Cieśnina Witiaz (, ) – cieśnina oddzielająca Nową Brytanię od półwyspu Huon, w północno-wschodniej Nowej GwineiGeorge R. Cresswell: Coastal currents of northern Papua New Guinea, and the Sepik River outflow, Marine Freshwater Research 2000, s. 553–564.Walter Zenk, Gerold Siedler, Akio Ishida, Jürgen Holfort, Yuji Kashino, Yoshifumi Kuroda, Toru Miyama, Thomas J. Müller: Pathways and variability of the Antarctic Intermediate Water in the western equatorial Pacific Ocean, Progress in Oceanography 67/2005, s. 245–281..
Cieśnina została nazwana przez rosyjskiego podróżnika Nikołaja Nikołajewicza Mikłucho-Makłaja dla upamiętnienia korwety „Witeź”, na pokładzie której żeglował od października 1870, odbywając podróż z Ameryki Południowej na wyspy Pacyfiku i docierając w te strony we wrześniu 1871 roku'Mikluho-Maklai, Nicholai Nicholaievich (1846-1888)', „Australian Dictionary of Biography”..
Hydrografia Głęboka na 1200 metrów cieśnina stała się obiektem zainteresowania oceanografów z Australii i USA, którzy badali jej wody w latach 1985, 1986, 1988, 1991 i 1992 w ramach szeroko zakrojonego projektu Western Equatorial Pacific Ocean Circulation Study (WEPOCS)George R. Cresswell: Coastal currents of northern Papua New Guinea..., s. 553..
Przez Vitiaz Strait przepływa z południa na północ prąd morski niosący mocno zasolone i dotlenione masy wody z Morza SalomonaM. Tsuchiya, R. Lukas, R. A. Fine, E. Firing, E. Lindstrom, 1989 'Source waters of the Pacific Equatorial Undercurrent.’ „Progress in Oceanography” 23/1989, s. 101..
Pierwsi Europejczycy Abel Tasman w roku 1643 widział leżącą w cieśninie wyspę Umboi, ale nie zorientował się, że cieśnina oddziela ją od brzegów Nowej GwineiAndrew Sharp: The Voyages of Abel Janszoon Tasman, 1968.. William Dampier sporządził mapę cieśniny pomiędzy Umboi i Nową Brytanią (Cieśnina Dampiera) w roku 1700William Dampier: Dampier’s Voyages, ed. John Masefield 1906.. Dampier ustalił, że masa lądowa, którą sam nazwał Nową Brytanią, jest wyspą. Żeglując na północ naniósł na mapę i nazwał szereg wysp i wysepek położonych pomiędzy cieśniną swego imienia a Vitiaz Strait: Sir George Rook’s Island (później Rooke Island, obecnie Umboi Palau), Long Island (Arop Palau) i Crown IslandWilliam Dampier: A Continuation of a Voyage to New Holland, Ch. 4 New Britain Discovered..
II wojna światowa W czasie walk na Nowej Gwinei (1942-1945), Vitiaz Strait nabrała ogromnego znaczenia strategicznego. 8 marca 1942 roku w Lae i Salamaua nad zatoką Huon wylądowały dwa bataliony armii japońskiej, co dało jej kontrolę nad cieśninami Vitiaz i DampieraJerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976, s. 482., jednak utraciła ją gdy w październiku wojska australijskie zdobyły Finschhafen, zaś siły US Army dokonały lądowania na Nowej Brytanii w grudniu 1943 rokuJerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu, s. 540.. Generał Douglas MacArthur 12 lutego 1944 roku ogłosił, że wojska amerykańskie zajęły nie bronioną Rooke Island (Umboi)U.S. Troops Seize Vitiaz Strait Isle, „New York Times” 15 lutego 1944, s. 6.Frank Dexter: Rooke Island Occupied, „The Argus” (Melbourne, Victoria), 16 lutego 1944, s. 16..
Przypisy
Kategoria:Cieśniny Papui-Nowej Gwinei Kategoria:Cieśniny Morza Nowogwinejskiego Kategoria:Cieśniny Morza Salomona Kategoria:Nowa Brytania