Marsyliowate (Marsileaceae) – rodzina paproci z rzędu salwiniowców. Należą tu 3 rodzaje liczące ok. 75 gatunków. W Polsce występują bardzo rzadko dwa gatunki – marsylia czterolistna i gałuszka kulecznica. thumb|Marsylia czterolistna Morfologia Marsyliowate wyróżniają się wśród paproci długimi i cienkimi kłączami zdolnymi do nieograniczonego wzrostu, rozgałęziającymi się nieregularnie i dychotomicznie. Z węzłów wyrastają od dołu korzenie przybyszowe, a w dwóch prostnicach od góry – liście.
Liście mają długi, cienki ogonek liściowy bez listków lub z dwoma albo czterema listkami. Różne rodzaje różnią się liczbą listków. U gałuszki liście zredukowane są do samych ogonków. Liście Regnellidium mają dwa szerokie listki, podczas gdy liście Marsilea mają cztery listki. Odcinki liści są koliste, eliptyczne lub sercowate. Podobnie jak u innych paproci, liście rozwijają się szczytowo (akropetalnie) sukcesywnie rozwijając się ślimakowato.
U nasady liści wegetatywnych marsyliowate wytwarzają sporokarpia – zmodyfikowane liście płodne wytwarzające zarodniki. Rozwijają się na trzonkach nierozgałęzionych lub rozgałęzionych, mogą być pojedyncze lub w liczbie kilku, u Marsilea polycarpa w liczbie nawet 26. Na spodniej stronie sporokarpów powstają zarodnie zróżnicowane na makro- i mikrosporangia.
Systematyka Do rodziny marsyliowatych zalicza się trzy współczesne rodzaje. Większość gatunków należy do rodzaju marsylia Marsilea, który rośnie na całym świecie w regionach o klimacie ciepłym i umiarkowanym oraz tropikalnym. Rodzaj ten różni się od pozostałych dwóch obecnością czterech listków na każdym liściu (niektóre gatunki okazjonalnie wytwarzają sześć listków). Rodzaj Regnellidium obejmuje pojedynczy współcześnie gatunek, który rośnie tylko w południowej Brazylii i sąsiedniej Argentynie; ma on liście z dwoma listkami. Trzeci rodzaj, gałuszka Pilularia, liczy 5 gatunków rosnących na rozległych obszarach w strefach klimatu umiarkowanego, zarówno na półkuli północnej, jak i południowej. Jego liście nie dzielą się na listki, lecz są smukłe i zwężające się ku końcowi.
Kladogram przedstawia pozycję systematyczną rodziny i pokrewieństwo rodzajów w jej obrębie, oparte zarówno na danych morfologicznych, jak i sekwencjonowaniu RuBisCO
Najbliższymi krewnymi marsyliowatych są salwiniowate Salviniaceae, które również są paprociami wodnymi i różnozarodnikowymi. Obie rodziny należą do rzędu salwiniowców (Salviniales). Bliskie pokrewieństwo rodzin potwierdzają zarówno analizy morfologiczne, jak i molekularne, a także odkrycie skamieniałości Hydropteris. Spokrewnione rodziny Salviniaceae i Azollaceae mają znacznie lepszy zapis kopalny niż Marsileaceae.
Rodeites dakshinii znany jest z zachowanego sporokarpu zawierającego zarodniki. Znaleziony został w skałach trzeciorzędowych w Indiach. W 2000 roku odkryto skamieniałe sporokarpy z kredy we wschodniej Ameryce Północnej. Skamieniałości te przypisano gatunkowi Regnellidium upatoiensis. W Japonii odkryto Regnellites nagashimae z górnej jury lub dolnej kredy. Skamieniałości obejmują liście z widocznymi żyłkami, a także sporokarpy. W 2014 opisano na podstawie izolowanych liści rodzaj Flabellariopteris z późnego triasu (237–201 mln lat temu) w Liaoning w Chinach.
Przypisy