Wojnicz

mały|Rynek Wojnicz – miasto w Polsce położone w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wojnicz. Wchodzi w skład aglomeracji tarnowskiej.

Gród wzniesiony w X w. należał do ciągu trzynastu zamków rycerskich zbudowanych w średniowieczu na wzniesieniach nad Dunajcem w Małopolsce, strzegących szlaku handlowego na Węgry biegnącego wzdłuż Wisły, Dunajca, Popradu, Wagu i Dunaju, stanowiąc część systemu fortyfikacyjnego państwa polskiego od strony Węgier. Dawna kasztelania wojnicka, jedna z najstarszych w Małopolsce. Miasto padło razy ofiarą pożarów. Starostwo niegrodowe w Wojniczu miało siedzibę w Zamościu od 1277 r. (nie udało się ustalić pełnego katalogu starostów wojnickich)Historia starostwa wojnickiego.. Od 1109 patronem parafii jest św. Wawrzyniec, męczennik na ruszcie; figuruje on także na tarczy herbowej miasta.

W latach 1975–1998 w województwie tarnowskim.

Położenie Wojnicz leży na Podgórzu Bocheńskim w Kotlinie Sandomierskiej, na obszarze zapadliska przedkarpackiego. Niedaleko miasta przebiega granica jednostek geologicznych: zapadliska przedkarpackiego, obejmującego tereny na południe od Wojnicza, oraz nasuniętych na niego od południa, Karpat fliszowych, reprezentowanych przez Pogórze Wiśnickie. W niektórych regionalizacjach zachodnia część Wojnicza leży na Wysoczyźnie Wojnickiej. Wysoczyzna ta przylega bezpośrednio do progu Pogórza. Jej wierzchowina niejednostajnie opada w kierunku północnym. Gród powstał na wyspie otoczonej mokradłami na równinie zalewowej doliny dolnego Dunajca.

Układ przestrzenny W układzie przestrzennym wyróżnić można trzy strefy: centrum – obejmującą zwartą zabudowę wokół Rynku miejską – obejmującą historyczny układ ulic, działek, zabytkową zabudowę z reliktami fortyfikacji średniowiecznej oraz zespół dworu starostów wojnickich z parkiem i zabudowaniami folwarcznymi podmiejską – na obrzeżach miasta, o luźniejszej strukturze z zabudową mieszkaniową, a w północnej części wzdłuż drogi krajowej z terenami przemysłowo- usługowymi Integralną część miasta stanowią dzielnice: Ratnawy, Zamoście, Błonie, Kolonia, Podlesie i Wolice.

Klimat Wojnicz znajduje się w klimatycznej strefie umiarkowanego ciepła, o najwyższych temperaturach w lipcu i sierpniu, a najniższych w styczniu i lutym. średnia roczna temperatura: średnia roczna suma opadów: 700–750 mm długość okresu wegetacyjnego: 220 dni

Gleby Występowanie poszczególnych klas gleb na terenie gminy Wojnicz wyraźnie nawiązuje do litologii skał czwartorzędowych, w mniejszym stopniu skał starszych. W dolinach rzek występują gleby napływowe, zaś na Pogórzu Karpackim i na Wysoczyźnie Wojnickiej przeważają gleby brunatnoziemne, w mniejszym stopniu bielicoziemne. Inne rodzaje gleb występują zdecydowanie rzadziej.

Surowce naturalne Na obszarze Wojnicza występują surowce naturalne, reprezentujące: surowce energetyczne (gaz ziemny), surowce chemiczne (sole kamienne) oraz surowce skalne (kruszywa naturalne i surowce ceramiczne). Oprócz nich występują inne skały, jak np. karpackie piaskowce, syderyty (rudy żelaza), łupki bitumiczne, torfy, wody mineralne (solanki).

Demografia 1662 rok – 500 mieszkańców 1835 rok – 1200 mieszkańców 1921 rok – 1500 mieszkańców 1961 rok – 2100 mieszkańców 2008 rok – 3509 mieszkańców Piramida wieku mieszkańców Wojnicza w 2014 roku.

345x240px

Historia Nazwa Prastara osada targowa i wczesnośredniowieczny gród kasztelański stąd nazwa licznie poświadczona źródłowo od XIII w., Woynicze w 1217 r., Woyniz w 1224 r., Woynicz w 1239 r., 1259 r., według Kazimierza Rymuta i Stanisława Rosponda nazwa dzierżawcza utworzona za pomocą archaicznego słowiańskiego przyrostka -jь od nazwy osobowej Wojnik. Stanisław Rospond zakładał ewentualność wczesnej formy Wojnice, od nazwiska Wojna, skróconej na Wojnic i odmazurzonej na Wojnicz. W XIV wieku ustanowiono specjalnego poborcę cła „Florzko senior districtus woinicensis”. Dokument z 1374 r. wymienia obok Krakowa jako „castra et civitates regni” Biecz, Sącz (Sądecz), Wiślicę i Wojnicz. W 1388 r. Władysław Jagiełło potwierdził sprzedaż Tarchowa „in terra wojnicensi”.

Symbole miasta Herb Wojnicza – herbem gminy Wojnicz jest w błękitnym polu tarczy godło przedstawiające św. Wawrzyńca w barwie cielistej i srebrnym perizonium na biodrach, rozciągniętego na złotej kracie, po bokach której litery S i L Sanctus Laurentius – św. Wawrzyniec takiejże barwy. Herb nawiązuje do najstarszego wezwania miejscowego kościoła z XI w. Najstarsza zachowana pieczęć z postacią św. Wawrzyńca pochodzi z 1504 r. Herb w obecnej formie został zatwierdzony uchwałą Rady Gminy w 1994 r. Został plastycznie opracowany przez Dariusza Dessauera z UMCS w Lublinie. Herb jest znakiem miasta i gminy. Flaga Wojnicza – składa się z trzech stref: strefa górna złota (zastępowana barwą żółtą), pośrodku pas srebrny (zastępowany bielą), a strefa dolna jest błękitna Hymn

Przebieg historyczny thumb|Dzwonnica w Wojniczu, XVI w. thumb|Sztych Erika Dahlbergha, Bitwa pod Wojniczem 1655 thumb|Wojnicz: w drodze do Dunajca, 1970 mały|Cmentarz wojenny nr 282 thumb|Ulica Jagiellońska thumb|Dunajec pod Wojniczem, z brzegu Ispu Osadnictwo na terenie obecnego miasta przybierało na sile w VIII – IX w. Resztki wczesnośredniowiecznego grodziska zbudowanego w X wieku na suchej wyspie wzniesionej kilka metrów nad mokradłami doliny Dunajca i pełniącego funkcję grodu kasztelańskiego dały początek miastu Wojnicz. W X w. osada wojnicka zmieniła charakter i znaczenie przez powstanie grodu osadzonego przez wojów państwa plemiennego, a następnie polskiego. Jedna z legend natomiast mówi, że w X w. wojowie księcia Mieszka I, czy też Bolesława Chrobrego, wznieśli tam modrzewiowe grodzisko. Od tychże wojów osada otrzymała nazwę Wojnicz. Inna związana z Wojniczem legenda podaje, że nim powstała nazwa Wojnicz, w tym miejscu był gród składający się z trzech osad, o wspólnej nazwie Trojnik. Wojnicz posiadał prawa miejskie w latach 1278–1934, odzyskał je 1 stycznia 2007 roku. 3 października 1655 r. doszło do bitwy pod Wojniczem.

4000–1700 p.n.e. – przejściowe osadnictwo 1700–700 p.n.e. – trwałe, ale nie ciągłe osadnictwo 700–400 p.n.e. – nietrwałe osadnictwo łużyckie X wiek – zasiedlenie osady przez wojów drużyny pierwszych władców Polski, wzniesienie wałów grodu 1109 – wzniesienie kościoła pod wezwaniem św. Wawrzyńca, prawdopodobnie z fundacji Bolesława Krzywoustego jako wotum za zwycięstwo pod Nakłem XII wiek – powstaje kasztelania wojnicka 1112 – powstała świątynia na miejscu, gdzie jest obecnie kościół św. LeonardaWojnickie Legendy w opracowaniu Ks. Jana Królikiewicza. Wojnicz, 2013. TPZW. XIII wiek – komora celna, prawo składu i targu 1239 – powitanie Kingi, córki króla Węgier, Beli IV, przyszłej żony Bolesława Wstydliwego; Wojnicz prawdopodobnie wtedy otrzymał prawa miejskie 1278, 25 listopada – pierwsza wzmianka o Wojniczu jako mieście, usypanie wałów miejskich 1349 – przeniesienie miasta z prawa średzkiego na magdeburskie przez Kazimierza Wielkiego 1375, 25 maja – pierwsza wzmianka o powiecie wojnickim 1379 – pierwsza wzmianka o zniszczeniu miasta przez pożar 1381 – potwierdzenie praw miejskich przez Ludwika Węgierskiego, Wojnicz został siedzibą powiatu, powstała szkoła parafialna 1394, 13 września – wizyta królowej Jadwigi I połowa XV w. – miejsce roczków sądu ziemskiego 1427 – zatwierdzenie przywilejów mieszczan przez Władysława Jagiełłę 1456, 15 kwietnia – Kazimierz Jagiellończyk zezwolił na targi w każdy poniedziałek 1465 – wyniesienie probostwa do godności prepozytury, powstanie szkoły kolegiackiej, wzniesienie parafialnego kościoła św. Wawrzyńca w stylu gotyckim 1485 – zniszczenie miasta przez drugi pożar 1496 – pierwsza wzmianka o cechu szewców w Wojniczu 1503 – uchwalenie na sejmiku Laudum Wojnickiego ziemi krakowskiej dotyczącego pospolitego ruszenia 1521, 4 października – król Zygmunt I Stary pozwolił mieszczanom wojnickim wybudować most na Dunajcu 1527 – wydanie zezwolenia przez Zygmunta Starego na budowę pierwszego mostu na Dunajcu przez mieszczan 1530 – założenie Cechu Wielkiego za zgodą Zygmunta Starego 1575 – po raz pierwszy potwierdzony murowany ratusz w rynku, z wieżą, dzwonem i zegarem 1655, 3 października – bitwa pod Wojniczem między wojskami polskimi a szwedzkimi 1657, 19 marca – wkroczenie do miasta wojsk Rakoczego i jego spalenie 1702 – rajtarzy szwedzcy podpalili miasto z powodu odmowy płacenia kontrybucji Szwedom 1727 – wzmianka o Lyceum Woynicianum, starej szkole prowadzonej przez kapitułę wojnicką (zob. rok 1465)Na stanowisko rektora szkoły stawały osoby z wykształceniem uniwersyteckim. 1732 – przywłaszczenie dochodów miasta przez starostę Jakuba Stanisława Karwowskiego Artykuł ten wskazuje na osadę żydowską w Wojniczu co najmniej od początku XVIII w. Michał Kędzierski (neofita ożeniony z wojniczanką Bialikiewiczówną) był dzierżawcą Jakuba Karwowskiego, z którym wspólnie oszukali gospodarza karczmy wojnickiej. 1739 – powstał duży browar na przedmieściu Zamoście 1745, 13 kwietnia – pożar zniszczył znaczną część miasta 1751 – utworzenie rozległego archidiakonatu wojnickiego 1752, 23 marca – spłonięcie kolegiaty św. Wawrzyńca 1753 – odbudowa kolegiaty i budowa kaplicy w stylu późnobarokowym 1767 – freski rokokowe w kolegiacie przez Jana Neyderfera 1772 – rządy austriackie w wyniku I rozbioru 1773 – konsekracja kolegiaty przez biskupa krakowskiego Kajetana Ignacego Sołtyka 1784, 5 sierpnia – poświęcenie nowo założonego cmentarza przy gościńcu radłowskim (dziś ul. Warszawska) 1800 – Wojnicz został siedzibą powiatu wchodzącego w skład cyrkułu bocheńskiego 1831 – zniszczenie miasta i ratuszu przez pożar, budowa pomnika św. Floriana w rynku 1851 – powstał sąd powiatowy, przekształcony później w grodzki 1856 – budowa kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika, omijającej miasto 1867 – likwidacja powiatu wojnickiego 1894, 28 listopada – zakończono proces rejestracyjny Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Wojniczu, rozpoczęty rok wcześniej. 1895 – pożar miasta 1914–1918 I wojna światowa, bitwy i cmentarze wojskowe 1918, 5 listopada – władze miejskie ogłosiły odzyskanie niepodległości i odrodzenie państwa polskiego 1928, 21 października – wizyta prezydenta Ignacego Mościckiego 1934, 8 lipca – na Rynku odsłonięto pomnik Niepodległości 1935, 1 kwietnia – utrata praw miejskich 1939, 6 września – wkroczenie wojsk niemieckich po potyczkach z 39 Pułkiem Piechoty Strzelców Lwowskich, którego obrona mostu nad Dunajcem się nie powiodła 1942 – masowe aresztowania do obozów koncentracyjnych, eksterminacja obywateli Żydowskich 1943, 5/6 czerwca 1943 – jedno z największych aresztowań w Wojniczu w czasie II wojny światowej 1944, 4/5 sierpnia – w nocy spadł w Dębinie Zakrzowskiej zestrzelony aliancki Halifax JP 181, należący do 148 dywizjonu RAF, w drodze do powstania warszawskiego: 7 ofiar załogi 1945, 18 stycznia – wkroczenie Armii Czerwonej 1991, 4 sierpnia – odsłonięto Pomnik Lotników Alianckich w Dębinie Zakrzowskiej, zaprojektowany przez L. i O. Scheierów na upamiętnienie zmarłych pilotów alianckich z 1944 roku 1992 – pierwsze wydanie „Zeszytów Wojnickich” wyd. przez Izbę Regionalną i Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Wojnickiej 2006, 13 grudnia – powstał Zielony Park Przemysłowy 2007, 1 stycznia – odzyskanie praw miejskich uroczyste nadanie (oddanie) praw miejskich. 2007, 18 stycznia – oficjalne uroczystości związane z odzyskaniem praw miejskich, wizyta premiera Jarosława Kaczyńskiego 2007, 9 lipca – otwarcie obwodnicy w ciągu drogi krajowej nr 94 2014, 9 sierpnia – podniesienia kościoła parafialnego św. Wawrzyńca Męczennika do godności kolegiaty oraz ogłoszenie powołania do istnienia Kapituły Kolegiackiej przez biskupa Andrzeja Jeża 2014, 29 października – otwarcie obwodnicy miasta w ciągu drogi wojewódzkiej nr 975

Kasztelanowie wojniccy

Zabytki mały|Kościół św. Leonarda mały|Pałac Dąmbskich