thumb|Portret chłopa w kapeluszu (około 1846), Muzeum Narodowe w Warszawie thumb|Koński targ Österreichische Galerie Belvedere, Wiedeń thumb|Portret córki artysty Celiny na koniu (około 1853), Muzeum Narodowe w Warszawie
thumb|Tablica upamiętniająca Piotra Michałowskiego na pałacu Ministra Skarbu w Warszawie thumb|Grób Piotra Michałowskiego na cmentarzu Rakowickim w Krakowie Piotr Michałowski (ur. 2 lipca 1800 w Krakowie, zm. 9 czerwca 1855 w Krzysztoforzycach) – polski malarz, przedstawiciel romantyzmu, portrecista, animalista, batalista; organizator życia społecznego i gospodarczego, mąż stanu.
Życiorys Piotr Michałowski był synem Józefa Michałowskiego i Tekli z Morsztynów. Malarstwa i rysunku uczył go Michał Stachowicz, Józef Brodowski i Franciszek Lampi. Odebrał staranne i wszechstronne wykształcenie; w wieku 14 lat zdał egzamin dojrzałości. Studiował matematykę, fizykę i chemię oraz język i literaturę łacińską na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz nauki prawo-polityczne, literaturę angielską, język arabski i perski na uniwersytecie w Getyndze. W latach 1823–1830 zajmował się organizacją hutnictwa w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu w Warszawie.
W tym czasie często bywał w osadzie Tomaszów Mazowiecki, odwiedzając siostrę Antoninę z Michałowskich Ostrowską (1799–1871) i szwagra Antoniego Ostrowskiego, który w latach 1811–1812 pobudował tam dwór w stylu klasycystycznym (obecnie mieści się w nim Muzeum im. Antoniego hr. Ostrowskiego). Rysował kuźnie tomaszowskie, kowali przy pracy, fizjonomie mieszczan tomaszowskich. Malował też portrety Antoniego Ostrowskiego i członków jego rodziny. W Tomaszowie poznał Julię Olimpię Ostrowską (1807–1875), córkę hr. Antoniego Ostrowskiego z pierwszego małżeństwa, którą poślubił 1 lutego 1831 roku w Warszawie. Miał z nią siedmioro dzieci.
Po powstaniu listopadowym, podczas którego zajmował się nadzorem produkcji broni i amunicji, wyjechał do Paryża. Tam poznał malarstwo najlepszych mistrzów hiszpańskich, flamandzkich i holenderskich; m.in. Diego Velázqueza i Fransa Halsa. Fascynował się malarstwem Théodore’a Géricaulta. Znaczący wpływ wywarł też na niego Aleksander Orłowski.
W 1837 roku wrócił do Polski i mieszkał w Krzysztoforzycach. Po śmierci ojca zarządzał odziedziczonym majątkiem oraz w latach 1840–1848 dobrami w Bolestraszycach pod Przemyślem należącym do teścia Antoniego Ostrowskiego.
W latach 1848–1853 był prezesem Rady Administracyjnej Wielkiego Księstwa Krakowskiego.
W roku 1848 ufundował Zakład Św. Józefa dla Osieroconych Chłopców w Krakowie, działający do roku 1950. Michałowski utrzymywał go do swojej śmierci w 1855 roku.
W latach 1853–1854 był prezesem Towarzystwa Gospodarczo-Rolniczego KrakowskiegoAlfons Jan Lippoman, Pamiętnik Towarzystwa Rolniczego Krakowskiego za czas od r. 1845 do r. 1895, Kraków 1898, s. 108–116..
Był znakomitym malarzem koni, scen batalistycznych (kilka wersji bitwy pod Somosierrą, epizody z powstania listopadowego) oraz portretów (wizerunki polskich hetmanów, chłopów, Żydów, członków rodziny i przyjaciół). Tworzył też sceny rodzajowe z życia wsi. Wiele kompozycji poświęcił epopei napoleońskiej, postaci cesarza Napoleona i dziejom oręża polskiego. Pozostawił ponad 1000 szkiców (rysunki, akwarele). Jego obrazy odznaczają się dużą ekspresją, znakomitą kolorystyką, doskonałym rysunkiem i szkicową fakturą malarską. Jego obrazami zachwycał się Pablo Picasso, kiedy odwiedził Muzeum Narodowe podczas swojego pobytu w Warszawie.
Zmarł w Krzysztoforzycach 9 czerwca 1855 roku. 12 czerwca przewieziono jego ciało do kościoła w Ruszczy. 13 czerwca po odprawieniu nabożeństwa ruszył kondukt pogrzebowy do Krakowa. Został pochowany na krakowskim cmentarzu Rakowickim, w grobowcu rodzinnym, w kwaterze Ka.
Przez cały wiek XIX był niemal zupełnie nieznany. Odkryciem i zaskoczeniem stał się pierwszy wielki pokaz jego dzieł w czasie polskiej Wystawy Krajowej we Lwowie w 1894 r. W XX w. uznano go za jedynego polskiego malarza europejskiego formatu. W 1917 Muzeum Narodowe w Krakowie otrzymało 82 prace artysty od jego córki Józefy. Pierwsza monografia artysty (zawierająca cenne listy i teksty źródłowe) ukazała się anonimowo w 1911 roku. Jej autorką była córka malarza CelinaZmarła w 1916 roku w klasztorze ss. Niepokalanek w Jarosławiu Czas 1916 nr 322 z 28 czerwca., która odziedziczyła po ojcu talent malarski, wybrała jednak powołanie zakonne.
Dzieła Amazonka (po 1850), 55 × 45 cm, Muzeum Podlaskie w Białymstoku Amazonka (1853-1855), 63 × 49,5 cm, Muzeum Śląskie w Katowicach Apoteoza Napoleona (ok. 1846), 259 × 204,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Autoportret (po 1849), 54 × 45 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Bitwa krakusów i studium konia (ok. 1830), 60 × 86 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu Błękitni huzarzy (ok. 1837), 53 × 65 cm, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu Błękitny chłopiec (1850–1855), 76 × 59,5 cm, Muzeum Śląskie w Katowicach Jazda austriacka (1836), 49 × 63,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Jeździec polski (Lisowczyk) (1841-45), 61 × 47,5 cm, Muzeum Narodowe w Poznaniu Kardynał lub Mężczyzna w birecie (1846-48), 70 × 57 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Kobiety wiejskie (1840–1848), 59 × 76,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Konny pocztylion (1832–1835), 46 × 53 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Maksymilian Oborski na koniu (1824), 89 × 62 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Maksymilian Oborski w fezie (1840–1848), 68 × 55,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Napoleon konno wydający rozkazy (1835-37), 71,5 × 57,5 cm, Muzeum Narodowe we Wrocławiu Napoleon na koniu (1830–1840), 53 × 44 cm, Muzeum Sztuki w Łodzi (Pałac Herbsta) Paweł Popiel na koniu (1831–1832), 53 × 44 cm, Muzeum Narodowe w Kielcach Portret chłopa w kapeluszu (1846–1848), 52,7 × 35,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Portret córki artysty Celiny na koniu (ok. 1853), 123 × 84,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Portret syna artysty z psem (1845–1848), 94,3 × 68,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Portret syna na kucu (ok. 1842), 82 × 61 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Przejazd artylerii przez rzekę (ok. 1844), 69,3 × 90 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Rajtar (po 1840), 53,5 × 44 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Samosierra (1844–1855), 106 × 71 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Samosierra (po 1843), 50,5 × 44 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Seńko (1846-48), 62 × 46,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Starzec siedzący na stopniach (1837–1840), 48 × 36 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Studium chłopca żydowskiego (1840–1848), 60 × 40 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Studium głowy końskiej lub Łeb siwego konia (ok. 1846), 94 × 72 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Szarża w wąwozie Somosierra (ok. 1837), 81 × 65,5 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Wiarus I (1846), 82 × 65 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Wiarus II (1846), 82 × 66 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Wjazd Bolesława Chrobrego do Kijowa (1837) 35,5 x 48,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Wjazd do stajni (1844–1846), 43 × 54 cm, Muzeum Narodowe w Gdańsku Żydzi (1845–1855), 72 × 118 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
Odznaczenia 1828: Order św. Stanisława za zasługi na polu organizacji krajowego przemysłu
Upamiętnienie Poczta Polska wydała 28 września 1972 roku znaczek o nominale 0,30 zł z reprodukcją Amazonki Piotra Michałowskiego w serii Malarstwo polskie – Dzień Znaczka 1972. Nakład liczył 8 515 045 sztuk. Druk wykonano techniką rotograwiury na papierze kredowanym. Autorem projektu znaczka był Tadeusz Michaluk. Znaczek wyszedł z obiegu w 1994 roku. W 2000 r. z okazji 200-lecia urodzin malarza Poczta Polska wyemitowała serię czterech znaczków pocztowych projektu Alojzego Balcerzaka przedstawiających reprodukcje obrazów Michałowskiego. Nakład serii liczył 400 tys. sztuk.
W dniu 28 listopada 2012 r. Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monety z serii „Polscy Malarze XIX/XX Wieku”, upamiętniając Piotra Michałowskiego, o nominałach: 20 zł wykonaną stemplem lustrzanym w srebrze (z tampondrukiem) i 2 zł wykonaną stemplem zwykłym ze stopu Nordic Gold. W kościele Mariackim znajduje się epitafium autorstwa Jana Nepomucena Galliego. w 1913 jego imieniem nazwano ulicę w dzielnicy I Stare Miasto.
Przypisy
Bibliografia Magdalena Czapska-Michalik, Piotr Michałowski 1800-1855, Warszawa: Edipresse Polska, 2007 (Ludzie, Czasy, Dzieła ; 29), . Krystyna Czerni, Piotr Michałowski, Siechnice: Eaglemoss Polska, 2001 (Wielcy Malarze ; nr 156) Tadeusz Dobrowolski, Stattler a Michałowski. Ze studiów nad problemem dwóch nurtów romantyzmu. Kraków: Wyd. Literackie, 1955. Joanna Kurzymska, Piotr Michałowski, Warszawa: KAW, 1981 (ABC Sztuki)
Maciej Masłowski: Piotr Michałowski, Warszawa, 1957, Wydawnictwo „Sztuka” Maciej Masłowski, Piotr Michałowski, Warszawa: Arkady, 1974 (W Kręgu Sztuki) Maciej Masłowski, Piotr Michałowski, Warszawa: Arkady, 1986 (Mała Encyklopedia Sztuki ; 81), . Celina Michałowska, Piotr Michałowski. Rys życia, zawód artystyczny, działalność w życiu publicznym, Kraków: Druk W.L. Anczyc, 1911. Hanna Mortkowicz-Olczakowa, Piotr Michałowski. Opowieść o życiu i twórczości, Kraków: Wyd. Literackie, 1956. Jan K. Ostrowski, Pięć studiów o Piotrze Michałowskim, Kraków: Wyd. Literackie, 1998. .
Piotr Michałowski, Poznań: Oxford Educational, 2008 (Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy; 52), . Jerzy Sienkiewicz, Piotr Michałowski, Warszawa: Auriga, 1964. Jerzy Sienkiewicz, Piotr Michałowski z 312 ilustracjami i 12 tablicami barwnymi poprzedzonymi portretem własnym artysty oraz wstępem Jerzego Sienkiewicza, 1959 „Auriga Oficyna Wydawnicza w Warszawie”.
Jerzy Zanoziński, Piotr Michałowski. Życie i twórczość 1800-1855, Wrocław: Ossolineum, 1965. Anna Zeńczak, Piotr Michałowski, Olszanica: Wydawnictwo BoSz; Kraków: Muzeum Narodowe, 2008 (Kolekcja Muzeum Narodowego w Krakowie), . Anna Zeńczak, Piotr Michałowski, Wrocław: Wyd. Dolnośląskie, 2001 (W Zwierciadle Sztuki), .
Linki zewnętrzne
Piotr Michałowski – biografia, na portalu NiezlaSztuka.net
Kategoria:Akwareliści Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Towarzystwa Rolniczego Krakowskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Tomaszowem Mazowieckim Piotr Michałowski Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy malarze romantyzmu Kategoria:Polscy rysownicy Kategoria:Powstańcy listopadowi Kategoria:Urodzeni w 1800 Kategoria:Urzędnicy Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu Kategoria:Zmarli w 1855