Zabezpieczenie społeczne – ogół zinstytucjonalizowanych świadczeń materialnych i niematerialnych, które mają na celu zagwarantowanie oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb wszystkim członkom danej społeczności.
Rozwinęło się po II wojnie światowej, mimo tego że u schyłku XIX wieku funkcjonowały już jego elementy.
Głównym celem stworzenia systemu zabezpieczenia społecznego było zapewnienie członkom danego społeczeństwa zarówno bezpieczeństwa socjalnego, jak i bezpieczeństwa przed różnymi rodzajami ryzyka socjalnego takimi jak macierzyństwo, zgon żywiciela rodziny, starość, utrata zatrudnienia czy niezdolność do pracy lub służby zawodowej ze względów zdrowotnych.
W celu realizacji zabezpieczenia społecznego konieczne jest funkcjonowanie instytucji opieki społecznej, która jest powoływana przez państwo lub władze terenowe.
Zabezpieczenie społeczne realizowane jest za pomocą trzech metod: ubezpieczeniowej, zaopatrzeniowej i filantropijnej. Uwzględniając aspekt administracyjno-finansowy, można wskazać na metodę ubezpieczeniową, zaopatrzeniową i pomoc społecznąWalczak Damian: Uwarunkowania funkcjonowania systemu zabezpieczenia społecznego rolników w Polsce. Toruń 2011, Dom Organizatora TNOiK, , s. 31..
System zabezpieczenia społecznego w Polsce System zabezpieczenia społecznego w Polsce obejmuje trzy elementy: ubezpieczenie społeczne, ochronę zdrowia oraz pomoc społeczną.
Głównym aktem prawnym stanowiącym o zabezpieczeniu społecznym jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., gwarantująca prawo do zabezpieczenia społecznego poprzez zapewnienie szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i w podeszłym wieku, udzielenia pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, społecznej, zwłaszcza rodzinom wielodzietnym, niepełnym oraz do udzielenia pomocy matkom przed, jak i po urodzeniu dziecka oraz prowadzenie polityki sprzyjającej zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, przeciwdziałania bezdomności, wspierania rozwoju budownictwa socjalnego.
System ubezpieczeń społecznych z których finansowana jest pomoc państwa w zakresie zapewnienia dostępu do bezpłatnej ochrony zdrowia oraz świadczeń pomocowych określa kilka ustaw, w tym m.in. ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych () oraz ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
W zakresie pomocy społecznej głównym aktem prawnym jest ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (). Do tej ustawy obowiązuje szereg aktów wykonawczych (najczęściej rozporządzeń Ministra Pracy i Polityki Społecznej). Ustawa określa zasady funkcjonowania systemu pomocy oraz wskazuje formy pomocy w tym zakresie, zarówno pieniężne (określa rodzaje zasiłków, kryterium dochodowe, wysokości świadczeń i zasady ich waloryzowania), jak i niepieniężne (praca socjalna, opłacanie składek na ubezpieczenie, pomoc rzeczowa, udzielanie schronienia, zapewnienie ubrania, posiłku, poradnictwo specjalistyczne, interwencja kryzysowa, świadczenie usług opiekuńczych).
Wśród głównych form zabezpieczenia społecznego możemy wyróżnić: pracę socjalną świadczenia pomocy społecznej, świadczenia ubezpieczenia zdrowotnego oraz świadczenia zdrowotne dla osób nieubezpieczonych uprawnionych do świadczeń, świadczenia ubezpieczeń społecznych (w tym ubezpieczeń społecznych rolników) albo zaopatrzenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, świadczenia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych świadczenia z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych świadczenia z Funduszu Pracy świadczenia z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej świadczenia z Funduszu Kościelnego świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego świadczenia z Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych świadczenia z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej świadczenia z dochodu gminy pochodzącego z opłat za korzystanie z zezwoleń na detaliczną sprzedaż napojów alkoholowych świadczenia z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus niektóre ubezpieczenia osobowe i majątkowe, które są obowiązkowe albo w przypadku których wprowadzono dopłaty lub preferencje podatkowe fundusze gwarancyjne: Turystyczny, Ubezpieczeniowy, Bankowy i Deweloperski Fundusz Gwarancyjny Krajowej Izby Rozliczeniowej System rekompensat Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych System gwarantowania rozliczeń transakcji KDPW_CCP Fundusz Gwarancyjny Izby Rozliczeniowej i Rozrachunkowej IRGiT System zabezpieczeń transakcji Giełdowej Izby Rozrachunkowej IRGiT dopłaty do kredytów mieszkaniowych i studenckich towarzystwa budownictwa społecznego i społeczne inicjatywy mieszkaniowe lokale socjalne rekompensaty z tytułu realizacji uprawnień do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego rentę socjalną rentę strukturalną inne zasiłki bezpieczeństwo socjalne stypendia.
Przypisy