thumb|240px|Herb Żółtowskich – Ogończyk, pałac w Czaczu Michał Żółtowski ps. "Butrym" (ur. 21 maja 1915 w Lozannie, zm. 22 grudnia 2009 w Laskach) – polski ziemianin, pisarz historyczny, prawnik, działacz społeczny zasłużony w dziele pomocy niewidomym i ubogim.
Dzieciństwo i młodość Michał Żółtowski pochodził ze znanej wielkopolskiej rodziny ziemiańskiej, właścicieli majątków Czacz, Białcz, Drzewce, Mierzewo, Czarkowo o powierzchni łącznej 4606 ha. Ojciec, Jan hr. Żółtowski, działał w Komitecie Narodowym Polskim, brał udział w obradach Konferencji pokojowej w Paryżu (1919), był prezesem Urzędu Likwidacyjnego w Poznaniu w latach 1919–1923, honorowym prezesem Wielkopolskiego Związku Ziemian w latach 1926–1936, oficerem Orderu Polonia Restituta.
Początkowe nauki Michał Żółtowski pobierał w domu. Gimnazjum ukończył w Poznaniu, następnie rozpoczął studia na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na Wydziale Prawa. Egzaminy końcowe zdał wiosną 1937 roku i w tym samym czasie przystąpił do nauki w Szkole Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu. Ukończył ją wiosną 1938 roku. Po ukończeniu podchorążówki otrzymał przydział do 15 pułku ułanów poznańskich. Praktykę w pułku kończył 17 września 1938 roku, zaś w okresie od 1 maja do 15 czerwca 1939 roku odbył ćwiczenia dla rezerwistów.
Okres II wojny światowej Po mobilizacji 15 pułku ułanów w sierpniu 1939 roku Michał Żółtowski został skierowany do Ośrodka Zapasowego Wielkopolskiej Brygady Kawalerii w Kraśniku. Następnie został internowany 30 września 1939 roku przez Armię Czerwoną i wywieziony do Wołoczysk za rzekę Zbrucz. Wypuszczony wraz z grupą żołnierzy szeregowych pochodzących z ziem wschodnich przebywał we Lwowie, skąd przedostał się do Lasów Lubartowskich. W tym czasie ciężko zachorował na odrę, a następnie dołączyły się problemy ze wzrokiem. Lata 1940–1941 przetrwał w majątku rodzinnym matki w lubartowskiem, gdzie opiekowała się nim jego siostra Teresa.
W 1942 roku Michał Żółtowski objął administrację majątku Minoga koło Ojcowa. Wtedy włączył się w działalność organizacji „Uprawa" - "Tarcza”. Pomagał w ukryciu żony i dzieci jej współorganizatora, Leona Krzeczunowicza. W 1943 roku złożył przysięgę żołnierza Armii Krajowej, przyjął pseudonim "Butrym". W tym okresie pełnił funkcję instruktora dla kandydatów na podchorążych AK.
Czasy powojenne By zrealizować dawne młodzieńcze marzenie i powołanie, w dniu 2 lipca 1945 roku, przy wstawiennictwie skoligaconego z nim metropolity krakowskiego kard. Adama Sapiehy, Michał Żółtowski został przyjęty do Wyższego Seminarium Duchownego w Krakowie. W tym czasie nawiązał przyjaźń z młodym klerykiem, późniejszym kardynałem, Franciszkiem Macharskim. Jednak po dwóch latach, ze względu na szybko postępującą gruźlicę, lekarze zdecydowali, że musi opuścić Seminarium dla podratowania zdrowia. Przez pewien czas pracował w majątku rolnym w Kosyniu na Ziemi Warmińskiej, ale przejęcie gospodarstwa przez PGR zmusiło go do opuszczenia Kosynia. Dzięki pomocy przyjaciół podjął pracę w zakładzie wychowawczym księży salezjanów we Fromborku.
Zakład w Laskach Do Zakładu dla Niewidomych w Laskach przybył 31 stycznia 1950 roku. Po kilku miesiącach znów zapadł na gruźlicę i dopiero w 1953 roku podjął regularną pracę. W Laskach zetknął się z Henrykiem Ruszczycem, twórcą polskiej szkoły rehabilitacji zawodowej niewidomych. Przez krótki okres przebywał w Pieścidłach, gdzie prowadził gospodarstwo rolne Zakładu. Z powodu silnego nawrotu gruźlicy w 1958 roku na 15 miesięcy wyjechał do Szwajcarii dla poratowania zdrowia. Po powrocie do Lasek zajął się pracą wychowawczą, szkoleniem zawodowym niewidomych i życiem społecznym. Prowadził zajęcia z robót ręcznych, nadzorował warsztaty metalowy, drzewny, dziewiarski, szczotkarski i montażowy. Z jego inicjatywy w Zakładzie powstała Ochotnicza Straż Pożarna. Przez wiele lat był prezesem tej organizacji.
W latach 1969–1987 Michał Żółtowski pełnił funkcję sekretarza Zarządu Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi. Działał w komisji szkolnej i rolnej. Był zastępcą dyrektora w szkole podstawowej. Od lat osiemdziesiątych podjął pracę w komisji historycznej Towarzystwa. Owocem jej były liczne publikacje: Tarcza Rolanda (1988), pamiętniki jego ojca Jana Żółtowskiego – Dwa pokolenia. Wspomnienia wielkopolskiego ziemianina (1999), Henryk Ruszczyc i jego praca dla niewidomych (1994), Blask prawdziwego światła. Matka Elżbieta Róża Czacka i jej dzieło (1999), To wszystko działo się naprawdę (2002), Leon Krzeczunowicz UPRAWA-TARCZA (2004), autobiograficzne: Wspomnienia z młodych lat (2004) i Moje powojenne drogi (2008) oraz liczne artykuły.
Michał Żółtowski przepisał odzyskane prawa własności do majątku ziemskiego Drzewce k. Poniecka na rzecz Schroniska dla Niepełnosprawnych w Radwanowicach, prowadzonego przez Fundację im. Brata Alberta. W 1984 roku Michał Żółtowski za zasługi w tworzeniu Ochotniczej Straży Pożarnej został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. W 2000 roku otrzymał Medal Świętego Brata Alberta, zaś w 2007 roku, na wniosek kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odznaczył Michała Żółtowskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
Zmarłego w grudniu 2009 roku Żółtowskiego pochowano na zakładowym cmentarzu Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi.
Życie prywatne Dziad Michała Żółtowskiego, hr. Alfred, a także pradziad – hr. Marceli, byli znanymi wielkopolskimi patriotami i działaczami politycznymi oraz społecznymi.
Stryj Paweł Żółtowski ps. „Ogończyk” był jednym z szefów organizacji konspiracyjnej "Uprawa".
Michał miał dziesięcioro rodzeństwa. Dwaj jego młodsi bracia polegli w czasie II wojny światowej: Alfred Żółtowski, ochotnik w 17 pułku ułanów wielkopolskich, z ran odniesionych w obronie Warszawy zmarł 13 listopada 1939 r. Juliusz Żółtowski ps. Kobuz, ułan i podchorąży dywizjonu „Jeleń” AK walczył w Powstaniu Warszawskim, zginął w bitwie pod Jaktorowem 29 września 1944 r. Inny jego brat, Jerzy (1911-2002) w czasie okupacji niemieckiej ukrywał kilku polskich wojskowych, uratował 30 Żydów, wspierał oddziały partyzanckie, organizował kształcenie dzieci.
Zobacz też Organizacja konspiracyjna Uprawa-Tarcza Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi Zakład dla Niewidomych w Laskach
Przypisy
Bibliografia Praca zbiorowa pod redakcją Tadeusza Mazowieckiego. Ludzie Lasek. Biblioteka Więzi. Tom 56. Wydanie II. Warszawa 2000.
Linki zewnętrzne Pochodzenie genealogiczne Michała Żółtowskiego Witryna internetowa Rodu Żółtowskich Witryna internetowa Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi
Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Pochowani na Cmentarzu leśnym w Laskach Kategoria:Urodzeni w 1915 Kategoria:Zmarli w 2009 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy ziemianie Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Michał Kategoria:Nagrodzeni Medalem Świętego Brata Alberta Kategoria:Ludzie urodzeni w Lozannie Kategoria:Członkowie „Uprawy”