. Kiedy pasierb Kanuta Wielkiego, Edward Wyznawca, zastąpił na tronie Hardekanuta, Stigand prawdopodobnie został głównym zarządcą Anglii. Zakonni kronikarze z czasów Stiganda oskarżali go o wyłudzanie pieniędzy i ziemi od Kościoła. W 1066 roku bogatsze od posiadłości Stiganda były tylko dobra królewskie Harolda II Godwinsona.
W 1043 roku Edward mianował Stiganda biskupem Elmham, cztery lata później biskupem Winchesteru, a w 1052 roku metropolitą Canterbury. Ostatnie dwie funkcje Stigand sprawował jednocześnie, za co ekskomunikowało go pięciu kolejnych papieży (od Leona IX do Aleksandra II). Stigand był obecny przy łożu śmierci króla Edwarda i podczas koronacji Harolda II Godwinsona na króla Anglii w 1066 roku. Po śmierci Harolda Stigand został poddanym Wilhelma Zdobywcy. W Boże Narodzenie 1066 roku arcybiskup Yorku Ealdred koronował Wilhelma na króla Anglii. Ekskomunika Stiganda oznaczała, że mógł on tylko asystować przy obrzędzie.
Pomimo rosnących nacisków, aby usunąć Stiganda ze stanowiska, przebywał on na dworze królewskim aż do 1070 roku, gdy został usunięty z urzędu przez legatów papieskich i uwięziony w Winchesterze. Jego nieposłuszeństwo wobec papiestwa było wykorzystywane w celach propagandowych przez Normanów, wskazujących, że angielski Kościół jest zacofany i wymaga reform.
Młodość Data urodzenia Stiganda nie jest znana. Urodził się w Anglii Wschodniej, prawdopodobnie w Norwich, w zamożnej rodzinie, która miała angielskie i skandynawskie korzenie, na co wskazuje fakt, iż imię Stiganda było pochodzenia skandynawskiego, a imię jego brata angielskiego. Brat Stiganda, Æthelmær również był duchownym (zastąpił Stiganda na stanowisku biskupa Elmham), a nieznana z imienia siostra była właścicielką ziemi w Norwich.
Stigand po raz pierwszy pojawia się w źródłach historycznych w roku 1020 jako kapelan królewski na dworze władcy Anglii Kanuta Wielkiego, panującego w latach 1016–1035. W tym samym roku otrzymał prebendę w ufundowanym przez władcę kościele w Ashingdon lub Assandun, co świadczy o względach, jakimi darzył go król w czasie, gdy usuwał z Anglii potencjalnych wrogów politycznych. Niewiele wiadomo o życiu Stiganda w okresie panowania Kanuta. Pojawia się okazjonalnie jako świadek w różnych aktach prawnych z epoki, z czego wynika, że był członkiem królewskiego dworu. Po śmierci Kanuta Stigand służył kolejno jego synom – Haroldowi I Zajęczej Stopie (panującemu w latach 1035–1040) i Hardekanutowi (władającemu w latach 1040–1042). Gdy Hardekanut zmarł, Stigand został doradcą jego matki – Emmy z Normandii (wdowy po Kanucie, a zarazem matki nowego króla Anglii Edwarda WyznawcyHarold Zajęcza Stopa i Hardekanut byli przyrodnimi braćmi, obydwaj byli synami Kanuta, ale mieli różne matki – Harold był synem Ælfgifu z Northampton, Hardekanut był synem Emmy z Normandii. Hardekanut i Edward Wyznawca byli przyrodnimi braćmi, obydwaj byli synami Emmy z Normandii, ale mieli różnych ojców – ojcem Hardekanuta był Kanut, a ojcem Edwarda był Ethelred Bezradny, król którego Kanut obalił. Tak więc Hardekanut był spokrewniony zarówno z jego poprzednikiem i następcą, za to Harold Zajęcza Stopa i Edward Wyznawca nie byli ściśle spokrewnieni ().). Mógł być także jej kapelanem. Możliwe, że Stigand był doradcą Emmy jeszcze za życia Kanuta i że swoją prebendę zawdzięczał jej wpływom i przychylności. Ponieważ niewiele wiadomo o działalności Stiganda przed jego nominacją na biskupa, trudno stwierdzić, komu zawdzięczał swój urząd.
Biskup Elmham i Winchesteru Wkrótce po koronacji Edwarda Wyznawcy, która odbyła się 3 kwietnia 1043, Stigand, prawdopodobnie ze wskazania Emmy, został powołany na biskupstwo Elmham. Była to pierwsza nominacja biskupia za panowania EdwardaPretensje Magnusa do angielskiego tronu wynikały z układu o przeżycie zawartego przez niego z Hardekanutem w 1038 lub 1039. . Diecezja Elmham obejmowała Anglię Wschodnią i była jedną z biedniejszychByła tak uboga, że w późniejszym okresie za rządów kolejnych biskupów jej siedzibę przeniesiono najpierw do Thetford, a później do Norwich. . W 1043 Stigand został konsekrowany na biskupa, ale jeszcze w tym samym roku został przez Edwarda usunięty z urzędu i pozbawiony majątku. Zapewne stało się tak, ponieważ Stigand był uważany za najbardziej zaufanego doradcę królowej-matki Emmy, którą pozbawiono wtedy władzy. Wedle niektórych źródeł Emma zaprosiła króla norweskiego Magnusa I Dobrego, rywala pretendującego do angielskiego tronu, aby najechał na Anglię, i zaoferowała własny majątek, by mu pomóc. Niektórzy podejrzewali, że Stigand nakłaniał Emmę, by wsparła Magnusa, i właśnie to było przyczyną wtrącenia go do więzienia. Dodatkowymi czynnikami, które miały przyczynić się do upadku Emmy i Stiganda, były bogactwo Emmy i niechęć wobec jej wpływów politycznych, wiązanych z panowaniem niepopularnego Hardekanuta. W 1044 król przywrócił Stiganda na stanowisko, co wskazuje, że nie posądzał go o uczestnictwo w spisku.
W 1046 roku Stigand zaczął występować w roli świadka w przywilejach wydawanych przez Edwarda Wyznawcę, co świadczy, że odzyskał królewską łaskę. W 1047 roku został przeniesiony na biskupstwo Winchesteru, zatrzymując jednak również stanowisko biskupa w Elmham do 1052 roku. Mógł on zawdzięczać swój awans Godwinowi z Kentu, teściowi króla Edwarda, chociaż niektórzy historycy to kwestionują. Emma, która po odzyskaniu przychylności Edwarda, przeniosła się do Winchesteru, również mogła mieć wpływ, samodzielnie lub w porozumieniu z Godwinem, na mianowanie Stiganda. Po objęciu biskupstwa w Winchesterze Stigand poświadczał wszystkie zachowane przywileje wystawiane przez króla Edwarda w latach 1047–1052.
Niektórzy historycy uważają, że Stigand popierał earla Godwina w jego sporze z Edwardem Wyznawcą w latach 1051–1052, a inni uznają, że był w tym konflikcie neutralny. Spór rozpoczął się od walki między Eustachym II z Boulogne, szwagrem króla, i jego sługami a ludźmi z miasta Dover. Król rozkazał Godwinowi ukarać miasto, ale ten odmówił. Dalsze naciski Edwarda osłabiły pozycję Godwina i ten w 1051 roku uciekł wraz z rodziną z Anglii. Hrabia powrócił w 1052 z poważnymi siłami zbrojnymi, ale ostatecznie zawarł ugodę z królem. Niektóre średniowieczne źródła podają, że Stigand, który nie udał się na wygnanie z Godwinem, brał udział w pokojowych negocjacjach pomiędzy królem i jego earlem, a Kronika anglosaska z Canterbury nazywa go królewskim kapelanem i doradcą w trakcie rokowań.
Arcybiskup Canterbury Powołanie do Canterbury i problemy z papiestwem Arcybiskupstwo Canterbury stało się przedmiotem sporu między Edwardem i Godwinem. Papież Leon IX zapoczątkował ruch, który przekształcił się później w reformę gregoriańską. Starania Leona koncentrowały się na poprawie poziomu duchowieństwa i zakazie symonii – kupowania i sprzedawania urzędów kościelnych. W 1049 Leon IX publicznie oświadczył, że będzie bardziej interesował się sprawami angielskiego Kościoła i że będzie dokładnie sprawdzał kandydatów na biskupów. Kiedy w 1051 zmarł arcybiskup Canterbury Edsige mnisi z katedralnej kapituły wybrali Æthelrica, krewnego earla Godwina, na arcybiskupa. Król Edward sprzeciwił się temu wyborowi i zamiast Æthelrica mianował Roberta z Jumièges, który był Normanem i biskupem Londynu. Oprócz dalszego zaognienia sporu między Edwardem a Godwinem, nominacja to wskazywała, że kompromisowość Edwarda w kwestii reform kościelnych jest ograniczona.
thumb|left|350px|Emma z Normandii z synami – Hardekanutem i Edwardem Wyznawcą. Kopia rękopisu Encomium Emmae Reginae z 1042 roku. Chociaż przed mianowaniem Robert nie dał się poznać jako reformator, to po powrocie z Rzymu w 1051 roku (został tam wyświęcony przez papieża) sprzeciwił się królewskiemu wyborowi na biskupa Londynu, powołując się na fakt, że kandydat nie był odpowiedni. Próby Roberta odzyskania majątku kościelnego, który został zawłaszczony przez earla Godwina, przyczyniły się do kłótni między Godwinem i królem. Kiedy Godwin powrócił do Anglii w 1052 roku, Robert został wyjęty spod prawa i wygnany. Król Edward mianował wtedy Stiganda arcybiskupem. Nominacja była nagrodą bądź ze strony Godwina dla Stiganda za wsparcie podczas konfliktu z Edwardem, bądź ze strony króla Edwarda za pomyślne wynegocjowanie pokojowego zakończenia kryzysu w 1052. Stigand był pierwszym nie-mnichem, który został nominowany na angielskie arcybiskupstwo od czasów świętego Dunstana (arcybiskup od 959 do 988).
Papiestwo odmówiło uznania nominacji Stiganda, ponieważ Robert wciąż żył i nie został pozbawiony urzędu przez papieża. Robert z Jumièges zwrócił się do papieża. Leon IX wezwał Stiganda do Rzymu, a kiedy ten nie przybył, obłożył go ekskomuniką. Historyk Nicholas Brooks uważa, że Stigand nie został ekskomunikowany w tym czasie, ale raczej został zobowiązany do powstrzymania się od sprawowania wszelkich arcybiskupich funkcji, takich jak konsekracja biskupów. Brooks wskazuje, że w 1062 roku legaci papiescy zasiadali w radzie ze Stigandem, co byłoby niemożliwe, gdyby był ekskomunikowany. Legaci nie zrobili też nic, aby zmienić pozycję Stiganda, chociaż jeden z nich później, w 1070 roku, pomógł usunąć go ze stanowiska. Jednakże papież Leon IX i jego następcy Wiktor II i Stefan IX nadal uznawali Stiganda za ustanowionego w sposób niekanoniczny.
Stigand nie udał się do Rzymu, by otrzymać od papieża paliusz, taśmę noszoną wokół szyi, która jest symbolem arcybiskupiej władzy, co było zwyczajem praktykowanym przez szereg jego poprzedników. Kilku średniowiecznych kronikarzy utrzymuje, ze zamiast tego nosił paliusz Roberta z Jumièges. Nie wiadomo czy Stigand w ogóle zwrócił się do papieża o paliusz tuż po mianowaniu. Prawdopodobnie wiedział, że ze względu na ruch reformatorski jego prośba spotkałaby się z odmową. W 1058 antypapież Benedykt X, który był przeciwnikiem wielu reform nadał mu paliusz. Jednakże reformatorzy obwołali Benedykta antypapieżem i obalili go w roku następnym, uchylając moc wszystkich jego decyzji, w tym o nadaniu Stigandowi paliusza. Dokładne okoliczności, które doprowadziły do przyznania paliusza nie są znane. Nie wiadomo czy nadano go na wniosek Stiganda czy bez jego prośby.