Zendaya Maree Stoermer Coleman (ur. 1 września 1996 w Oakland) – amerykańska aktorka, piosenkarka, tancerka, producentka filmowa i modelka.
Popularność zaczęła zdobywać dzięki występom w produkcjach Disneya, m.in. w serialach Taniec rządzi oraz K.C. Nastoletnia agentka. Wystąpiła także w filmie Król rozrywki i trylogii filmów o Spider-Manie należącej do Filmowego Uniwersum Marvela. Za rolę pierwszoplanową w serialu dramatycznym Euforia otrzymała Nagrodę Primetime Emmy, stając się zarazem najmłodszą zwyciężczynią tej nagrody w historii plebiscytu.
W 2013 wydała debiutancki album studyjny, zatytułowany po prostu Zendaya, który znalazł się na 51. miejscu listy sprzedaży Billboard 200, a pochodzący z płyty singel „Replay” dotarł do 40. miejsca na liście Bilboard Hot 100. W 2018 nagrany przez nią singel „Rewrite the Stars” (ze ścieżki dźwiękowej do filmu Król rozrywki) dotarł do pierwszej dwudziestki na listach przebojów w Wielkiej Brytanii i Australii oraz był certyfikowany jako podwójnie platynowa bądź złota płyta w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Australii. W 2015 została uhonorowana tytułem Barbie Shero.
Życiorys Młodość Urodziła się 1 września 1996 w Oakland, w stanie Kalifornii, jako jedyne dziecko Claire Stoermer i Kazembe Ajamu (Colemana), ma jednak pięcioro starszego przyrodniego rodzeństwa po stronie ojca. Jej matka jest pochodzenia szkocko-niemieckiego, natomiast ojciec to Afro-Amerykanin z korzeniami w Arkansas, oboje byli nauczycielami. Imię Zendaya wywodzi się od imienia Tendai oznaczającego w języku shona „w podzięce”, a jej pełne imię i nazwisko odzwierciedlają rodzinną historię aktorki.
Dorastała, trenując w programie uczniowskim i występując w California Shakespeare Theater, którego menadżerką była jej matka. Uczyła się w Oakland School for the Arts, a następnie w CalShakes Conservatory Program oraz w American Conservatory Theatre. W wieku ośmiu lat została także członkinią grupy tanecznej Future Shock Oakland, która skupiała się na tańcach hip-hop oraz hula i występowała w niej przez trzy lata. W trakcie nauki zagrała wiele ról w różnych przedstawieniach w tym w musicalach i sztukach Shakespeare’a.
2009–2016: Produkcje Disneya, kariera muzyczna i Taniec z gwiazdami mały|lewo|247x247px|Zendaya w 2011 roku Kariera Zendayi rozpoczęła się od pracy jako dziecięca modelka w kampaniach reklamowych Macy’s, Mervyns oraz Old Navy. Wystąpiła w reklamie zabawek związanych z serialem iCarly, była także drugoplanową tancerką w kampanii sklepów Sears z gwiazdą Disneya Seleną Gomez w roli głównej. W 2009 wystąpiła w teledysku, będącym coverem piosenki „Hot n Cold” Katy Perry, wydanym w ramach dziecięcej serii Kidz Bop 15. W 2010 zaczęła występować w głównej roli Raquel „Rocky” Blue w serialu Taniec rządzi (2010–2013). Jej pierwszy debiutancki singel „Swag It Out” miał premierę w maju 2011. Nagrała również, razem ze swoją koleżanką z planu Bellą Thorne, piosenkę „Watch Me”, a teledysk do niej miał premierę w czerwcu 2011 roku. We wrześniu 2011 pojawiła się jej piosenka i teledysk „Dig Down Deeper” promujące film animowany Disneya opowiadający o przygodach wróżki – Dzwoneczka (Dzwoneczek i sekret magicznych skrzydeł).
We wrześniu 2012 podpisała kontrakt z wytwórnią Hollywood i rozpoczęła pisanie piosenek (jest współautorką części z nich) do swojego debiutanckiego albumu. W 2013, jako najmłodsza wtedy w historii uczestniczka konkursu, wzięła udział w 16. edycji amerykańskiej wersji „Tańca z gwiazdami”. Jej partnerem był Wałentyn Czmerkowski, zajęli drugie miejsce w finale. Pierwszy album studyjny artystki Zendaya został wydany 17 września 2013. Zadebiutował on na 51. miejscu Bilboard 200, a poprzedzający go, wydany w lipcu, singel „Replay” dotarł do 40. miejsca Bilboard Hot 100. mały|254x254px|Zendaya (San Diego Comic-Con 2016) W listopadzie 2013 została obsadzona w roli głównej w pilocie Disneya pt. Super Awesome Katy. W maju 2014 zamówiony został na jego podstawie serial pod zmienionym tytułem – tyt. org. K.C. Undercover (2015–2018), tyt. polski K.C. nastoletnia agentka, którego aktorka była także współproducentką. W 2017 poinformowała, że miała duży wpływ na zmianę nazwy serialu, nazwy jego głównej bohaterki, kluczowych cech jej osobowości oraz zwiększenie inkluzywności. W 2014 miała także wystąpić w filmie TV stacji Lifetime poświęconym piosenkarce R&B Aaliyah i nagrać cztery piosenki. Casting aktorki krytykowany był przez niektórych fanów w mediach społecznościowych ze względu na rzekome niedopasowanie rasowe, a potencjalna jakość całego projektu tej stacji krytykowana była m.in. przez rodzinę tragicznie zmarłej piosenkarki. W czerwcu tamtego roku Zendaya wycofała się z produkcji. Jej miejsce zajęła Alexandra Shipp.
W marcu 2015 Timbaland potwierdził, że będzie pracować wraz z Zendayą nad jej drugim albumem w stylistyce R&B (po zmianie przez nią wytwórni z Hollywood na Republic). W listopadzie tego roku wydana została przez Hunger TV piosenka i teledysk high-fashion „Close Up”. W lutym 2016 pojawił się singel „Something New”, jednak do premiery albumu nie doszło, a sama artystka wskazała później na swoje zmniejszone zainteresowanie karierą w branży muzycznej. Teledysk do tego utworu został wstrzymany w związku z kontrowersjami związanymi z wypowiedziami współwykonawcy piosenki Chrisa Browna. W grudniu 2016 roku Zendaya wystąpiła jako gościnna jurorka w finale 15. sezonu programu Project Runway.
Kariera filmowa po 2016 roku mały|lewo|255x255px|Zendaya na gali MTV Movie & TV Awards 2018 W marcu 2016 wygrała casting do drugoplanowej roli Michelle „MJ” Jones w filmie Spider-Man: Homecoming, chociaż w trakcie prób testowych nie miała żadnej wiedzy dotyczącej ewentualnej roli. W listopadzie 2016 została jedną z kobiet wyróżnionych tytułem Women of the Year magazynu „Glamour”. Film Spider-Man: Homecoming ukazał się w lipcu 2017 i odniósł sukces kasowy, a występ aktorki spotkał się pozytywnym odbiorem krytyków.
W grudniu tego samego roku wystąpiła jako akrobatka i artystka występująca na trapezie w musicalu biograficznym Król rozrywki, luźno opartym na historii cyrku Barnum’s American Museum P.T. Barnuma, zaśpiewała także w trzech z 12 piosenek ścieżki dźwiękowej filmu skomponowanych przez duet kompozytorski Benj Pasek i Justin Paul. Soundtrack odniósł globalny sukces i bił rekordy popularności m.in. w Wielkiej Brytanii oraz otrzymał m.in. w 2018 Nagrodę Grammy (nagroda nie zalicza się dla Zendai z racji reguły 51%). Musical otrzymał mieszane recenzje w związku ze sposobem przedstawienia historii, jednak pozytywnie odebrano grę aktorską oraz wartości produkcyjne, a film odniósł sukces kasowy.
Od 16 czerwca 2019 zaczęła występować w serialu młodzieżowym Euforia, adaptacji izraelskiego serialu pod tym samym tytułem z 2012 roku, jako uzależniona od narkotyków 17-latka o imieniu Rue, będąca jednocześnie narratorką serii. Jej kreacja w tym dość kontrowersyjnym, lecz docenianym przez krytyków serialu otrzymała świetne recenzje m.in. od IndieWire, The New Yorker, The Guardian czy np. także różnych polskich mediów, a następnie nominacje i nagrody, w tym Nagrodę Primetime Emmy w kategorii aktorki pierwszoplanowej. Zendaya jest najmłodszą i drugą w historii ciemnoskórą laureatką tej nagrody po Violi Davis, która otrzymała ją w 2014 roku za występ w serialu Sposób na morderstwo. Jej intensywna praca u boku Colmana Domingo w nietypowym, bardzo kameralnym pandemicznym odcinku specjalnym, który ukazał się na początku grudnia 2020, spotkała się z kolejnymi, bardzo dobrymi recenzjami. mały|upright|Zendaya na premierze Spider-Man: Daleko od domu (2019) W 2019 powtórzyła także swoją, rozbudowaną tym razem rolę w filmie Spider-Man: Daleko od domu, który uzyskał świetny wynik finansowy. Za swój występ uzyskała pozytywne opinie wśród krytyków i widowni oraz następne nominacje i nagrody. Podczas 72. ceremonii wręczenia Nagród Primetime Emmy w 2020 roku Zendaya zdobyła statuetkę dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej w serialu dramatycznym, stając się w wieku 24 lat najmłodszą laureatką tej nagrody. W czerwcu 2020 Zendaya została członkinią Amerykańskiej Akademii Filmowej w branży aktorskiej.
W 2021 roku zagrała w filmie Sama Levinsona , którego była także producentką; obraz ten nakręcono w pierwszych miesiącach pandemii COVID-19 przy zachowaniu surowych protokołów bezpieczeństwa i z udziałem minimalnej ekipy. Film otrzymał mieszane recenzje, jednak Richard Brody nazwał aktorkę „jedyną zaletą tego filmu”.
Następnie Zendaya użyczyła głosu Króliczce Loli w filmie Kosmiczny mecz: Nowa era (2021). Przyjęła tę rolę po tym, jak zwrócił się do niej Ryan Coogler, powołując się zarówno na swój podziw dla niego, jak i sympatię do oryginalnego filmu z 1996 roku. Dorastając w czasach pierwszego Kosmicznego meczu, Zendaya podczas pracy nad rolą czerpała inspirację z zamiłowania swojej rodziny do koszykówki. Potem wcieliła się w postać Chani w epickim filmie science-fiction Diuna w reżyserii Denisa Villeneuve’a, będącym kolejną po wersji z 1984 adaptacją powieści SF pod tym samym tytułem. Krytyk Glenn Kenny ocenił jej występ jako „więcej niż trafny”, podczas gdy Brian Lowry z CNN napisał, że jej czas na ekranie ograniczał się głównie do „zamglonych obrazów” w wizjach głównego bohatera. Następnie Zendaya ponownie wcieliła się w rolę Michelle w filmie Spider-Man: Bez drogi do domu, a Brian Tallerico, piszący dla portalu Rogera Eberta, chwalił jej chemię z Tomem Hollandem oraz to, jak poradziła sobie w „emocjonalnych, finałowych momentach” swojej postaci.
Od 2022 Po wcześniejszej współpracy z Labrinthem przy utworze „All for Us” w pierwszym sezonie Euforii, w 2022 roku Zendaya współtworzyła dwie piosenki do drugiego sezonu: „I’m Tired” i „Elliot’s Song”, wykonując również partie wokalne w tej pierwszej. Za swój występ w drugim sezonie zdobyła cztery nominacje do Nagród Emmy podczas 74. ceremonii Primetime Emmy Awards. Stała się najmłodszą w historii Emmy dwukrotnie nominowaną artystką w kategorii dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej w serialu dramatycznym, a jej nominacja jako producentki wykonawczej w kategorii dla najlepszego serialu dramatycznego uczyniła ją najmłodszą kobietą kiedykolwiek wyróżnioną w tej kategorii. Zdobywając nagrodę dla najlepszej aktorki, stała się także najmłodszą osobą z dwiema statuetkami Emmy na koncie. W 2023 roku wygrała Złoty Glob dla najlepszej aktorki w serialu dramatycznym podczas 80. ceremonii wręczenia tych nagród oraz otrzymała nominację do Nagrody Gildii Aktorów Ekranowych za swoją rolę w Euforii. W 2022 roku Zendaya pojawiła się również w filmie dokumentalnym Elvisa Mitchella Czy to wystarczająco czarne?!?: Renesans czarnego kina. mały|lewo|Zendaya i Timothée Chalamet promujący Diunę: Część drugą (2024) Podczas drugiego weekendu festiwalu Coachella w 2023 roku dołączyła do Labrintha podczas niespodziewanego występu z utworami „All for Us” i „I’m Tired”, co było jej pierwszym koncertem na żywo od ośmiu lat. Pojawiła się również w otwierającym utworze „The Feels” na trzecim albumie studyjnym Labrintha, (2023). Następnie Zendaya wystąpiła w filmie dokumentalnym Niewidzialne piękno (, 2023), który skupia się na życiu i pracy amerykańskiej modelki oraz aktywistki Bethann Hardison. Przyznała, że gra w tenisa pomogła jej wrócić do formy przed filmami z 2024 roku: Diuna: Część druga oraz Challengers. Zendaya powtórzyła rolę Chani w filmie Diuna: Część druga. Wspomniała, że podczas zdjęć doznała udaru cieplnego, ponieważ nie piła wystarczającej ilości wody, tłumacząc to „lękiem przed posikaniem się”. Portal Vulture pochwalił jej „zaciekły, pełen otwartego serca występ”, a Polygon uznał jej powściągliwą grę aktorską za najlepszą w jej dotychczasowej karierze.