Stanisław Bełżyński pseudonim „Kret” (ur. 16 lipca 1911 w Warszawie, zm. 18 maja 1944 w Rozwadowie) – magister filologii, podchorąży rezerwy Wojska Polskiego II RP, Oficer Dywersji Armii Krajowej Obwodu Nisko–Stalowa Wola „Niwa”, dowódca Kedywu Armii Krajowej Obwodu Nisko–Stalowa Wola „Niwa”.
Życiorys Absolwent filozofii na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1937–1939 był asystentem prof. Floriana Znanieckiego w warszawskim Instytucie Badań Społecznych, z którym miał wyjechać do Stanów Zjednoczonych.
Uczestniczył w wojnie obronnej 1939 jako podchorąży 70 pułku piechoty. Udało mu się uniknąć niewoli i po kapitulacji powrócił do rodziny do Poznania, skąd jednakże pod koniec 1939 roku został wysiedlony i zamieszkał w majątku Maksymiliana Francke w Nisku.
18 maja 1940 został przez Niemców aresztowany i osadzony w więzieniu w Tarnowie, pierwszym transportem więźniów trafił do Auschwitz-Birkenau z numerem obozowym 581. Dzięki staraniom matki, powołującej się na zasługi swego męża lekarza – dyrektora szpitala, któremu zawdzięczało życie i zdrowie wielu niemieckich żołnierzy w okresie I wojny światowej, został zwolniony z obozu 24 listopada 1941 roku.
6 grudnia 1943 podjął pracę w Zakładach Południowych w Stalowej Woli, jednocześnie angażując się w walkę konspiracyjną i tajne nauczanie, przyjmując pseudonim „Kret”. Wobec choroby bezpośredniego przełożonego, dowódcy Kedywu Obwodu AK „Niwa” przejął jego obowiązki i w grudniu 1943 roku przerwał pracę, w pełni poświęcając się działalności partyzanckiej i konspiracyjnej. Uczestniczył w akcjach zbrojnych w Rozwadowie, Leżajsku i Stalowej Woli.
8 grudnia 1943 grupa bojowa Kedywu AK z Rozwadowa (dziś dzielnicy Stalowej Woli) w składzie: Stanisław Bełżyński ps. Kret, Mieczysław Potyrański ps. „Poraj”, Jerzy Filip ps. „Biga” i Jan Orzeł ps. „Kmicic” dokonała odbicia z rąk niemieckich zastępcy komendanta obwodu „Niwa” AK Ryszarda Śliżyńskiego ps. „Skowron” i Teresy Wysockiej (kuzynki S. Bełżyńskiego) – łączniczki stalowowolskiej AK. Na budynku Publicznej Szkoły Podstawowej nr 1 im. Wacława Górskiego w Stalowej Woli, gdzie od 1941 mieścił się szpital i gdzie miała miejsce wspomniana akcja, w 55 rocznicę tego wydarzenia odsłonięto tablicę pamiątkową.
W marcu 1944 uczestniczył w przygotowaniach do odbicia z Gestapo w Stalowej Woli aresztowanego komendanta Obwodu AK „Niwa” – Kazimierza Pilata ps. „Zaremba”.
W zbiorach Muzeum Wojska Polskiego znajduje się pistolet P08 Parabellum według opisu zdobyty w 1942 przez Stanisława Bełżyńskiego „Kreta”, szefa dywersji Obwodu Armii Krajowej. Podczas akcji zginęło wówczas dwóch niemieckich żandarmów. Z broni tej „Kret” zastrzelił potem podobno 30 NiemcówStrony internetowe Muzeum Wojska Polskiego, opis broni krótkiej. Ostatni dostęp 2014-02-02..
Zginął 18 maja 1944 roku zastrzelony przez Niemców na stacji kolejowej w Rozwadowie, w czasie próby przebicia się z okrążonej przez Gestapo placówki rozwadowskiego Kedywu Armii Krajowej która mieściła się w kamienicy przy ul. Strzeleckiej 24 w tzw. rozwadowskiej „Górce” jego stanowisko – dowódcy Kedywu – przejął Tadeusz Socha „Brzoza”Strony miasta Rudnik. Ostatni dostęp: 2014-02-02.. Po wojnie z Niemcami, w połowie sierpnia 1944 jego zwłoki ekshumowano i po uroczystym pogrzebie przeniesiono do mauzoleum na cmentarzu komunalnym w Stalowej Woli. Ulicę w Rozwadowie (obecnie dzielnicy Stalowej Woli), gdzie znajdowała się tajna baza Kedywu krypt. „Górka” – nazwano ulicą Stanisława Bełżyńskiego.
Żonaty, żona Krystyna Bełżyńska, również żołnierz AK, poległa w powstaniu warszawskim we wrześniu 1944 roku; dwie córki zostały wychowane przez matkę Krystyny.
Rozkazem Komendanta Okręgu Kraków z 3 maja 1944 został odznaczony Krzyżem WalecznychRozkazy Komendanta Okręgu, Kanc. L. dz. 1276..
Przypisy
Bibliografia Słownik Rozwadów. Stalowka.NET – Encyklopedia miasta Stalowa Wola,. . Krakowski Okręg Armii Krajowej w Dokumentach, tom I Dział Łączności Konspiracyjnej Zewnętrznej (1943-1945), zbiory Adama Potyry w opracowaniu Andrzeja Zagórskiego; Towarzystwo Sympatyków Historii, Kraków 1998; strony 69, 225 i 226.
Fundacja KEDYW. Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji).
Kategoria:Ludzie związani z Rozwadowem (Stalowa Wola) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Pochowani w Stalowej Woli Kategoria:Polacy wysiedleni z Wielkopolski 1939–1941 Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie