Motroniński Monaster Trójcy Świętej, Monaster Motroniński, Motreniński – prawosławny żeński klasztor w eparchii czerkaskiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, na terenie wsi Melnyky.
Historia Moment powstania klasztoru nie jest znany. Istnieje przekaz, że na jego miejscu po chrzcie Rusi powstała pierwsza cerkiew. Według innej wersji fundatorką klasztoru była żona jednego z wojewodów Jarosława Mądrego o imieniu Motrona. Pierwsza pisemna informacja o istnieniu monasteru pochodzi z 1198 i dotyczy budowy w nim cerkwi św. Jana ChrzcicielaМотронинський монастир. Klasztor został zniszczony w czasie najazdu mongolskiego i na dłuższy czas opustoszał. Zakonnicy, którzy ponownie rozpoczęli w nim życie monastyczne, nie posiadali wolno stojącej cerkwi, lecz mieszkali w pieczarach.
W 1568 kolejna grupa mnichów zaczęła odnawiać zniszczone obiekty klasztorne. Monaster znalazł się pod opieką Kozaków. Ze względu na swój wiek i znaczną liczbę mnichów był to jeden z najważniejszych ośrodków kultu prawosławnego na ziemi czerkaskiej. Obiekt był otoczony wałem ziemnym z częstokołem i bramą wjazdową. Główna świątynia monasterska była zbudowana z drewna, kryta pięcioma kopułami. Z drewna wzniesione były również obiekty mieszkalne dla zakonników.
W II połowie XVII w. monaster został kilkakrotnie zniszczony wskutek najazdów tureckich. W 1678 po jednym z nich uległ całkowitemu spaleniu. Jednak już w 1685, z pomocą metropolity kijowskiego Gedeona, został reaktywowany. W 1727 została wzniesiona nowa murowana cerkiew Trójcy Świętej.
Od 1753 ihumenem klasztoru był Melchizedek (Znaczko-Jaworski), organizator działalności misyjnej wśród zamieszkujących Ukrainę Prawobrzeżną unitów, aktywny uczestnik konfliktu między hierarchią prawosławną a unicką w Rzeczypospolitej, kilkakrotnie wyjeżdżający do Rosji w celu pozyskiwania poparcia Katarzyny II dla prawosławnych w państwie polsko-litewskim, bliski współpracownik biskupa białoruskiego Jerzego. W roku tym w monasterze przebywało ok. dwudziestu mnichów, którzy cieszyli się w miejscowej społeczności znacznym autorytetem moralnym. Równocześnie działalność ihumena Melchizedeka sprawiła, że od 1767 roku (w okresie, gdy nie przebywał on w granicach Rzeczypospolitej, po ucieczce z aresztu) Monaster Motroniński stał się jednym z miejsc, do których w okresie poprzedzającym koliszczyznę ściągała miejscowa ludność pragnąca zbrojnie wystąpić przeciwko unitom. Zastępujący Melchizedeka mnich Gabriel (Gawryło), pod naciskiem lokalnej administracji, po pewnym czasie zabronił przyjmowania chłopów.
W kwietniu 1768 roku monaster został obrabowany przez nieznanych sprawców. 22 maja 1768 roku klasztor został zaatakowany ponownie, przez kilkuset napastników „w polskiej odzieży”. Cztery dni później w pobliskim Żabotyniu rozlokował się oddział konfederatów barskich. Pod wpływem pogłoski, iż mają oni zamiar napaść na monaster i wobec wcześniejszej nieudanej próby uzyskania pomocy gubernatora Żabotynia, mnisi porzucili zabudowania klasztorne.
Na terenach należących do monasteru, w , został sformowany pierwszy oddział Maksyma Żeleźniaka, który rozpoczął następnie koliszczyznę. Koniec XVII i XVIII w. był okresem spadku znaczenia klasztoru. W 1800 roku na jego terenie została wzniesiona nowa cerkiew, która po dwóch latach, z powodu błędów w projekcie, zawaliła się. W 1805 roku została zastąpiona kolejną świątynią.
W 1845 roku w klasztorze przebywał Taras Szewczenko, który uczynił go tematem jednej ze swoich akwarel. Według danych z 1847 roku wspólnota Monasteru Motronińskiego liczyła 45 mnichów i posłuszników.
W 1911 roku Święty Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego zdecydował o przekształceniu Monasteru Motronińskiego, w którym przebywało już bardzo niewielu mnichów, z męskiego w żeński. W czasie wojny domowej w Rosji na terenie klasztoru i położonego w jego sąsiedztwie Chłodnego Jaru przez trzy lata działała ukraińska Republika Chołodnojarska (1919–1922). W 1923 roku klasztor został zamknięty, a jego majątek znacjonalizowany. Według innego źródła 250 dziesięcin ziemi klasztornej znacjonalizowano jeszcze w 1921 roku, natomiast cerkwie Trójcy Świętej i św. Jana Teologa, również przejęte przez państwo, pozostawały czynne, wynajmowane lokalnej wspólnocie religijnej. W 1929 roku władze lokalne zdelegalizowały jednak tę wspólnotę, a cerkwie zamknęły. W tym samym roku nieczynna cerkiew Trójcy Świętej została uznana za zabytek o znaczeniu republikańskim.
W 1968 roku, w związku z dwusetną rocznicą koliszczyzny, powstał projekt remontu zniszczonego klasztoru i urządzenia w nim muzeum poświęconego temu wydarzeniu. Prace renowacyjne nie zostały jednak ukończone. Kościół prawosławny odzyskał monaster w 1991 roku.
Przypisy
Bibliografia
Motroniński Kategoria:Koliszczyzna Kategoria:Eparchia czerkaska (Patriarchat Moskiewski) Motroniński Kategoria:Zabytki w obwodzie czerkaskim