Osa (także pol. i niem. Ossa) – rzeka II rzędu w północnej Polsce o długości 96,2 km i dorzeczu 1594,5 km², prawy dopływ dolnej Wisły. Wypływa na Pojezierzu Iławskim z jeziora Perkun i kieruje się na południe, przepływa przez jeziora: Osa, Gardzień, Szymbarskie, Ząbrowskie, Popówko, Trupel i Płowęż, uchodzi do Wisły koło Zakurzewa, na północ od Grudziądza. Przy ujściu na wysokim wzgórzu (68,1 m n.p.m.) tuż przy skarpie wiślanej, od północy i wschodu opływa cytadelę grudziądzką.

W okolicach Grudziądza charakterystyczne dla Osy są cofki.

Zlewnia posiada zróżnicowaną rzeźbę terenu, charakteryzuje się gęstą siecią hydrologiczną i występowaniem wielu jezior. Zlewnia jest głównie zbudowana z glin zwałowych i piasków sandrowych. W podmokłych obniżeniach terenu występują torfy. Większość zlewni zajmują gleby brunatne wyługowane, a w niewielkich płatach gleby brunatne właściwe, bielicowe i hydrogeniczne. Pod względem struktury użytkowania gruntu 50% stanowią lasy, pozostała część to głównie grunty rolne.

Osa w 2003 roku na prawie całej swojej długości prowadziła wody pozaklasowe.

Rzeka była wzmiankowana już w 1222 r. jako północna granica ziemi chełmińskiej, będąc tym samym granicą między ówczesnym Mazowszem i Prusami. W latach 1920–1939 jej środkowym odcinkiem biegła granica Polski i Prus Wschodnich.

Ochrona przyrody Osa wraz z nurtem przepływa przez następujące formy ochrony: Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierza Iławskiego Obszar Chronionego Krajobrazu Jeziora Goryńskiego Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Osy i Gardęgi Rezerwat przyrody Dolina Osy Obszar Chronionego Krajobrazu Strefy Krawędziowej Doliny Wisły. Park Krajobrazowy Góry Łosiowe

Miejscowości nad Osą Gardzień Szymbark Ząbrowo Zazdrość Czachówki Biskupiec Osówko Płowężek Mędrzyce Świecie nad Osą Słupski Młyn Rogóźno-Zamek Owczarki Zakurzewo Mózgowo Gałdowo Grudziądz

Zobacz też rzeki Polski Łasinka (rzeka) Gardęga (rzeka) Mała Osa Młynówka (dopływ Osy) Kanał Trynka Rzeki Polski

Przypisy

Kategoria:Powiat iławski Kategoria:Powiat grudziądzki

Kategoria:Rzeki w Polsce