Ulica Podmurna w Toruniu

Ulica Podmurna w Toruniu – ulica na Starym Mieście, przecinająca je z południa na północ, najdłuższa ulica w toruńskim zespole staromiejskim. Biegnie wzdłuż linii wschodniego odcinka dawnych murów obronnych Starego Miasta, po ich wewnętrznej stronie.

Nazwa Do XVII w. północna część ulicy nazywana była w odniesieniu do murów miejskich, względnie do sąsiednich bram - Chełmińskiej i Kotlarskiej: „przy murach miejskich”, „przy łukach” (am Schwiebbogen), „za murem między Bramą Chełmińską a Bramą Wielką”, itp. Odcinek sąsiadujący z Bramą Kotlarską był nazywany najczęściej „Przy Bramie Kotlarskiej” (ew. „Wielkiej”)Krzysztof Mikulski, Przestrzeń i społeczeństwo Torunia od końca XIV do początku XVIII w., Toruń 1999. W XIX w. ulica nosiła nazwę zbliżoną do dzisiejszej - Przy Murach Miejskich (An der Mauer, An der Stadtmauer). Na przełomie XIX i XX niemiecką nazwę zmieniono na Mauerstraße (co można tłumaczyć jako ul. Murna).

Zabudowa Ulica miała charakter ulicy przymurnej, służącej do komunikacji w razie obrony miasta. Jej zachodnia granica była wyznaczona przez mur obronny, oddzielający Stare Miasto od Nowego, w którym umieszczone były baszty, a na wylotach ulic Szerokiej i Szewskiej bramy - odpowiednio Kotlarska i Paulińska. Działki przy jej zachodniej pierzei stanowiły zaplecze gospodarcze działek przy ulicach Mostowej, Szerokiej, Szczytnej i Chełmińskiej i były zabudowane tzw. domami tylnymi i spichrzami. W tzw. budach (domach dobudowanych do murów) w XV w. mieszkali głównie rzemieślnicy. Na pocz. XIX w. po osiedleniu się Żydów w Toruniu, na tyłach działki przy ul. Szczytnej, przy ul. Podmurnej stanęła synagoga żydowska. W XIX w. zaczęto tu stawiać skromne kamienice czynszowe, jednak ulica zachowała charakter bocznej uliczki gospodarczej. Do dzisiaj zachowały się krótkie odcinki murów obronnych oraz kilka baszt.

Ważniejsze obiektyWykaz zabytków nieruchomych województwa kujawsko-pomorskiego wpisanych do rejestru zabytków - stan na 31 grudnia 2010 r.Ciara Zdzisław, Zabytki architektury województwa bydgoskiego, Bydgoszcz 1974. NrAdresObiektLata budowyProjektStyl architektonicznyEwidencja zabytkówUwagiZdjęcie 1. Podmurna 1 spichrz, obecnie Miejska Instytucja Kultury "Dom Muz" XV wiek, przebudowa 1865, 1927 gotyk nr rejestru A/1516 Spichrz gotycki przebudowany w XIX i XX wieku na mieszkania, pierwotnie jedno- obecnie dwupiętrowy. Połączony z sąsiednim spichrzem pod numerem 3, mieści od 1985 roku najpierw Miejski Dom Kultury „Centrum”, a po jego przekształceniu, od 1993 r. obiekt był główną siedzibą miejskiej instytucji kultury Dom Muz.centruj|60px 2. Podmurna 3a spichrz, obecnie Miejska Instytucja Kultury "Dom Muz" XVIII wiek barok nr rejestru A/558Przebudowany na mieszkania w 1965 roku. centruj|60px 3. Podmurna 4 Dwór Bractwa Świętego Jerzego w Toruniu, tzw. "Dwór Mieszczański" XV wiek, przebudowa 1883 przebudowa - Julian Rehberg gotyk, neogotyk nr rejestru A/925 W skład budynku wchodzi również jedna z baszt Torunia (więcej: Mury miejskie w Toruniu) Wartownia. Pochodzi z XIII wieku, przebudowana i nadbudowana w XIX wieku. Cały dwór mieścił przed wojną siedzibę Kurkowego Bractwa Strzeleckiego, po wojnie schronisko młodzieżowe i Państwowy Dom Dziecka, obecnie siedziba Towarzystwa Miast Partnerskich Torunia.centruj|60px 4. Podmurna 5 spichrz, obecnie dom mieszkalny XVI, przebudowa XVIII wiekbarok nr rejestru A/557 Spichrzcentruj|60px 5. Podmurna 9 spichrz XVIII wiek barok Wraz z sąsiednim spichrzem pod numerem 11, do 2011 roku mieścił Instytut Filologii Słowiańskiej Wydziału Filologicznego UMK 6. Podmurna 11 spichrz przebudowa 1 połowa XVII wiek gotyk, renesans nr rejestru A/400 Wraz z sąsiednim spichrzem pod numerem 9, do 2011 roku mieścił Instytut Filologii Słowiańskiej. Usytuowany wzdłuż ulicy Ciasnej, czterokondygnacyjna, kalenica wzdłuż ul. Ciasnej kryta masywnymi gąsiorami (o bardzo dużej wartości zabytkowej). Szczyty późnorenesansowe.centruj|60px 7. Podmurna 13 spichrz 1 połowa XVII renesans nr rejestru A/671 Należy do zespołu Pałacu Fengerów centruj|60px 8. Podmurna 16 Baszta Monstrancja pierwsza baszta: XIII, w obecnym kształcie: XV, XIX wiek, 1950gotyk nr rejestru A/145 Jedna z dziewięciu baszt zachowanych w ciągu murów miejskich w Toruniu. Więcej w osobnym artykule.centruj|60px 9. Podmurna 26 Baszta nr 53 XIV wiek gotyk nr rejestru A/532 Wraz z sąsiednią basztą (Podmurna 30) w XIX wieku pełniła funkcję spichrza. centruj|60px 10. Podmurna 30 Baszta nr 53a XIV wiek gotyk nr rejestru A/503 Wraz z sąsiednią basztą (Podmurna 26) w XIX wieku pełniła funkcję spichrza. Przebudowana w 1880 r. centruj|60px 11. Podmurna 56 i 58 domy mieszkalne XVIII/XIX wiek klasycyzm nr rejestru A/1518 Kamienice oparte pierwotnie o mur miejski, konstrukcji szkieletowej, jedno- i dwupiętrowa. centruj|60px 12. Podmurna 60 Baszta nr 56 koniec XIII wiek gotyk nr rejestru A/533 Zbudowana pod koniec XIII wieku, zabudowa ściany od strony ulicy w XVII-XVIII wieku, w 1911 dobudowa kamienicy 3 piętrowej, którą ze względu na zły stan techniczny wyburzono w latach 80., przywracając pierwotny wygląd baszcie. W XIX wieku służyła jako magazyn, baszta wówczas posiadała żuraw towarowy.centruj|60px13.Podmurna 65miejsce po Wielkiej Synagodze1885, rozbiórka 1939-1940historyzmZabudowania gminy żydowskiej w Toruniu zajmowały działki przy ul. Szczytnej 10 i 12 oraz Podmurnej 65. Od strony Szczytnej znajdowała się kamienica mieszcząca m.in. szkołę, a na tyłach, od strony ul. Podmurnej, mieściła się synagoga. 14. Podmurna 74 Baszta Koci Łeb XIII wiek, odbudowa i przebudowa XIX/XX gotyk, neogotyk nr rejestru A/399 Więcej informacji w osobnym artykule. centruj|60px 15. Podmurna 77 kamienica 1600, XIX renesans nr rejestru A/1255 Adres wspólny z Szewska 1-3 centruj|60px16.Podmurna 93magazyn, obecnie siedziba Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniuok. 1880historyzmgminna ewidencja zabytków nr 577Pierwotnie budynek pełniący funkcję zaplecza magazynowego dla składu win mieszczącego się przy ul. Chełmińskiej 14. centruj|60px

Przypisy

Podmurna