Ilija Garašanin, właśc. Ilija Savić (ur. w Garaši, zm. w Belgradzie) – serbski polityk, dwukrotny premier Księstwa Serbii, jeden z twórców serbskiej ideologii narodowej (panserbizm).
Życiorys W młodości uzyskał doskonałe wykształcenieT. Judah, The Serbs, s. 56.. W 1834 został urzędnikiem celnym, trzy lata później oficerem. W toku rywalizacji między rodzinami Obrenoviciów i Karadziordzieviciów początkowo znajdował się w pierwszym obozie, udając się na emigrację po abdykacji Miłosza I Obrenovicia, następnie jednak wziął udział w obaleniu Michała Obrenovicia, co otworzyło mu drogę do rządu Aleksandra Karadziordziewicia. W 1843 objął funkcję ministra spraw wewnętrznych, zaś w 1852 został ministrem spraw zagranicznych i premieremT. Wasilewski, W. Felczak, Historia Jugosławii, s. 307.. Jako minister spraw wewnętrznych znacząco przyczynił się do modernizacji Serbii, reformy policji i administracji państwowej.
W 1844 opracował dokument zatytułowany Načertanije (pol. Szkic), w którym przedstawił zasady, jakimi powinna kierować się Serbia w swojej długoterminowej polityce. Zakładał w nim upadek Turcji Osmańskiej oraz Imperium Habsburgów i twierdził, że to Serbia, jako najsilniejsze państwo południowosłowiańskie, zajmie ich miejsce na BałkanachT. Judah, The Serbs, s. 57.. Zakładał również, że Serbowie powinni stanąć na czele buntu chrześcijan pod władzą turecką, co w efekcie – przy upadku Turcji – miało doprowadzić do budowy zjednoczonego państwa Słowian południowych zdominowanego przez Serbów. Dokument ten powstał pod znaczącym wpływem polskich kół emigracyjnych – koncepcji Adama Czartoryskiego i Františka ZachaT. Wasilewski, W. Felczak, Historia Jugosławii, s. 312..
W czasie Wiosny Ludów, Garašanin pragnął zaangażować swój kraj w walkę po stronie Słowian żyjących w Austrii, lecz Aleksander Karadziordziewić nie podjął żadnej aktywności w tym kierunku. W 1853 Garašanin został zdymisjonowany pod naciskiem Rosji, której rząd postrzegał go jako antyrosyjskiego i prozachodniego. Był odpowiedzialny za abdykację Aleksandra w 1858, lecz nie brał udziału w polityce w czasie drugiego okresu rządów Miłosza Obrenovicia.
Funkcję premiera i ministra spraw zagranicznych objął ponownie w 1861, gdy do władzy doszedł Michał Obrenowić. Kontynuował w tym okresie politykę prowadzoną przez siebie w czasie wcześniejszego przebywania w rządzie. Serbia na szeroką skalę wspierała podziemne zbrojne organizacje w Bośni, zamierzając doprowadzić do wybuchu antytureckiego zbrojnego powstaniaJ. Skowronek, M. Tanty, T. Wasilewski, Historia Słowian południowych i zachodnich, Warszawa 1988, , s. 357-358.. W 1867 przyczynił się do powstania pierwszej Ligi Bałkańskiej. Zdymisjonowany w 1867, ostatecznie wycofał się z polityki w roku następnym.
Koncepcje polityczne Garašanina były interpretowane jako ważny etap rozwoju nacjonalizmu serbskiego i koncepcji Wielkiej SerbiiT. Judah, The Serbs, s. 56-59..
Przypisy
Bibliografia Judah T., The Serbs. History, Myth and the Destruction of Yugoslavia, Yale University Press, 2009 Wasilewski T., Felczak W., Historia Jugosławii, Wrocław: Ossolineum, 1985. .
Kategoria:Urodzeni w 1812 Kategoria:Zmarli w 1874 Kategoria:Serbscy politycy