Falco – rodzaj ptaków z podrodziny sokołów (Falconinae) w obrębie rodziny sokołowatych (Falconidae).

Zasięg występowania Rodzaj obejmuje gatunki występujące na wszystkich kontynentach oprócz Antarktydy.

Morfologia Długość ciała 15–60 cm, rozpiętość skrzydeł 44–135 cm; masa ciała samic 88–2150 g, samców 73–1450 g.

Systematyka Etymologia Falco: nowołac. falco, falconis „sokół”, od łac. flectere „zakrzywiać” (aluzja do zakrzywionych szponów). Tinnunculus: łac. tinnunculus „pustułka”, od tinnulus „przenikliwie brzmiący”, od tinnire „brzmieć”. Gatunek typowy: Falco columbarius Linnaeus, 1758. Hierofalco: hieros „poświęcony” (por. ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos „jastrząb”); nowołac. falco, falconis „sokół”, od łac. flectere „zakrzywiać”. Gatunek typowy: Falco candicans J.F. Gmelin, 1788 (= Falco rusticolus Linnaeus, 1758). Hypotriorchis: gr. ὑποτριορχης hupotriorkhēs „jastrząb” (później utożsamiany z kobuzem), od ὑπο hupo „trochę”; τριορχης triorkhēs „myszołów”, od τρεις treis, τρια tria „trzy”; ορχις orkhis „jądro”. Gatunek typowy: Falco subbuteo Linnaeus, 1758. Cerchneis: gr. κερχνῃς kerkhnēis, κερχνῃδος kerkhnēidos „pustułka”. Gatunek typowy: Falco rupicolus Daudin, 1800. Gyrfalco: starofr. Gerfaucon „białozór”, od staronord. Geirfalki „wielki sokół”. Erythropus: gr. ερυθροπους eruthropous, ερυθροποδος euthropodos „czerwonostopy”, od ερυθρος eruthros „czerwony”; πους pous, ποδος podos „stopa”. Gatunek typowy: Falco vespertinus Linnaeus, 1766. Rhynchodon: gr. ῥυγχος rhunkhos „dziób”; οδων odōn, οδοντος odontos „ząb”. Gatunek typowy: Falco peregrinus Tunstall, 1771. Aegypius: aigupios „sęp”; na podstawie Aιγυπιος Homera, Hezjoda, Sofoklesa, Arystotelesa i innych starożytnych greckich autorów. Nazwa ta była stosowana do różnych gatunków, które odwiedzały pobojowiska po walce, by żywić się ciałami wojowników i ich rumaków poległych w walce. Gatunek typowy: Falco tinnunculus . Aesalon: epitet gatunkowy Falco aesalon J.F. Gmelin, 1788; łac. aesalon, aesalonis „jastrząb, mały jastrząb”, od gr. αισαλων aisalōn, αισαλωνος aisalōnos „jastrząb, mniejszy orzeł” (różnie identyfikowany, np. drzemlik, błotniak stawowy czy orzeł południowy). Gatunek typowy: Falco aesalon J.F. Gmelin, 1788 (= Falco columbarius Linnaeus, 1758). Pannychistes: gr. παννυχιστης pannukhistēs „ktoś, kto czuwa w nocy”, od παννυχις pannukhis „nocne czuwanie”; ἱζω hizō „siedzieć”. Gatunek typowy: Falco ruficeps (= Falco vespertinus ). Cenchris: łac. cenchris, cenchridis „pustułka”, od gr. κεγχρις kenkhris, κεγχριδος kenkhridos „pustułka”. Gatunek typowy: Falco tinnunculus . Lithofalco: gr. λιθος lithos „kamień”; rodzaj Falco (sokół). Gatunek typowy: Falco columbarius . Cataractes: łac. cataractes „nieznany żarłoczny ptak morski”, od gr. καταρακτης kataraktēs lub καταρρακτης katarrhaktēs „nieznany drapieżny ptak morski”. Gatunek typowy: Falco candicans (= Falco rusticolus . Hierax: gr. ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos „jastrząb”. Gatunek typowy: Falco rusticolus . Falcula: nowołac. falcula „sokolik”, od zdrobnienia nowołac. falco, falconis „sokół”, od łac. flectere „zakrzywiać” (por. łac. falcula „mały sierp, pazur”; średniowocznołac. falcula brzegówki z rodzaju Riparia). Gatunek typowy: Falco tinnunculus . Ieracidea: gr. ῥυγχος rhunkhos „dziób”; οδων odōn, οδοντος odontos „ząb”. Gatunek typowy: Falco berigora Vigors & Horsfield, 1827. Dendrofalco: gr. δενδρον dendron „drzewo”; nowołac. falco, falconis „sokół”, od łac. flectere „zakrzywiać”. Gatunek typowy: Falco subbuteo Linnaeus, 1758. Euhierax: gr. ευ eu „dobry”; ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos „jastrząb”. Gatunek typowy: Falco peregrinus Tunstall, 1771. Poecilornis: gr. ποικιλις poikilis „gatunek zięby”; oρνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”. Gatunek typowy: Falco sparverius . Tichornis: gr. τειχος teikhos „mur”; ορνις ornis, ορνιθος ornithos „ptak”. Gatunek typowy: Falco cenchris (= Falco naumanni ). Falcolus: rodzaj Falco ; łac. przyrostek zdrabniający -olus. Gatunek typowy: Falco lanarius (= Falco biarmicus ). Gennaia: gr. γενναιος gennaios „dostojny, wysoko urodzony”, od γενναω gennaō „płodzić”. Gatunek typowy: Falco jugger . Chiquera: epitet gatunkowy Falco chicquera ; fr. pisownia nazwy Shikra oznaczającą w hindi „łowcę”. Gatunek typowy: Falco chicquera . Harpe: gr. ἁρπη harpē „nieznany, prawdopodobnie mityczny ptak”. Gatunek typowy: Falco novaeseelandiae . Pontotriorchis: gr. ποντος pontos „morze”; τριορχης triorkhēs „myszołów”, od τρεις treis, τρια tria „trzy”; ορχις orkhis „jądro”. Gatunek typowy: Falco concolor . Turumtia: nazwy Turumti i Turumtari oznaczające w hindi samicę sokoła rudogłowyego. Gatunek typowy: Falco chicquera . Dissodectes: gr. δισσος dissos „podwójny”, od δις dis „dwa razy”, od δυο duo „dwa”; δεκτης dektēs „ktoś kto gryzie”, od δακνω daknō „gryźć”. Gatunek typowy: Falco dickinsoni P.L. Sclater, 1864. Dorcadothera: gr. δορκας dorkas, δορκαδος dorkados „gazela”; -θηρας -thēras „łowca”, od θηραω thēraō „polować”, od θηρ thēr, θηρος thēros „bestia, zwierzę”. Gatunek typowy: Falco cherrug . Pnigohierax: gr. πνιγος pnigos „duszenie”, od πνιγω pnigō „dusić, dławić”; ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos „jastrząb”. Gatunek typowy: Falco lanarius (= Falco cherrug ). Rhynchofalco: gr. ῥυγχος rhunkhos „dziób”; nowołac. falco, falconis „sokół”, od łac. flectere „zakrzywiać”. Gatunek typowy: Falco femoralis Temminck, 1822. Neofalco: gr. νεος neos „nowy”; rodzaj Falco (sokół). Gatunek typowy: Falco albigularis (= Falco rufigularis ). Gennadas: gr. γενναδας gennadas „szlachetny”. Gatunek typowy: Falco jugger . Tolmerus: gr. τολμηρος tolmēros „śmiały”, od τολμα tolma, τολμης tolmēs „odwaga, śmiałość”. Nesierax: gr. νησος nēsos „wyspa” (tj. Nowa Zelandia); ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos „jastrząb”. Gatunek typowy: Falco novaeseelandiae J.F. Gmelin, 1788. Eufalco: gr. ευ eu „dobry”; nowołac. falco, falconis „sokół”, od łac. flectere „zakrzywiać”. Gatunek typowy: Falco communis J.F. Gmelin, 1788 (= Falco peregrinus Tunstall, 1771). Notofalco: gr. νοτος notos „południe”; rodzaj Falco Linnaeus, 1758. Gatunek typowy: Falco subniger G.R. Gray, 1843. Cuvieria: Frédéric Cuvier (1773–1838), francuski zoolog, paleontolog. Gatunek typowy: Falco cuvierii A. Smith, 1830; młodszy homonim Cuvieria (Coleoptera). Megacerchneis: gr. μεγας megas „wielki”; rodzaj Cerchneis Boie, 1826. Gatunek typowy: Falco rupicoloides A. Smith, 1829. Planofalco: łac. planum „poziom ziemi”, równiny (por. gr. πλανος planos „wędrowanie”, od πλαναω planaō „wędrować”); nowołac. falco, falconis „sokół”, od łac. flectere „zakrzywiać”. Gatunek typowy: Falco mexicanus Schlegel, 1850. Archifalco: gr. αρχος arkhos „lider, szef”, od αρχω arkhō „rządzić”; nowołac. falco, falconis „sokół”, od łac. flectere „zakrzywiać”. Gatunek typowy: Falco peregrinus Tunstall, 1771. Confusiana: Konfucjusz lub Kong Fuzi (551–479 p.n.e.), chiński filozof i nauczyciel. Palifalco: łac. pallidus „blady”, od pallere „być bladym”; rodzaj Falco (sokół). Gatunek typowy: Falco hypoleucos .

Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki:

Uwagi

Przypisy

Systematyka i nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Sokołowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza