thumb|Mogiły przy kościele thumb|Kościół św. Jana Chrzciciela w Jonkowie thumb|Tablica pamiątkowa w zewnętrznych murach kościoła, pamięci ks. Jana Hanowskiego thumb|Kościół św. Jana Chrzciciela w Jonkowie Parafia Świętego Jana Chrzciciela w Jonkowie – rzymskokatolicka parafia w Jonkowie, należąca do archidiecezji warmińskiej i dekanatu Łukta.
Na terenie parafii znajdują się kaplice w Mątkach (św. Walentego, z 1992 r.) oraz Łomach (MB Fatimskiej, w byłym klubie rolnika, powstała w 1992 r.). Parafia obejmuje wsie: Jonkowo, Mątki, Łomy, Polejki i Węgajty.
Historia Została utworzona w XIV wieku. W tym czasie wybudowano kościół. Parafia w Jonkowie pojawiła się w wykazie parafii warmińskich pod koniec XV w., a na początku XVI w. została zapisana do archiprezbiteriatu dobromiejskiego. Kościół konsekrowany był 18 września 1580 r. przez biskupa Marcina Kromera ku czci św. Jana Chrzciciela. W 1714 r. kościół został rozbudowany od strony północnej i południowej. 14 czerwca 1715 r. kościół był ponownie konsekrowany przez sufragana warmińskiego Jana Franciszka Kurdwanowskiego, ku czci św. Jana Chrzciciela i św. Rocha. W 1726 r. parafię wizytował biskup warmiński Krzysztof Andrzej Jan Szembek. Wizytator opisał świątynię jako trójnawowy kościół z 23 oknami dobrze okratowanymi, z trzema wejściami, ścianami czystymi i bielonymi, z nowa rzeźbiona amboną, porządnymi ławkami, trzema ołtarzami, chór miał nowy pozytyw. Jedynie stara dzwonnica wymagała naprawy, plebania była w dobrym stanie ale budynki gospodarcze były zrujnowane. Jak zaznaczył wizytator, do spowiedzi wielkanocnej przystąpiło 508 osób. Po kolejnej przebudowie (w latach 1785-1789) kościół był ponownie konsekrowany (pod wezwaniem dwóch dotychczasowych patronów parafii) przez biskupa Ignacego Krasickiego 28 października 1789 r. Ostatnia rozbudowa kościoła nastąpiła w latach 1911–1914 r., według projektu Fritza Heittmana z Królewca. Odnowioną i przebudowaną świątynię konsekrował biskup warmiński Augustyn Bludau 24 czerwca 1912 r. Polichromię z motywem szarobłękitnej wici roślinnej (według projektu proboszcza ks. Juliana Pniewskiego), znajdującą się w prezbiterium, wykonał w latach 1914–1917 rosyjski jeniec wojenny.
W XIX w. nastąpił rozkwit życia religijnego na terenie parafii. Działały w tym czasie: Bractwo Trzeźwości, Bractwo św. Rocha i Apostolat Modlitwy.
W 1971 r. parafia uzyskała prawo własności do cmentarza parafialnego i przykościelnego ogrodu oraz do 2,64 ha ziemi.
W 1983 r. rozpoczęto budowę domu katechetycznego, wiele prac wykonano społecznie, w 1990 r. oddano do użytku. Obecnie w domu katechetycznym funkcjonuje prywatne przedszkole OSKAR. W 1995 r. odnowiono hełm więzy kościelnej (pokryto blacha miedzianą. W 1998 r., z okazji 125. urodzin i 30. rocznicy śmierci ks. Jana Hanowskiego, wmurowano tablicę pamiątkowa w zewnętrznej ścianie kościoła, ufundowaną przez parafian. W 2001 r. kościół wyposażony został w nowoczesne oświetlenie zewnętrzne.
Kościół św. Jana Chrzciciela
W wyniku licznych zmiana w trakcie kolejnych remontów dawny, jednolity charakter świątyni został zatarty. Widoczne są elementy późnogotyckie, renesansowe, barokowe i neogotyckie. Pierwotnie była to budowla późnogotycka, trójnawowa, bazylikowa. Zachowała się elewacja wschodnia z przyległą zakrystią oraz część południowa.
Pierwszy, drewniany kościół wzniesiony został prawdopodobnie w latach 1350-1375. W tym czasie powstała drewniana dzwonnica (wschodnia część kościoła) rozebrana na początku XVIII w.
Od strony zachodniej widoczna jest późnobarokowa wieża, a od strony północnej - trójnawowy korpus. Fragmenty elewacji południowej mają charakter neogotycki. Wieża jest murowana z cegły, dwukondygnacyjna, o nieregularnym blokowym wiązaniu, kwadratowa, z zaokrąglonymi narożami. Hełm na wieży gontowy, baniasty z ośmioboczną, smukłą latarnią. Nad szczytem wschodnim znajduje się wieżyczka na sygnaturkę, z hełmem barokowym, zwieńczonym chorągiewką z datą 1787 r.
Wyposażenie wnętrza świątyni jest barokowe i klasycystyczne z XVIII i XIX wieku. Stropy bogato malowane (polichromia wiciowa z XVIII w.).
Proboszczowie i kapłani (dane niepełne) Jan Lichtenstein - proboszcz (1587-? ) Jerzy Sosnowski - koadiutor (1621-? ) Krzysztof Kirstein I - proboszcz (1628-1648) Jan de Altis - wikariusz (1643) Krzysztof Kirstein II - proboszcz (1648-1666) Jerzy Roganski - proboszcz (1666-1669) Marcin Zembrzuski - proboszcz (1669-1672) Andrzej Jan Fuhrmann - proboszcz (1672-1680) Marcin Austen - proboszcz (1680-1681) Eustachy Walenty Sigismundi - proboszcz (1681-1694) Andrzej Pawłowski - proboszcz (1695-1713) Jan Franciszek Trzaskowski - komendariusz (1695 r.) Piotr Józef Sehler - komendariusz (1713) Andrzej Piotr Fieberg - proboszcz (1713-1752) Jerzy Giławski - wikariusz (1720 i 1734) Antoni Franciszek Grodzki - wikariusz (1728-1733) Franciszek Tadeusz Weiss - wikariusz (1732-1734) Piotr Skorupowski - wikariusz (1713-?) Jan Kraus - wikariusz (1742-1749) Franciszek Hanowski - wikariusz (1749-1753) Franciszek Stefan Kurowski - proboszcz (1752-1765) Michał Marcelli - proboszcz (1765-1768) Mateusz Kowalski - proboszcz (1768-1776) Franciszek Biernatowski - wikariusz (1768-1780) Florian Bahr - proboszcz (1776-1792) Mikołaj Paszkowski - komendariusz (1776) Joachim Popowski - komendariusz (1792) Piotr Petrikowski - proboszcz (1792–1804) Andrzej Braun - wikariusz (1801–1808) Jerzy (Józef?) Lilienthal - proboszcz (1804–1807) Walenty Bergmann - proboszcz (1807–1834) Franciszek Kwaśniewski - proboszcz (1834–1850) Walenty Tolsdorf - komendariusz (1850) Franciszek Heinrich - proboszcz (1850–1854) Jan Fink - wikariusz (1864–1866) Piotr Paweł Pruss - komendariusz (1865) Hermann August Macherzynski - wikariusz (1868–1869) Juliusz Marquardt - wikariusz (1871) Francisze Romahn - komendariusz (1854) Józef Skowroński - - proboszcz (1854–1878) w latach 1878–1883 – vacat Jan Robert Kuhnigk - kuratus i proboszcz (1883–1900) Alojzy Koslowski - proboszcz (1900–1929) Brunon Wysocki - wikariusz (1904–1905) Józef Piecocha - wikariusz (1906) Jan Zink - wikariusz (1911) Feliks Kowalski - wikariusz (1911–1913) Adolf Otton Paweł Pulina - komendariusz i wikariusz (1913–1917) Albin Wenskowski - wikariusz (1917–1918) Engelbert Rahmel - wikariusz (1918–1920) Joachim Ziemetzki - wikariusz (1920–1926) Brunon Angrik - wikariusz (1920–1929) Artur Linka - proboszcz (1929–1945) Alfred Preuss - wikariusz (1938) Eryk Erwin Puck - wikariusz (1939–1941) Józef Surmacz - proboszcz (1945–1947) Bruno Dehler - proboszcz (1947–1958) Alojzy Golubski - proboszcz (1958–1960) Juliusz Władysław Pniewski - proboszcz (1960–1978) Edmund Stanisław Załęski - proboszcz (1978–2010) Krzysztof Chrostek - proboszcz (od 2010)
Linki zewnętrzne Strona archidiecezji warmińskiej
Bibliografia
Parafia św. Jana Chrzciciela w Jonkowie Kategoria:Parafie archidiecezji warmińskiej Kategoria:Parafie pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela Kategoria:Jonkowo