mały|240px|Kamienica w Szczecinie, w której mieszkał Kurt Tucholsky (po prawej) Kurt Tucholsky (ur. 9 stycznia 1890 w Berlinie, zm. 21 grudnia 1935 w Göteborgu) – niemiecki dziennikarz, publicysta i pisarz pochodzenia żydowskiego. Pisywał również pod pseudonimami Kaspar Hauser, Peter Panter, Theobald Tiger i Ignaz WrobelPisarze niemieckojęzyczni XX wieku. Leksykon encyklopedyczny PWN pod red. Marka Zybury. Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-11995-0 (autor biogramu: Marek Zybura), s. 311..

Życiorys Jako małe dziecko mieszkał w Szczecinie w kamienicy na drugim piętrze (dziś kamienica na ulicy Generała Ludomiła Rayskiego nr. 29, biurowiec spółki Orlen). Tam z powodów zawodowych przeniósł się jego ojciec, który był bogatym kupcem.

W latach 1910–1915 studiował w Berlinie i w Jenie. Studia ukończył jako doktor prawa. W czasie I wojny światowej walczył jako żołnierz na froncie wschodnim. W 1918 zmienił wyznanie na protestanckie. Jako korespondent prasowy mieszkał od 1924 we Francji.

3 maja 1920 ożenił się z lekarką Else Weil (rozwód 14 lutego 1924), zamordowaną w 1942 w obozie koncentracyjnym Auschwitz -Birkenau). 30 sierpnia 1924 jego żoną została Mary Gerold (rozwód 21 sierpnia 1933).

W 1930 roku zamieszkał w Szwecji.

Po przejęciu władzy przez Hitlera konsekwentnie zwalczał faszyzm. Pisma Kurta Tucholsky`ego zostały w 1933 spalone, pozbawiono go obywatelstwa niemieckiego, a jego majątek został skonfiskowany. Problemy zdrowotne i finansowe wzmocniły w nim depresję. 20 grudnia 1935 roku zażył śmiertelną dawkę środków nasennych i alkoholu. Został przewieziony do szpitala w Göteborgu, tam zmarł następnego dnia.

Twórczość Tucholsky należał do najwybitniejszych publicystów Republiki Weimarskiej. Jako zaangażowany politycznie dziennikarz i czasowo również współwydawca tygodnika „Die Weltbühne” wpisywał się w tradycję innego wielkiego niemieckiego krytyka społecznego i pisarza Heinricha Heinego. Ponadto był satyrykiem oraz autorem sztuk kabaretowych. Sam siebie nazywał lewicowym demokratą i pacyfistą. W swoich tekstach wielokrotnie przestrzegał przed antydemokratycznymi tendencjami w polityce, wojsku i wymiarze sprawiedliwości, w tym przede wszystkim przed narodowym socjalizmem Adolfa Hitlera.

Debiutował w 1907 satyrą na cesarza Wilhelma II. Pisał dla prasy, m.in. artykuły i wiersze dla satyrycznego pisma „Ulk” (1918-20 był redaktorem naczelnym tego tygodnika) oraz artykuły, recenzje dla (od 1913) tygodnika „Schaubühne”, (od 1918) „Weltbühne”, czasowo był współwydawcą tego pisma. 1919 i 1920 ukazały się w formie książkowej pierwsze zbiory jego artykułów i wierszy. Tucholsky przyczynił się do rozwoju krytycznego kabaretu politycznego w Niemczech. Trudne relacje z matką (ojciec zmarł w 1905) znalazły swój wyraz m.in. w artykule Rosa Bertens („Schaubühne” 1913), a również w powieści Schloß Gripsholm (1931). W tomie Deutschland, Deutschland über alles (1929) protestuje przeciwko skorumpowanym strukturom prawnym Republiki Weimarskiej oraz niemieckiemu szowinizmowi i militaryzmowi.

W tekście Reise ins Dritte Reich (1932) napisał: „Ludzie tacy jak Mussolini czy gefrajter (starszy szeregowy) Hitler istnieją nie tyle z własnej siły, a z braku charakteru ich przeciwników”.

Polski wybór publicystyki Tucholsky`ego pt. Księga pięciu szyderców ukazał się w 1955 roku. Walory jego tekstów publicystycznych to klarowność i precyzja języka, ostrość ferowanych sądów, przenikliwość stawianych diagnoz.

Oprócz tekstów publicystycznych Tucholsky pisał opowiadania, powieści, scenariusze filmowe, słuchowiska radiowe, wiersze, aforyzmy.

W 1978 roku odkryto i opublikowano prywatne zapiski pisarza z jego pobytu na emigracji. Dzienniki Q-Tagebücher należą do najważniejszych literackich dokumentów antyfaszystowskiej emigracji niemieckiejPisarze niemieckojęzyczni XX wieku. Leksykon encyklopedyczny PWN pod red. Marka Zybury. Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996 (autor biogramu: Marek Zybura), s. 312..

Dzieła Rheinsberg – ein Bilderbuch für Verliebte (1912) Der Zeitsparer. Grotesken von Ignaz Wrobel (1914) Fromme Gesänge. Von Theobald Tiger mit einer Vorrede von Ignaz Wrobel (1919) Träumereien an preußischen Kaminen. Von Peter Panter (1920) Die verkehrte Welt in Knüttelversen dargestellt von Kaspar Hauser (1922) Ein Pyrenäenbuch (1927) Mit 5 PS (1928). Wyd. polskie: Księga pięciu szyderców. Wybór i tłum. Antoni Marianowicz; (prozę przeł. z niem. Jacek Fruhling) Czytelnik, Warszawa 1955 Deutschland, Deutschland über alles. Ein Bilderbuch von Kurt Tucholsky und vielen Fotografen. Montiert von John Heartfield (1929) Das Lächeln der Mona Lisa (1929) Lerne lachen ohne zu weinen (1931) Schloss Gripsholm. Eine Sommergeschichte (1931). Wyd. polskie: Zamek Gripsholm PIW, Warszawa 1985, . Christoph Kolumbus oder Die Entdeckung Amerikas. Komödie in einem Vorspiel und sechs Bildern. Von Walter Hasenclever und Peter Panter (1932)

Nagroda im. Kurta Tucholsky'ego Przyznawane są dwie nagrody im. Kurta Tucholsky'ego. Pierwsza z nich jest wyróżnieniem w dziedzinie publicystyki literackiej przyznawanym od 1995 roku przez i wcześniej również przez . Nagroda jest dedykowana „zaangażowanym i językowo charakterystycznym dziełom publicystyki literackiej”. Jedną z osób, które otrzymały to wyróżnienie jest Margarete Stokowski.

Druga z nagród im. Kurta Tucholsky'ego jest przyznawana od 1985 roku przez szwedzki PEN Club pisarzom, którzy są prześladowani i zastraszeni we własnym kraju lub z tych powodów żyją na emigracji.

Nagrodę otrzymali następujący pisarze: RokOsobaPaństwo1985Adam Zagajewski1986Nagroda nie została przyznana1987Don Mattera1988Sherko Bekas 1989Augusto Roa Bastos1990Bei Dao1991Nuruddin Farah1992Salman Rushdie1993Mirko Kovač1994Taslima Nasrin1995Szirali Numuradow1996Swiatłana Aleksijewicz1997Faraj Sarkohi1998Vincent P. Magombe1999Flora Brovina2000Salim Barakat 2001Asiye Zeybek Guzel2002Rajko Đurić2003Jun Feng2004Yvonne Vera2005Samir El-Youssef2006Nasser Zarafshan2007Faraj Bayrakdar2008Lydia Cacho2009Dawit Isaak2010Abdul Samay Hamed2011Uładzimir Niaklajeu2012Samar Jazbek2013Masha Gessen2014Muharrem Erbey2015Arkadij Babczenko2016Aslı Erdoğan2017Yassin al-Haj Saleh2018Nasrin Sotoudeh2019Gui Minhai2020Maria Ressa2021Dmitrij Strocew2022Perhat Tursun2023Serhij Żadan

Przypisy

Linki zewnętrzne Towarzystwo im. Kurta Tucholsky’ego Muzeum Literackie im. Tucholsky’ego w Rheinsbergu

Kategoria:Niemieccy dziennikarze Kategoria:Niemieccy pisarze Kategoria:Niemieccy publicyści Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Cesarstwo Niemieckie) Kategoria:Konwertyci na protestantyzm Kategoria:Niemieccy antyfaszyści Kategoria:Niemieccy wolnomularze Kategoria:Pacyfiści Kategoria:Ludzie związani ze Szczecinem przed 1945 Kategoria:Niemieccy Żydzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Berlinie Kategoria:Niemieccy redaktorzy naczelni Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1935