Gerhard Ludwig Müller (ur. 31 grudnia 1947 w Finthen) – niemiecki duchowny rzymskokatolicki, doktor nauk teologicznych specjalizujący się w teologii dogmatycznej, biskup diecezjalny Ratyzbony w latach 2002–2012, przewodniczący Papieskiej Komisji „Ecclesia Dei” w latach 2012–2017, arcybiskup ad personam od 2012, prefekt Kongregacji Nauki Wiary w latach 2012–2017, kardynał od 2014 (najpierw w stopniu diakona, w 2024 promowany do stopnia prezbitera).
Życiorys Studiował na uniwersytetach w Moguncji, Monachium i Fryburgu Bryzgowijskim. W 1977 uzyskał doktorat z teologii dogmatycznej na podstawie pracy Kościół i sakramenty w bezreligijnym chrześcijaństwie. Wkład Bonhoeffera w sakramentologii ekumenicznej napisanej pod kierownictwem Karla Lehmanna. Święcenia kapłańskie otrzymał 11 lutego 1978 z rąk kardynała Hermanna Volka, po czym był wikariuszem i katechetą w Klein-Krotzenburg, Bürstadt i Offenbach am Main.
Kariera akademicka Równolegle do swojej posługi duszpasterskiej Müller habilitował się pod kierunkiem Karla Lehmanna, przedstawiając rozprawę habilitacyjną na temat Komunia i nabożeństwo do świętych. Historyczne i systematyczne podstawy hagiologii, która została przyjęta w 1985 roku na Uniwersytecie Albrechta i Ludwika we Fryburgu.
W 1986 roku Müller został profesorem teologii dogmatycznej na Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana w Monachium, gdzie do dziś pozostaje profesorem honoris causa. Do głównych obszarów jego badań należą teologia ekumeniczna, nowożytność, rozumienie objawienia, hermeneutyka teologiczna, kapłaństwo i diakonat.
Ponadto Müller pełnił lub nadal pełni funkcje profesora wizytującego m.in. w Madrycie, Santiago de Compostela, Cuzco, Rzymie, Filadelfii, Kerali, Salamance, Lugano oraz São Paulo. W 1999 roku uczestniczył jako doradca teologiczny (peritus) w II Specjalnym Zgromadzeniu Synodu Biskupów dla Europy, a w 2001 roku w X Zwyczajnym Zgromadzeniu Ogólnym Synodu Biskupów. W latach 1998–2002 był członkiem Międzynarodowej Komisji Teologicznej.
Biskup diecezjalny Ratyzbony mały|Zdjęcie Gerharda Ludwiga Müllera, biskupa Ratyzbony, zrobione podczas mszy św. w noc Bożego Narodzenia (2006) mały|Herb biskupa Ratyzbony 1 października 2002 Jan Paweł II mianował go biskupem diecezjalnym Ratyzbony. Sakry biskupiej udzielił mu arcybiskup Monachium – kard. Friedrich Wetter. 12 września 2006 gościł w Ratyzbonie papieża Benedykta XVI podczas jego pierwszej podróży apostolskiej do Niemiec. W 2007 został mianowany członkiem Kongregacji Nauki Wiary, a od 2009 również członkiem Papieskiej Rady ds. Kultury.
Prefekt Kongregacji Nauki Wiary 2 lipca 2012 papież Benedykt XVI mianował go prefektem Kongregacji Nauki Wiary w miejsce odchodzącego na emeryturę kard. Williama Levady. Jednocześnie jako prefekt Kongeregacji Nauki Wiary został także przewodniczącym Papieskiej Komisji Ecclesia Dei, Papieskiej Komisji Biblijnej oraz Międzynarodowej Komisji Teologicznej. Tego samego dnia papież podniósł go do godności arcybiskupa. Mianowany kardynałem przez papieża Franciszka na konsystorzu 22 lutego 2014. Papież Franciszek z dniem 1 lipca 2017 roku zwolnił go z funkcji Prefekta Kongregacji Nauki Wiary.
Müller po zwolnieniu otwarcie skrytykował papieża, który – jak stwierdził – „w ciągu jednej minuty poinformował go o swojej decyzji” i nie podał żadnych powodów: „Takiego stylu nie mogę zaakceptować.” Jednocześnie wyraził niezachwianą lojalność wobec papieża Franciszka – „jako katolik, biskup i kardynał, tak jak należy”.
W mediach pojawiły się przypuszczenia, że niewydłużenie jego kadencji mogło mieć związek z wcześniejszymi zarzutami o nieprawidłowości finansowe (na prywatnym koncie Müllera miało się znaleźć 200 tysięcy euro należących do Watykanu, a podczas przeszukania biur kongregacji Müller miał schować 20 tysięcy euro w plastikowych workach). Kardynał Müller stanowczo zaprzeczył tym oskarżeniom, tłumacząc sprawę błędami ze strony księgowych.
Na tym stanowisku zastąpił go abp Luis Francisco Ladaria Ferrer SJ, ówczesny sekretarz kongregacji.
Późniejsze zadania W czerwcu 2021 papież Franciszek mianował Müllera na pięcioletnią kadencję członkiem „Supremo Tribunale” Najwyższego Trybunału Sygnatury Apostolskiej.
1 lipca 2024 papież Franciszek promował go do rangi kardynała prezbitera z zachowaniem dotychczasowej diakonii na zasadzie pro hac vice. Brał udział w konklawe 2025, które wybrało papieża Leona XIV.
Poglądy teologiczne
Urząd nauczycielski kościoła Müller przywiązuje szczególną wagę do autorytetu kościelnego urzędu nauczycielskiego oraz do sukcesji apostolskiej. Interpretacja objawionej woli Jezusa Chrystusa, a tym samym formułowanie wiążących zasad wiary Kościoła rzymskokatolickiego, przysługuje – jego zdaniem – wyłącznie nosicielom zwyczajnego i nadzwyczajnego urzędu nauczycielskiego, a więc biskupom, papieżowi oraz soborom powszechnym. W tym duchu Müller podkreśla obowiązujący charakter konstytucji Soboru Watykańskiego II, zwłaszcza Lumen gentium nr 25. Tradycyjne zasady wiary Kościoła mogą być zatem zmieniane jedynie od wewnątrz, przez sam Kościół. Wobec krytyków zajmuje stanowisko ściśle legalistyczne, zarzucając im podważanie nie tylko urzędu nauczycielskiego Kościoła, ale i samego katolicyzmu.
Wiara i relatywizm Müller jest ostrym krytykiem relatywizmu. Rzekoma tolerancja „pluralistów religijnych i kościelnych” jest według niego w istocie nietolerancją wobec Boga i wyrazem „arogancji stworzenia”.
Sprawiedliwość społeczna i teologia wyzwolenia W latach 1988–2002 Müller każdego lata przez kilka tygodni pracował duszpastersko w różnych krajach Ameryki Południowej, szczególnie w Peru – w okolicach Lares w rejonie Cusco oraz w ubogich dzielnicach Limy.
Krytykował nie tylko warunki życia tamtejszej ubogiej ludności i panujące nierówności społeczne, ale również bierność i brak zaangażowania części miejscowego duchowieństwa. Opowiadał się za teologią wyzwolenia w duchu Gustavo Gutiérreza, której celem powinna być konkretna walka o uwolnienie ludzi od ubóstwa i życia w niegodnych warunkach. Choć dostrzega pewne podobieństwa w terminologii i analizach teologii wyzwolenia i marksizmu, sprzeciwia się ideologicznemu zawłaszczeniu Kościoła przez nurty rewolucyjno-społeczne.
Zgodnie z katolicką nauką społeczną Müller opowiada się za solidarnym, sprawiedliwym i humanitarnym społeczeństwem oraz za zasadą własności zobowiązanej. Popiera ideę państwa opiekuńczego, szczególnie wobec osób starszych i chorych; zauważa jednak, że nadużycia takiego państwa ze strony ubogich się zdarzają. Jego zdaniem należy unikać uogólnień w tej sprawie, ponieważ krytykowanie osób w potrzebie nie przystoi chrześcijanom.
Ekumenizm Müller intensywnie zajmuje się dialogiem z kościołami protestanckimi. W teologii Marcina Lutra docenia chrystocentryczne podejście do nauki o usprawiedliwieniu oraz nacisk na podstawowe prawdy wiary. Samą reformację – jako rozłam i rozbicie zachodniego chrześcijaństwa, które określa mianem „rany na Ciele Chrystusa” – uważa za coś, czego Luter nigdy nie zamierzał.
Zasadniczo Müller jest zwolennikiem dialogu ekumenicznego, mającego na celu przezwyciężenie codziennych trudności wynikających z podziału wyznaniowego – np. w małżeństwach mieszanych, zwłaszcza w realiach niemieckich. Jednocześnie zaznacza, że dialog ten musi opierać się na wzajemnym szacunku i równowadze stron; jego zdaniem, strona protestancka bywa zbyt roszczeniowa. Krytykuje też to, że kościoły protestanckie oddaliły się od swoich reformacyjnych korzeni i podążają dziś raczej w stronę oświeceniowego racjonalizmu.
Protestantów, z racji chrztu i wyznania wiary, uważa za „prawdziwych braci i siostry w wierze w Chrystusa”, jednak zauważa, że zasadnicze różnice w kwestiach takich jak eucharystia, święcenia kapłańskie i biskupie czy samo rozumienie Kościoła nie mogą być ignorowane. Prawdziwa wspólnota kościelna (communio ecclesiarum) jest według Müllera możliwa jedynie na warunkach katolickich – nie jako podporządkowanie, ale jako „wspólnota z papieżem”. Wspólna eucharystia mogłaby mieć miejsce dopiero na końcu takiego ekumenicznego procesu; wyjątki w indywidualnych przypadkach jednak powinny być - za zgodą miejscowego biskupa - możliwe .
Znacznie mniej problemów – z uwagi na podobne rozumienie Kościoła jako jednej, niepodzielnej wspólnoty opartej na sukcesji apostolskiej i zawierającej wiążącą naukę – dostrzega w relacjach z prawosławiem, które określa wprost mianem „Kościoła siostrzanego”.
Dialog międzyreligijny Stosunki żydowsko-chrześcijańskie Müller określa jako „bardzo pozytywne i tak przyjacielskie, jak nigdy dotąd od 2000 lat”. Antysemityzm – zwłaszcza w kontekście marginalnych nurtów w Kościele katolickim, takich jak Bractwo Kapłańskie św. Piusa X – musi być, jego zdaniem, zwalczany bezkompromisowo. W związku z cofnięciem w 2009 roku ekskomuniki biskupa Bractwa Piusa X i skazanego negacjonisty Holokaustu Richarda Williamsona, Müller bronił papieża Benedykta XVI przed krytyką ze strony Centralnej Rady Żydów w Niemczech, choć przyznał, że „sprawa z Williamsonem została niefortunnie rozegrana”.
Uważa, że Islam jako religia w Europie nie może być traktowana tak samo jak religie chrześcijańskie, ponieważ opiera się na innych podstawach historycznych, prawnych i społecznych. Podkreśla przy tym znaczenie chrześcijańskiego systemu wartości dla Europy.
Święcenia kapłańskie dla mężczyzn żyjących w związku małżeńskim Podczas pracy jako profesor teologii w Monachium, Müller w 1992 roku – odnosząc się do projektu duszpasterskiego w Peru, który realizował w 1988 roku – opowiedział się za dopuszczeniem mężczyzn żyjących w związku małżeńskim do święceń kapłańskich: „Należałoby stworzyć możliwość, by w wielu trudno dostępnych wspólnotach lub wielkich parafiach miejskich udzielać święceń kapłańskich ojcom rodzin, którzy są religijnie ugruntowani i teologicznie wykształceni, aby mogli na miejscu sprawować podstawowe funkcje duszpasterskie i liturgiczne.”
Müller wyobraża sobie zespoły duszpasterskie składające się zarówno z kapłanów celibatariuszy, jak i żyjących w związku małżeńskim, i stwierdza: „Taka nowa koncepcja nie byłaby sprzeczna z tradycją Kościoła. Wierność tradycji nie oznacza bowiem, że Kościół jest w każdym przypadku związany jedynie z przeszłością, lecz przede wszystkim z przyszłością, w której musi wciąż na nowo wypełniać swoją niezmienną misję służby zbawieniu.”
Kontrowersje Wypowiedzi Müllera na tematy polityczne i problemy wewnątrz Kościoła - zwłaszcza w Niemczech - często są przedmiotem medialnych dyskusji, przez co Müller uchodzi za wpływową postać w niemieckiej debacie publicznej.
Stosunek do skrajnej prawicy Müller jako biskup Ratyzbony wielokrotnie protestował przeciwko skrajnej prawicy i publicznie opowiadał się za delegalizacją Narodowo-Demokratycznej Partii Niemiec (NPD). W czerwcu 2006 roku poprowadził w tej sprawie marsz protestacyjny w Ratyzbonie i podkreślił swoje stanowisko w kazaniu noworocznym z 2007 roku.https://www.bistumsjubilaeum2007.de/eob/dcms/sys/pages/public/printversion.html?f_page_url=/sites/bistum/pfarreien/dekanate/forchheim/don_bosco_fh/aktuelles/Tellerrand/bistum_regensburg.html&f_page_params=f_action:show,f_newsitem_id:58127
W styczniu 2007 znalazł się w gronie pierwszych sygnatariuszy ogólnokrajowej kampanii na rzecz zakazu działalności NPD, zainicjowanej przez ocalałych z Holokaustu. W styczniu 2009 roku zakazał wstępu do wszystkich kościołów i instytucji diecezjalnych Richardowi Williamsonowi, ówczesnemu biskupowi Bractwa św. Piusa X.
W październiku tego samego roku Müller wezwał władze miasta Ratyzbony do zakazania planowanego marszu neonazistów, oświadczając: „Demonstracje wymierzone w powszechnie uznane prawa człowieka nie powinny być, moim zdaniem, dopuszczalne.”