Reakcja sprzęgania – w chemii organicznej zwyczajowe określenie niektórych reakcji kondensacji prowadzących do wytworzenia wiązania węgiel–węgiel lub węgiel–heteroatom.
Sprzęganie soli diazoniowych Sole diazoniowe ulegają reakcji sprzęgania ze związkami aromatycznymi zawierającymi podstawniki aktywujące pierścień (np. z aminami aromatycznymi i fenolami):
W powyższej reakcji sól diazoniowa jest elektrofilem, aktywowany aren – nukleofilem, a produktem sprzęgania są azozwiązki. Sprzęganie soli diazoniowych jest reakcją typu elektrofilowej substytucji aromatycznej i przebiega według następującego mechanizmu:
Powstające azozwiązki zazwyczaj absorbują promieniowanie elektromagnetyczne z zakresu światła widzialnego (z powodu sprzężenia wiązania z dwoma układami aromatycznymi) i w efekcie wykazują intensywne zabarwienie, a jednocześnie są odporne chemicznie. Z tej przyczyny sprzęganie soli diazoniowych wykorzystywane jest do produkcji barwników azowych, np. czerwieni metylowej.
Reakcje sprzęgania w chemii metaloorganicznej W chemii metaloorganicznej reakcje sprzęgania katalizowane są zazwyczaj metalami przejściowymi i ich związkami. Do najczęściej stosowanych należą pallad, nikiel i miedź (dwa ostatnie stosowane bywają w procesach przemysłowych jako tańsze, choć mniej wydajne, zamienniki palladu).
Rozróżnia się tu dwa typy sprzęgania, sprzęganie krzyżowe, w którym łączą się dwie różne cząsteczki, i homosprzęganie, w którym następuje dimeryzacja dwóch identycznych cząsteczek, często jako efekt utleniania (sprzęganie oksydatywne) lub redukcji (sprzęganie reduktywne).
Substratami sprzęgania krzyżowego są często halogenki lub pseudohalogenki arylowe, alkenylowe lub alkilowe. Zróżnicowanie drugiego komponentu reakcji jest znacznie większe, np. alkeny, alkiny, związki Grignarda, związki boro-, cynko-, cyno-, lub miedzioorganiczne. Typowym katalizatorem sprzęgania w chemii metaloorganicznej jest pallad, często skompleksowany w formie tetrakis(trifenylofosfina)palladu(0) ().
+ Przykłady reakcji sprzęganiaReakcja Rok opublikowania Reagent AW kolumnie drugiej podano hybrydyzację atomu ulegającego sprzęganiu. Reagent B Homo/krzyżowa Katalizator Uwagireakcja Wurtza 1855 sp³ homo Na sprzęganie Glasera 1869 sp homo Cu reakcja Pschorra 1896 aryl homo Cu reakcja Ullmanna 1901 sp² homo Cu reakcja Gomberga-Bachmanna 1924 sp² homo wymaga zasadysprzęganie Cadiota-Chodkiewicza 1957 alkin sp sp krzyżowa Cu wymaga zasadysprzęganie Castro-Stephensa 1963 sp sp² krzyżowa sprzęganie Kumady 1972 sp², sp³ sp² krzyżowa Pd lub Ni reakcja HeckaNagroda Nobla w dziedzinie chemii za rok 2010. 1972 alken sp² sp² krzyżowa Pd wymaga zasadysprzęganie Sonogashiry 1975 alkin sp sp³ sp² krzyżowa Pd i Cu wymaga zasadysprzęganie Negishiego 1977 sp³, sp², sp sp³ sp² krzyżowa Pd lub Ni reakcja Stille’a 1978 sp³, sp², sp sp³ sp² krzyżowa Pd reakcja Suzukiego 1979 sp² sp³ sp² krzyżowa Pd wymaga zasadysprzęganie Hiyamy 1988 sp² sp³ sp² krzyżowa Pd wymaga zasadyreakcja Buchwalda-Hartwiga 1994 sp sp² krzyżowa Pd sprzęganie sprzęganie Fukuyamy 1998 RCO(SEt) sp² sp³ krzyżowa Pd
Przypisy