thumb|300px|Sanktuarium Matki Bożej w Lourdes Sanktuarium Matki Bożej w Lourdes – ośrodek pielgrzymkowy poświęcony Matce Bożej z Lourdes, znajdujący się w mieście Lourdes w południowo-zachodniej Francji u podnóża Pirenejów. Teren ośrodka, zwany potocznie Domeną, należy do Kościoła katolickiego, liczy 51 ha i obejmuje 22 obiekty kultu.
Sanktuarium Matki Bożej w Lourdes jest światowym centrum pielgrzymek. Co roku odwiedza je 6 milionów pielgrzymów, w tym 100 000 wolontariuszy i 80 000 chorych.
Historia objawień
Począwszy od 11 lutego do 16 lipca 1858 14-letnia wiejska dziewczyna Bernadette Soubirous doświadczyła osiemnastu objawień Pięknej Pani. Jej postać ubrana była w białą suknię i tego samego koloru płaszcz okrywający głowę, przepasana w pasie niebieską szarfą, na stopach znajdowały się żółte róże i w tym samym co róże kolorze był jej różaniec zawieszony na ręce, a składający się z sześciu dziesiątek. Wydarzenia te miały miejsce w grocie, niedaleko Lourdes. Dnia 25 marca 1858 roku, podczas 16 objawienia, w Święto Zwiastowania, 'postać' powiedziała: Ja jestem Niepokalane Poczęcie...
Historia sanktuarium W 1861 miejscowy ksiądz Dominique Peyramale razem ze swym biskupem, Bertrandem-Sévère’em Mascarou Laurence’em kupił od gminy grotę wraz z przyległym terenem, żeby przystosować ją do odwiedzin przybywających pielgrzymów. Wkrótce też rozpoczęto budowę pierwszego z kościołów, istniejącego obecnie jako krypta.
Zgodnie z francuską polityką rozdziału kościoła od państwa należące do Domeny grunt i nieruchomości zostały w 1910 skonfiskowane Kościołowi i stały się własnością miasta. Późniejszy biskup François-Xavier Schoepfer oprotestował konfiskatę i uzyskał zgodę miasta na jej wydzierżawienie do 1914. W 1941 szef rządu w Vichy, marszałek Philippe Pétain oficjalnie uznał Domenę.
Rosnące pierwotnie w otoczeniu groty dzikie róże zostały szybko zniszczone przez pielgrzymów poszukujących relikwii. W okresie późniejszym odtworzono je na nowo.
Sanktuarium dzisiaj thumb|Sanktuarium widziane z lotu ptaka Opiekę duszpasterską nad Domeną sprawuje biskup Tarbes i Lourdes. Mianuje on lokalnego przedstawiciela zwanego rektorem. Domena funkcjonuje niezależnie od parafii w Lourdes, która zajmuje się zaspokajaniem potrzeb duchowych samych mieszkańców Lourdes. Na terenie Domeny pracuje 30 kapłanów z diecezji i wspólnot religijnych z całego świata. Ponadto w 63 różnych wydziałach zatrudnionych jest 292 prawników i 120 urzędników sezonowych. Roczny budżet Domeny wynosi 18 mln euro, z czego 90% to donacje.
Domena jest otwarta przez cały rok. W okresie zimowym, liczonym od 1 listopada (od święta Wszystkich Świętych) do Wielkanocy, kiedy liczba odwiedzających sanktuarium jest mniejsza, zmniejszona jest również liczba odprawianych mszy, nie odbywają się też procesje. Wyjątkiem jest tylko 11 lutego, kiedy przypada Święto Matki Bożej z Lourdes. Wówczas uroczystości przebiegają według programu letniego.
Program letni (od Wielkanocy do święta Wszystkich Świętych) obejmuje różne rodzaje działalności religijnej jak: msze, procesje, adoracje Najświętszego Sakramentu, sakrament pokuty i pojednania. Podczas uroczystości używa się różnych języków.
Brama główna sanktuarium otwarta jest od 5:30 do północy natomiast ścieżka prowadząca do Groty Objawień jest dostępna całodobowo.
Badania przeprowadzone w 1978 wykazały, że pielgrzymi przybywający do Lourdes pochodzą ze 111 krajów a 69% spośród nich to kobiety. Szacuje się, że od otwarcia sanktuarium w 1860 odwiedziło go ok. 200 milionów osób.
Do wyrobu spalanych rocznie świec zużywa się ok. 800 ton wosku.
Domena wydaje miesięcznik Lourdes Magazine, zawierający wiadomości i artykuły nt. działalności prowadzonej na jej terenie.
Budowle sakralne na terenie sanktuarium Krypta Krypta była pierwszym z kościołów, jakie zostały zbudowane na terenie Domeny i należy dziś do najmniejszych spośród nich. Jej budowę rozpoczęli w 1861 ksiądz Dominique Peyramale i biskup Bertrand-Sévère Mascarou Laurence. Przy budowie pracował też ojciec Bernadetty Soubirous; był on również obecny przy oficjalnym otwarciu świątyni w niedzielę Zesłania Ducha Świętego 1866.
Nawa krypty jest niewielka. Uwagę zwracają masywne filary podtrzymujące konstrukcję bazyliki Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny, która została zbudowana nad kryptą. Do krypty prowadzi korytarz. Przy wejściu ustawiono dużą, brązową statuę św. Piotra, trzymającego klucze do Królestwa Niebieskiego. Naprzeciwko niego stoi posąg papieża Piusa X. Ściany korytarza zostały wyłożone niewielkimi, marmurowymi płytami kommemoracyjnymi, ofiarowanymi w podzięce za doznane łaski.
Bazylika Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
thumb|Bazylika Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny Bazylika Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny, zwana potocznie bazyliką górną, była historycznie drugim kościołem zbudowanym na terenie Domeny. Została wzniesiona w latach 1866–1872. Jej konsekracja miała miejsce w 1876. Robiąca wrażenie, wyniosła budowla w stylu neogotyckim została zaprojektowana przez Hyppolyte’a Duranda. Wydaje się wyrastać bezpośrednio ze skały Massabielle (w której znajduje się Grota Objawień). Ściany świątyni są wyłożone wotywnymi płytami kommemoracyjnymi, będącymi pozostałością po narodowych pielgrzymkach z lat poprzednich. W witrażowych oknach ukazane są wydarzenia z historii Lourdes; w oknach clerestorium przedstawiona jest Maryja jako druga Ewa.
Na zewnątrz bryła świątyni zdominowana jest przez wysoką na 70 m wieżę, flankowaną dwiema mniejszymi wieżyczkami (ukończonymi ok. 1908). Ponad wejściem umieszczono mozaikę przedstawiającą papieża Piusa IX, który 8 grudnia 1854 bullą Ineffabilis Deus ogłosił Dogmat o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny.
Bazylika Różańcowa thumb|Bazylika Różańcowa (niska budowla na pierwszym planie; powyżej – Bazylika Niepokalanego Poczęcia NMP)
Bazylika Różańcowa to trzeci kościół zbudowany na terenie sanktuarium. Został on zaprojektowany przez architekta Leopolda Hardy i zbudowany w latach 1883–1899. W 1901 miała miejsce konsekracja kościoła. Może on pomieścić 1500 wiernych. Jego nazwa nawiązuje do objawień Bernadetty Soubirous, która widziała Matkę Bożą z różańcem w ręku.
Styl bazyliki wykazuje wpływy architektury bizantyjskiej. Nawa jest otwarta i okrągła, przykryta kopułą. Zewnętrzną część kopuły wieńczy pozłacana korona i krzyż, będące darem narodu irlandzkiego z 1924.
Fasada bazyliki, zmodernizowana w 2007, przedstawia tajemnice światła, dodane w 2002 do tradycyjnych 15 tajemnic różańcowych przez papieża Jana Pawła II.
Plac Różańcowy thumb|Plac Różańcowy widziany z góry Otwarta przestrzeń przed bazyliką Różańcową nosi nazwę placu Różańcowego. Wejścia do krypty i górnej bazyliki, które zostały wzniesione na szczycie skały Massabielle, znajdują się wysoko ponad poziomem gruntu. Żeby ułatwić odwiedzającym dostęp, skonstruowano dwa ogromne podjazdy, prowadzące z obu stron na plac Różańcowy. Ma on 130 m długości i 85 m szerokości i może pomieścić 40 tysięcy ludzi.
Widok przedstawiający wejście do bazyliki Różańcowej, flankowane dwoma podjazdami, z wieżami Bazyliki Niepokalanego Poczęcia stał się symbolem Lourdes, a w formie stylizowanej – również logo Domeny.
Naprzeciwko bazyliki Różańcowej stoi figura Ukoronowanej Dziewicy Maryi (fr. La Vierge Couronnée) i jest twarzą zwrócona ku wejściu. Posadowiona na granitowym cokole, wysoka na 2,5 m, odlana z brązu i pomalowana na biało i niebiesko figura stanowi dobrze znany punkt orientacyjny i miejsce spotkań. Jej różaniec został wykonany w stylu różańca św. Brygidy składającego się z sześciu dziesiątek, i którego pierwszą z rozważanych tajemnic jest Niepokalane Poczęcie Najświętszej Maryi Panny.
Poza figurą rozpoczyna się esplanada, obszerny, otwarty trakt spacerowy, wykorzystywany podczas procesji.
Bazylika św. Piusa X thumb|Wnętrze bazyliki św. Piusa X
Bazylika św. Piusa X zwana też bazyliką podziemną jest największym z kościołów na terenie Domeny: ma 12,000 m ² powierzchni, 191 m długości i 61 m szerokości i może pomieścić 25000 wiernych.
Bazylika została zaprojektowana przez architekta Pierre Vago i ukończona w 1958 w oczekiwaniu na ogromne tłumy mające przybyć do Lourdes w setną rocznicę objawień. Nowoczesna, wykonana z betonu budowla w kształcie odwróconej łodzi, znajduje się niemal całkowicie pod ziemią (część jej wchodzi pod ulicę Boulevard Père Rémi Sempé).
Bazylika podziemna stylistycznie bardzo różni się od dwóch poprzednich kościołów – jej odkryta, betonowa konstrukcja jest surowa i mroczna. Rozświetlają ją tylko serie obrazów ze szkła.
Kościół św. Bernadetty Kościół św. Bernadetty jest najmłodszym z ośrodków kultu na terenie Domeny. Został zaprojektowany przez architekta Jean-Paula Felixa i konsekrowany w 1988. Zbudowano go naprzeciwko Groty Objawień, w miejscu, gdzie stała Bernadetta Soubirous podczas ostatniego, osiemnastego objawienia.
Kościół św. Bernadetty to nowoczesna budowla, stosunkowo skromnie ozdobiona, zbudowana z jasnych materiałów w sposób umożliwiający przenikniecie jak największej ilości naturalnego światła do wewnątrz.
Kościół ma 5000 miejsc siedzących, w tym 300 miejsc dla chorych na wózkach inwalidzkich lub noszach. Na prawo od kościoła znajduje się sala zwana „Hemicycle”, w której co roku na jesieni odbywa się konferencja episkopatu Francji.
Kaplica Pojednania Do 1997 Kaplica Pojednania znajdowała się u podnóża drogi krzyżowej w Lourdes. W 1998 została ona umieszczona w zachodniej części byłego budynku Accueil Notre-Dame. Na przełomie 1999/2000 kaplicę odnowiono.
W kaplicy pojednania jest sprawowany, zgodnie z jej nazwą sakrament pokuty i pojednania (w językach: francuskim, włoskim, hiszpańskim, angielskim, niemieckim, holenderskim i polskim). Umieszczono w niej w tym celu 48 konfesjonałów, w których wierni mogą się wyspowiadać.
Kaplica św. Józefa Kaplicę św. Józefa zaprojektował architekt Pierre Vago. Jej konsekracja miała miejsce 1 maja 1968. Jest to nowoczesna, częściowo schowana pod ziemia budowla znajdująca się w pobliżu Bramy św. Michała. Oświetlenie wnętrza kaplicy zapewnia świetlik umieszczony w suficie. Kaplica ma 450 miejsc i 80 miejsc dla chorych poruszających się na wózkach inwalidzkich
Grota Massabielle thumb|left|Bernadetta Soubirous w grocie Massabielle (zdjęcie z 1863)
Grota Massabielle (w miejscowym narzeczu: stara skała) w przeciwieństwie do obszernego placu Różańcowego i różnych w formie bazylik grota Massabielle, gdzie Bernadetta Soubirous doznawała objawień, jest bardzo prosta i surowa. Skała, w której mieści się grota ma wysokość 27 m; sama grota ma 3.80 m wysokości, 9.50 m długości i 9.85 m szerokości. Niektóre z kamiennych ścian wokół groty noszą oznaki celowych przeróbek, przypuszczalnie w celu ułatwienia pielgrzymom dostępu do groty; której pierwotny kształt uległ z tego powodu zatarciu.
Wnętrze groty nie jest ozdobione, chociaż umieszczono w niej prosty, kamienny ołtarz i pulpit, żeby można tu było odprawiać msze. Ponad główną wnęką jest nisza, gdzie miały miejsce objawienia i na którym od 4 kwietnia 1864 umieszczona jest figura Matki Bożej z Lourdes, dłuta rzeźbiarza polskiego pochodzenia Josepha Fabischa. Artyście podczas pracy trudno było ustalić wygląd Pięknej Pani. Żadna z pokazywanych Bernadetcie reprodukcji obrazów nie odpowiadała temu, co dane jej było zobaczyć. Nie widząc innego sposobu, artysta poprosił dziewczynkę, żeby spróbowała uśmiechnąć się i popatrzeć w podobny sposób. Gotową figurę poświęcił biskup Bertrand Laurence. Fundatorkami figury były siostry Lacour z Lyonu. Ma ona 1,88 m wysokości, ubrana jest w białe szaty, w prawej ręce trzyma różaniec, a u jej stóp leżą dwie żółte róże; w takiej formie objawiła się Bernadetcie Soubirous. Na piedestale wyryty jest napis: Que soy era Immaculada Concepciou (pol. „Jestem Niepokalane Poczęcie”). thumb|300px|Grota Massabielle