thumb|245px|Pokrój Pothos longipipes thumb|245px|Kwiatostan Pothos longipipes Stopłat, potos (Pothos L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny obrazkowatych, obejmujący 56 gatunków, występujących na obszarze od wysp zachodniego Oceanu Indyjskiego przez Indie, Chiny, Indochiny, Malezję i Papuę-Nową Gwineę do Australii i południowo-zachodniej Oceanii.
Morfologia Łodyga Łodyga raczej zdrewniała, o dolnych węzłach ukorzeniających się, a górnych wolnych i wiszących, o długości od 3 m (P. curtisii) do 15 m (P. macrocephalus). Pędy boczne niekiedy wyrastają na poziomie pochew liściowych, a niekiedy wierzchołkowo.
Liście Ulistnienie naprzemianległe. Ogonki liściowe szerokie, spłaszczone, oskrzydlone lub typowe, z długą pochwą liściową, niekiedy zredukowaną do pary bezbarwnych żeberek, osiągające długość od kilku do kilkunastu centymetrów i szerokość do 2 cm. Blaszki liściowe równowąsko-lancetowate do jajowatych lub eliptycznych, o wymiarach od 2–10×1–4 cm (stopłat pnący) do 10–34×2,5–10 cm (P. leptostachyus) i 3–21×1,5–25 cm (P. chinensis).
Kwiaty Rośliny jednopienne, tworzące pojedyncze lub wierzchotkowo skupione (4–6) kwiatostany typu kolbiastego pseudancjum. Pęd kwiatostanowy, bardzo krótki do bardzo długiego, wyrasta z pachwiny liścia. Pochwa kwiatostanu jajowata do równowąskiej, rzadko bardzo długa. Kolba jajowata, kulista, cylindryczna lub eliptyczna, siedząca do osadzonej na długiej szypule, gęsto lub luźno pokryta kwiatami płodnymi. Kwiaty obupłciowe, z 4–6 listkami okwiatu, wolnymi lub całkowicie zrośniętymi, składają się z 4–6 wolnych pręcików o wydłużonych, spłaszczonych nitkach i eliptycznych pylnikach, oraz pojedynczej, jajowato-podłużnej do spłaszczonej, (2?-)3-komorowej zalążni. W każdej komorze powstaje pojedynczy, anatropowy zalążek. Szyjki słupka niekiedy szerokości zalążni, znamiona dyskowato-kuliste do guzkowatych.
Owoce Jagody, eliptyczne do jajowatych, zwykle czerwone, rzadziej białawe lub purpurowe. Nasiona eliptyczne, o gładkiej łupinie, bez bielma.
Biologia i ekologia Rozwój Byliny, wiecznie zielone hemiepifityczne pnącza, rzadziej litofity, liany lub hemiepifity wtórne.
Siedlisko Skały, drzewa, pagórki i polany w tropikalnych i subtropikalnych, wilgotnych lub suchych lasach wiecznie zielonych i deszczowych. Rośliny występują przede wszystkim na glebach wapiennych, ale także na glebach ilastych, piaszczystych, a także granitach i piaskowcach, na wysokości 50–1970 m n.p.m.
Genetyka Liczba chromosomów 2n = 24, 36.
Systematyka Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Należy do plemienia Potheae, podrodziny Lasioideae, rodziny obrazkowatych (Araceae), rzędu żabieńcowców (Alismatales) w kladzie jednoliściennych (ang. monocots).
Gatunki Pothos armatus C.E.C.Fisch. Pothos atropurpurascens M.Hotta Pothos barberianus Schott Pothos beccarianus Engl. Pothos brassii B.L.Burtt Pothos brevistylus Engl. Pothos brevivaginatus Alderw. Pothos chinensis (Raf.) Merr. Pothos clavatus Engl. Pothos crassipedunculatus Sivad. & N.Mohanan Pothos curtisii Hook.f. Pothos cuspidatus Alderw. Pothos cylindricus C.Presl Pothos dolichophyllus Merr. Pothos dzui P.C.Boyce Pothos englerianus Alderw. Pothos falcifolius Engl. & K.Krause Pothos gigantipes Buchet ex P.C.Boyce Pothos gracillimus Engl. & K.Krause Pothos grandis Buchet ex P.C.Boyce & V.D.Nguyen Pothos hellwigii Engl. Pothos hookeri Schott Pothos inaequilaterus (C.Presl) Engl. Pothos insignis Engl. Pothos junghuhnii de Vriese in F.A.W.Miquel Pothos keralensis A.G.Pandurangan & V.J.Nair Pothos kerrii Buchet ex P.C.Boyce Pothos kingii Hook.f. Pothos lancifolius Hook.f. Pothos laurifolius P.C.Boyce & A.Hay Pothos leptostachyus Schott Pothos longipes Schott Pothos longivaginatus Alderw. Pothos luzonensis (C.Presl) Schott Pothos macrocephalus Scort. ex Hook.f. Pothos mirabilis Merr. Pothos motleyanus Schott Pothos oliganthus P.C.Boyce & A.Hay Pothos ovatifolius Engl. Pothos oxyphyllus Miq. Pothos papuanus Becc. ex Engl. Pothos parvispadix Nicolson Pothos philippinensis Engl. Pothos pilulifer Buchet ex P.C.Boyce Pothos polystachyus Engl. & K.Krause Pothos remotiflorus Hook. Pothos repens (Lour.) Druce Pothos roxburghii de Vriese Pothos salicifolius Ridl. ex Burkill & Holttum Pothos scandens L. – stopłat pnący Pothos tener Wall. in W.Roxburgh Pothos thomsonianus Schott Pothos touranensis Gagnep. Pothos versteegii Engl. Pothos volans P.C.Boyce & A.Hay Pothos zippelii Schott
Podział rodzaju Heinrich Wilhelm Schott dokonał podziału rodzaju na 2 podrodzaje: Eupothos (m.in. ogonki liściowe płaskie, oskrzydlone) i Allopothos (ogonki liściowe typowe). Engler dokonał dalszego podziału, dzieląc podrodzaje na 4 i 3 sekcje, mając na uwadze przede wszystkim budowę kwiatostanów tych roślin. Obecnie uwzględnia się podział rodzaju zaproponowany przez Schotta. Przykładowymi przedstawicielami obu podrodzajów są: Eupothos: Pothos chinensis, Pothos dzui, Pothos gigantipes, Pothos grandis, Pothos kerrii, Pothos macrocephalus, Pothos pilulifer, Pothos repens, Pothos scandens, Allopothos: Pothos curtisii, Pothos kingii, Pothos lancifolius, Pothos lorispathus, Pothos touranensis.
Nazewnictwo Toponimia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od syngaleskiego słowa pota, będącego na Sri Lance zwyczajową nazwą rośliny z gatunku Pothos scandens. Do roku 1749 Linneusz i inni europejscy botanicy używali dla określenia rodzaju nazwy żeńskiej Potha. Po zaakceptowaniu nazwy Pothos, do roku 1841 była ona używana w rodzaju żeńskim (np. Pothos lanceolata).
Nazwy rodzajowe W roku 1852 Ignacy Rafał Czerwiakowski w pracy Opisanie róślin jednolistniowych lekarskich i przemysłowych użył dla określenia rodzaju Pothos nazwy „stopłat”, podając jako nazwę oboczną „potos”. Czerwiakowski podał też polską nazwę dwóch gatunków Pothos scandens („stopłat pnący”) i Pothos gracilis („stopłat wysmukły”), przy czym ten ostatni obecnie uznawany jest za synonim gatunku Pothos tener. W roku 1894 Erazm Majewski w Słowniku nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich... podał polskie nazwy tego rodzaju: „potos”, „samopłat” i „samożyj”, te trzy nazwy w roku 1900 podał również Józef Rostafiński w Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyż̇szych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Współczesne słowniki tego rodzaju nie podają polskiej nazwy tego rodzajuPatrz np. Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych łacińsko-polski. Kraków. 2008..
Zastosowanie Rośliny lecznicze W Chinach Pothos chinensis używany jest w postaci papki, bezpośrednio na ukąszenia owadów, a napar z tej rośliny stosowany jest do kąpieli w przypadku guzów oraz spożywany w razie kaszlu. Owoce i liście stopłata pnącego stosowane są jako kompres, a cała roślina stosowana jest na rany, z uwagi na działanie przyspieszające krzepnięcie krwi.
Rośliny ozdobne Stopłaty, a przede wszystkim stopłat pnący, są często spotykane w ogrodach botanicznych. Są uprawiane na pniach dla epifitów w szklarniach tropikalnych.
Przypisy
Linki zewnętrzne Zdjęcia niektórych gatunków
Kategoria:Obrazkowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza